51 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 51 Pułku Piechoty II RP. Zobacz też: 51 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 51.
51 Pułk Piechoty
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Strzelców Kresowych
Tradycje
Święto 27 maja
Nadanie sztandaru 28 maja 1928
Rodowód 9 Pułk Strzelców Polskich
Kontynuacja 12 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Pierwszy ppłk Maurycy Darnault
Ostatni ppłk August Emil Fieldorf
Działania zbrojne
I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Brzeżany
Rodzaj wojsk piechota
Podległość XXIV Brygada Piechoty
12 Dywizja Piechoty

51 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych (51 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

W okresie międzywojennym stacjonował w garnizonie Brzeżany[1], w koszarach Henryka Dąbrowskiego[2]. Batalion zapasowy w Czortkowie. W czasie kampanii wrześniowej 1939 wchodził w skład 12 Dywizji Piechoty walczącej w Armii Prusy[3].

Giuseppe Garibaldi, patron pułku

Formowanie[edytuj | edytuj kod]

29 grudnia 1918 w La Mandria jeńcy armii austriackiej narodowości polskiej rozpoczęli formowanie dwunastu kompanii. 15 stycznia 1919 r. utworzono 3 pułk polski. Pułkiem dowodził por. Marcin Wachowski. 31 stycznia 1919 r. pułk złożył przysięgę, a 13 lutego otrzymał od włoskiego komitetu „Pro Polonia” dwie chorągwie. Jedną od miasta Mediolanu, drugą od miasta Bergamo.

22 lutego pułk przegrupował się do Francji. Bataliony I i II (z chorągwią miasta Mediolanu) wcielono do rezerwowego francuskiego 358 pułku piechoty, a III batalion (z chorągwią miasta Bergamo) do 299 pp.

Na początku kwietnia do pułku wcielono ok. 300 Poznaniaków - jeńców armii niemieckiej, 500 ochotników polskich z Ameryki i transport byłych jeńców armii rosyjskiej[4].

12 kwietnia 1919 na bazie I i III batalionu Pułku im. Giuseppe Garibaldiego oraz francuskiego 358 pułku piechoty sformowany został 9 pułk strzelców polskich. Organizacja pułku była oparta na etacie francuskim i obejmowała: dowództwo pułku, kompanię zafrontową oraz trzy bataliony piechoty. Kompania zafrontowa składała się ze specjalistów i służby administracyjnej. Każdy z trzech batalionów piechoty liczył trzy kompanie strzeleckie i jedną kompanię karabinów maszynowych. Kompanie liczyły po cztery plutony, w tym trzy plutony bojowe i jeden pluton komenderowanych, składający się z telefonistów, szewców, krawców itp. Plutony składały się z czterech zastępów.

W połowie maja 1919 r. pułk dyslokowano do Polski. Jego pierwszym garnizonem w ojczyźnie był Modlin. Tu przemianowany został na 9 pułk strzelców pieszych.

W lipcu skierowano jednostkę na Podole w okolicę Zbaraża. W sierpniu jego bataliony zajęły Jampol. Pododdziały prowadził tam działania patrolowo-rozpoznawcze.

1 września 1919 r., dekretem Nr 4373 Naczelnika Państwa, nastąpiło zjednoczenie armii gen. Hallera z siłami zbrojnymi w kraju. Pułk otrzymał nową nazwę - 51 pułk piechoty Strzelców Kresowych. Organizacja pułku pozostała niezmieniona. Jedynie kompanię zafrontową przemianowano na sztabową. Oficerowie polscy objęli stanowiska dowódców kompanii. Batalion zapasowy sformowany został w Przemyślu.

Pułk w wojnie polsko-bolszewickiej[edytuj | edytuj kod]

Z końcem lipca 1919 pułk został skierowany na Podole w okolicę Zbaraża. W ciągu sierpnia pułk zajął Jampol. Otrzymał zadanie umacniania zajmowanego odcinka, prowadzenia zwiadów w kierunku na wschód od rzeczki Połtawy a także prowadzenia kontroli ruchu kolejowego, osobowego i towarowego. 1 września 1919 nastąpiło zjednoczenie organizacyjne Błękitnej Armii gen. Hallera z siłami zbrojnymi w kraju. W związku z tym 9 Pułk Strzelców Polskich otrzymał nową nazwę – 51 pułk piechoty Strzelców Kresowych i wraz z 54 pułkiem piechoty Strzelców Kresowych wszedł w skład XXIV Brygady Piechoty. Wcześniej bo już w sierpniu zorganizowano w Przemyślu IV batalion zapasowy, w którym szkolono rekrutów.

8 października pułk przeszedł do rejonu rozlokowania 12 DP. Został rozmieszczony w m. Skałata, oprócz II batalionu, który obsadził odcinek nad Zbruczem od Mysłowej do Łuki Małej. Oficerowie francuscy, którzy pomagali w zorganizowaniu pułku i szkoleniu żołnierzy, odjechali do swojej ojczyzny, a dowództwo objął, 15 października, ppłk Mieczysław Linde. Odtąd językiem urzędowym w jednostce został wyłącznie język polski. Pułk otrzymał zadanie obrony linii rzeki Zbrucz przed ewentualnym atakiem wojsk ukraińskich, jednak te zajęte bojami z armią Denikina ataków nie podejmowały. I choć wojska Denikina odnosiły zwycięstwa nad wojskami ukraińskimi, to musiały ustąpić przed oddziałami sowieckimi. W związku z tym polskie linie zostały przesunięte dalej na wschód w rejon Płoskirowa, a pułk w styczniu 1920 otrzymał zadanie ochrony szlaku kolejowego PodwołoczyskaCzarny Ostrów.

Na początku marca pułk przeszedł jeszcze dalej na wschód do Międzybuża (przez ż „z kropką” - od między Bugami – Bugiem i Bużkiem), gdzie stanowił odwód 5 DP. Brał udział w wypadach oddziałów dywizji na Wołkowińce i stację kolejową Komarowce, po czym powrócił do 12 DP i wszedł w skład XXIII Brygady Piechoty. Do czasu rozpoczęcia ofensywy na Ukrainie uzupełniano stany osobowe i szkolono młodych żołnierzy. Ofensywa ruszyła 25 kwietnia 1920. 12 DP otrzymała zadanie opanowania linii kolejowych DerażniaŻmerynka i WońkowceBar – Żmerynka i zdobycie Baru. 51 pp wzmocniony jednym dywizjonem 18 pal i jedną kompanią z XX batalionu saperów już 25 kwietnia zajął bez walki Jałtuszków. W kolejnych dniach zdobył Bucnie, stację kolejową Mytki i Malczowce. 29 kwietnia, będąc ponownie w składzie XXIV BP, po sforsowaniu Murafy, zajął Stanisławczyk. W dalszych walkach zajął Strzelniki i stację kolejową Rachny Lasowe, a następnie w ciężkich bojach, wsparty dwoma improwizowanymi pociągami pancernymi, stację Krzyżopol. Skuteczne walki pułku o utrzymanie zdobytej stacji trwały do 13 czerwca. W dniu 27 maja wykonał z użyciem pociągu pancernego „Generał Iwaszkiewicz” skutecznego wypadu na stację Rudnica, którą utrzymywał do 29 maja, po czym powrócił do Krzyżopola. 27 maja został obrany dniem święta pułkowego.

13 czerwca pułk otrzymał rozkaz odwrotu, w czasie którego stoczył ciężkie walki pod: Czoboratkami, Tarnawką Wielką, Krzyżopolem, Tomaszpolem i Żołobami. 16 czerwca osiągnął linię rzeki Muraszki, gdzie do 30 czerwca powstrzymywał napór nieprzyjaciela. Od 5 lipca wycofywał się przez Międzybuż, Sufczyńce i Kupiel na linię rzeki Zbrucz w rejonie Toków. W ramach XXIV BP pułk obsadził jej lewe skrzydło od Toków do Hnilic Wielkich. Dowództwo stało w Medyniu. Do 24 lipca pułk z ogromnym poświęceniem bronił powierzonego odcinka, tracąc ponad 500 żołnierzy. Tego dnia otrzymał rozkaz odwrotu na linię Miodoborów.

Od 28 lipca do 6 sierpnia bataliony pułku staczały boje pod Ludwikówką, Mikulińcami i Łuką Wielką. W połowie sierpnia pułk otrzymał uzupełnienia w sile około 1300 żołnierzy. 18 sierpnia, po oderwaniu się od nieprzyjaciela, 12 DP, a z nią pułk, ruszyła przez Dunajów na Przemyślany, które osiągnęła 20 sierpnia. Następnie skierowała się na Pohorylce. Pułk otrzymał rozkaz marszu na Hanaczów i Podhorodyszcze. Zgrupowana nad Stryjem w okolicach Mikołajowa 12 DP otrzymała zadanie zniszczenia sowieckiej 60 DS. Pułk, jako prawe skrzydło dywizji, atakował w dwóch kierunkach na Bóbrkę i Strzałki. Po zaciętych bojach obie te miejscowości 20 sierpnia zostały zdobyte. Do końca miesiąca pułk toczył jeszcze boje pod: Gniłą, Siedliskami, Świrzem i Sokołówką.

W związku z rozgromieniem w Bitwie Warszawskiej wojsk sowieckich i ich odwrotem pułk otrzymał nowe zadanie zajęcia Brykonia, Kosteniowa i Biłki w powiecie przemyślańskim, jako stanowisk wyjściowych do natarcia. Miejscowości te utrzymał do 13 września, po czym został zluzowany. Prowadził boje pod Podwinem i Kutcami (miejscowości w gminie Rohatyn), umożliwiając macierzystej brygadzie zdobycie Rohatyna. Następnie od Łysej Góry prowadził pościg do Brzeżan, które zostały zdobyte 17 września 1920.

Ostatni bój w tej wojnie stoczył 21 września zdobywając Podwołoczyska.

Po zawarciu rozejmu pułk od 14 grudnia 1920 pełnił służbę na linii demarkacyjnej, pomiędzy m. Suchowce i Rybczą (na północny wschód od Zbaraża).

Od końca marca 1921 do czasu utworzenia Straży Granicznej pełnił służbę graniczną w rejonie Szumska.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Budynek pułku w Brzeżanach

Od 14 grudnia 1920 roku pułk pełnił służbę na linii demarkacyjnej, na północny wschód od Zbaraża. Po podpisaniu układu pokojowego obsadził granicę na odcinku od Białozórki - Szumsk. W kwietniu 1921 przekazał pozycje oddziałom Straży Granicznej i dyslokował się do Zbaraża. W lipcu przeszedł do Czortkowa. Stamtąd jego I batalion skierowano do Trembowli, II do Zaleszczyk, a III jako „kompania demonstracyjna” odszedł do Lwowa. W grudniu wszystkie pododdziały przeszły do Brzeżan i rozlokowały się w koszarach Henryka Dąbrowskiego[2]. Batalion zapasowy w Czortkowie.

Warunki bytowe w garnizonie nie należały do najkorzystniejszych. Niewielki budżet wojska, brak pomieszczeń socjalnych i placów ćwiczeń utrudniały codzienną działalność służbową i szkoleniową. Mimo to duży nacisk położono na szkolenie fizyczne. W zawodach sportowych w latach 1923-1928 pułk zdobył 8 pierwszych, 17 drugich, 14 trzecich miejsc w Okręgu Korpusu VI Lwów. W latach dwudziestych we wszystkich kompaniach zorganizowane były drużyny koszykówki i siatkówki. W latach trzydziestych organizowano zawody związane z wyszkoleniem wojskowym. Podstawowe konkurencje to: gimnastyka, boks, biegi na dystansach 100 i 200 metrów oraz 3 i 10 kilometrów, skok wzwyż i w dal, pływanie na 100 m oraz strzelanie z karabinu na odległość 100 i 300 m. W latach 1930-1938 pułk zdobył sportowy proporzec przechodni dla najlepszej jednostki dywizji pięciokrotnie, w tym kolejno przez trzy lata. Zgodnie z regulaminem zawodów proporzec przeszedł na własność pułku.

Pułk był też animatorem działań społeczno-kulturalnych na terenie garnizonu. Organizowano kursy dokształcające dla analfabetów i półanalfabetów. Prężnie działało koło teatralne podoficerów. Biblioteki pułkowe liczyły kilka tysięcy tomów. Kasyno oficerskie było miejscem spotkań miejscowej inteligencji jak i okolicznych ziemian. Celem upamiętnienia walk o niepodległość Polski założono „Złotą Księgę”. Wpisywano do niej nazwiska żołnierzy, którzy swoja bohaterską postawą przyczynili się do zwycięstwa. W 1937 roku wybudowany został Dom Żołnierza przy ul. Pierackiego.

Ważnym elementem krzewienia patriotyzmu na kresach były uroczystości rocznicowe. Hucznie obchodzono święta państwowe i święto pułku. W 1933 roku na terenie koszar wybudowano pomnik ku czci żołnierzy 51 pp poległych w walkach o wolność i granice Rzeczypospolitej w latach 1918 - 1921. Aktywnie działało w Brzeżanach Stowarzyszenie „Rodzina Wojskowa” i Związek Legionistów Polskich.

Szkolenie pułku odbywało się na terenach należących wcześniej do Jakuba hr. Potockiego. Zapisał on notarialnie przyległe do koszar pułku ziemie wojsku[5].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 51 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. W czasie pokoju pułk składał się z dowództwa, kwatermistrzostwa z kompanią administracyjną, plutonu łączności, plutonu artylerii, plutonu pionierów i plutonu zwiadu. Pododdziałami bojowymi były trzy bataliony po liczące trzy kompanie piechoty i jedną kompanię CKM.

Pułk w wojnie obronnej 1939[edytuj | edytuj kod]

Bitwa ilza 1939.png

27 sierpnia o 19:00 w pułku ogłoszono alarm. W nocy z 27 na 28 sierpnia pododdziały pułku przegrupowały się do wyznaczonych rejonów: I i II batalion piechoty przeszedł do m. Szybalin, III do m. Leśniki, a tabory zajęły rejon w okolicach m. Raj. Od 29 VIII do 2 IX prowadzono szkolenie, pogadanki i uzupełniano braki w oporządzeniu i sprzęcie. Brakowało m.in. hełmów, łopatek, radiostacji i uprzęży dla koni.

3 września z Brzeżan ruszyły transporty kolejowe w kierunku koncentracji Armii Prusy. Wyznaczono trasę przez Lwów - Przemyśl - Przeworsk - Rozwadów - Ostrowiec. Na skutek silnych bombardowań linii kolejowych eszelony ponosiły duże straty. Transport z dowództwem 51 pp był dwukrotnie bombardowany. Działania nieprzyjacielskiego lotnictwa powodowały opóźnienia w marszu. Wyładowanie transportów nastąpiło na wschód od Skarżyska-Kamiennej. Stąd pododdziały pieszo podchodziły do wyznaczonych miejsc koncentracji.

6 września około godziny 24:00 na prowizorycznej rampie na stacji Wąchock wyładował się III batalion, który przez Parszów, Skarżysko-Kamienna przegrupował się do lasów nieopodal m. Bzinek. Tego samego dnia Naczelny Wódz podjął decyzję o bezzwłocznym odwrocie Armii Prusy za środkową Wisłę, ponieważ jednostkom zgrupowanym w rejonie Końskie - Skarżysko groziło odcięcie od mostów na Wiśle i zniszczenie.

7 września jednostki zajmowały stanowiska na linii Bliżyn - Parszów w rejonie Skarżyska. 51 pp otrzymał zadanie zamknięcia siłami I batalionu szosy prowadzącej do Odrowąża, III batalion zamykał pod Rejowem drogi leśne, a II batalion pozostał w odwodzie na południe od Skarżyska-Kamiennej. Około godziny 15:00 oddziały otrzymały rozkaz bojowy do nocnego przegrupowania w okolice lasu starachowickiego na południe od Iłży. Oddziały doszły do wyznaczonych stanowisk około południa 8 września. Dla 51 pp (bez III batalionu) rejon postoju obronnego wyznaczono na południe od m. Ostróżka. III batalion rozlokowano w rejonie gajówki Łazy jako odwód dowódcy dywizji, a tabory zostały w okolicy m. Lipie.

8 września dywizje niemieckie odcięły drogę odwrotu jednostkom polskim i wówczas wszystkie oddziały otrzymały informację, że dywizja jest otoczona i zachodzi konieczność przebicia się za wszelką cenę. 51 pp znalazł się w pierwszym rzucie w kolumnie południowej, która miała rozpocząć ruch ze skraju lasu pod dworem Borsuki w kierunku na Rzechów i Michałów w nocy z 8 na 9 września. Stało się to jednak niemożliwe, ponieważ 51 pp jako siła główna kolumny nie dołączył do niej z powodu zatarasowanych dróg i duktów przez objęte paniką tabory. W rejon Borsuk po godzinie 16:00 przybył dowódca 51 pp z I batalionem, natomiast pozostałe siły pułku szły w kolumnie wzdłuż dróg leśnych. Jako ariergarda maszerował II batalion. Jednym z pierwszych, który uderzył na wroga, był I batalion wraz z dowódcą pułku. Natarciem opanowano m. Dąbrowa, następnie zdobyto szturmem las Aleksandrów. Gdy pierwszorzutowe bataliony wyszły na rubież Prądocin, Rzechów zostały zaatakowane przez Niemców. I batalion 51 pp został całkowicie rozbity, a rozproszone resztki batalionu wycofały się do lasu.

9 września o godzinie 10:00 wycofały się rozbite oddziały kolumny północnej, a panika przeniosła się również na oddziały kolumny południowej, w tym na II batalion 51 pp, który nie brał udziału w natarciu. Oddziały zbierały się przy swoich taborach stojących na drogach i duktach w rejonie wioski leśnej Piotrowe Pole. O godzinie 15:30 zarządzono odprawę dowódców pułków, batalionów i dywizjonów na której uznano, że pododdziały utraciły zdolność do dalszej walki. Wobec zaistniałej sytuacji dowódca 51 pp ppłk August Emil Fieldorf zorganizował dla oficerów pułku odprawę na której zdecydowano o przebijaniu się małymi grupkami na wschodni brzeg Wisły.

Straty 51 pp w kampanii wrześniowej ocenione zostały na 70% stanu osobowego.

Strzelcy kresowi[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
  • ppłk Maurycy Darnault (IV – 14 X 1919)[5]
  • płk Mieczysław Linde (15 X 1919 – 14 III 1920)[5]
  • mjr Artur Sadowiński (15 III – 30 IV 1920)
  • płk SG dr Marian Kukiel (1 V – 20 VI 1920)[5]
  • ppłk Roman Witorzeniec (21 VI 1920[5] – 13 III 1922)
  • ppłk / płk piech. Franciszek Goliński (1 VI 1922[7] – 23 XII 1927 → praktyka poborowa w PKU Kraśnik[8])
  • ppłk piech. Eugeniusz Zabawski (23 XII 1927[9] – 14 II 1929 → stan spoczynku z dniem 31 III 1929[10])
  • ppłk / płk piech. Stanisław Widacki (od 14 II 1929[11] – 28 VI 1933 → stan spoczynku z dniem 31 VIII 1933)
  • ppłk dypl. piech. Jan Hyc (28 VI 1933[12] – X 1935 → szef Oddziału IV Sztabu Głównego)
  • płk dypl. piech. Tomasz Obertyński (XI 1935 – 27 I 1938 → I oficer sztabu Inspektora Armii w Wilnie)
  • ppłk piech. August Emil Fieldorf (28 I 1938 – 9 IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za wojnę 1918–1920:

Order Virtuti Militari
  1. szer. Jan Baraniecki
  2. st. sierż. Marian Bieder
  3. kpr. Stanisław Chabera
  4. plut. Stanisław Dudka
  5. mjr Marian Paff
  6. plut. Jan Grobelny
  7. kpr. Józef Hadzicki
  8. ppor. Edward Kaczor
  9. szer. Władysław Klima
  10. szer. Stanisław Krzemień
  11. płk SG dr Marian Kukiel
  12. st. szer. Mieczysław Kunicki
  13. kpr. Augustyn Landowski
  14. ppłk Mieczysław Linde
  15. kpr. Wojciech Łosik
  16. ś.p. ppor. Jerzy Machniak
  17. szer. Michał Robak
  18. mjr Artur Sadowiński
  19. plut. Aleksander Skoczek
  20. por. Józef Skrzypczyński
  21. ś.p. ppor. Alojzy Stupka
  22. kpt. Lucjan Trzebiński
  23. kpr. Jan Trzepla
  24. mjr Wojciech Tyczyński
  25. ppłk Roman Witorzeniec
  26. plut. Edward Wolski
  27. ppor. Wojciech Stanisław Wójcik
  28. st. szer. Jan Wójt
  29. por. Józef Zawadzki
  30. szer. Józef Zieliński
  31. ppor. Wiktor Ziółkowski

Ponadto 48 oficerów i 68 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[16].

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[17][a]:

  • dowódca pułku – ppłk August Emil Fieldorf
  • I zastępca dowódcy – ppłk Zygmunt Antoni Semerga
  • adiutant – kpt. adm. (piech.) - Marian Michał Krupnicki
  • starszy lekarz – mjr dr Sylwian Łypek
  • młodszy lekarz – ppor. lek. Jarosław Kowalski
  • oficer placu Brzeżany – kpt. adm. (piech.) Sylwester Rojna
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Mieczysław Kazimierz Sanak
  • oficer mobilizacyjny – mjr adm. (piech.) Jan Wiktor Weber
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. (piech.) Wincenty Wojtan
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Jerzy Józef Wsolak
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Zygmunt I Lubelski
  • oficer żywnościowy – por. Jan Krzywonos
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Adolf Weigel
  • kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm ) Julian Rossa
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Stefan Krzywiak
  • dowódca plutonu pionierów – por. Henryk Bronisław Jan Link
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Józef Werka
  • dowódca plutonu ppanc. – ppor. Paweł Jan Spychalski
  • dowódca oddziału zwiadu – por. Jan Ludwik Salwierz
I batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Bronisław Popłatek
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Władysław Karol Józef Garwoliński
  • dowódca plutonu – ppor. Włodzimiera Jerzy Miłkowski
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Zygmunt Józef Ponikowski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Jędruszczak
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Zygmunt Julian Neugebauer
  • dowódca plutonu – por. Ludwik Czernek
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Drelicharz
  • dowódca 1 kompanii km – por. Stanisław Mrotek
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Kowalczuk
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Feliks Pałosz
  • dowódca 4 kompanii – mjr Józef Załęski
  • dowódca plutonu – ppor. Franciszek Antoni Karpina
  • dowódca plutonu – ppor. Adam Ludwik Müller
  • dowódca 5 kompanii – por. Józef Stachura
  • dowódca plutonu – ppor. Zenon Eugeniusz Włodzimierz Czaykowski
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Henryk Duda
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Bolesław Ostrowski
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Henryk Tadeusz Narożański
  • dowódca plutonu – por. Zdzisław Marian Manasterski
  • dowódca plutonu – ppor. Walenty Walecki
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Aleksander Franciszek Lubik
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Wiktor Konrad Lorenczuk
  • dowódca plutonu – ppor. Roman Władysław Szajta
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Władysław Franciszek Gładysz
  • dowódca plutonu – por. Józef Władysław Kaczorowski
  • dowódca plutonu – ppor. Wacław Winkler
  • dowódca 9 kompanii – por. Leopold Jakub Jakobsche
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Stefan Pstrąg
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Roman Michał Sidorko
  • dowódca plutonu – por. Zygmunt Jakub Wasilkowski
  • na kursie – por. Edmund Medecki
  • na kursie – por. Witold Ratyński
  • na kursie – ppor. Kazimierz Zbigniew Szmid
51 obwód przysposobienia wojskowego „Brzeżany”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Adam Będzikowski[b]
  • kmdt powiatowy PW Brzeżany – kpt. piech. Włodzimierz Marian Wasilkowski(*)
  • kmdt powiatowy PW Podhajce – kpt. piech. Bronisław Ferdynand Jaworski(*)
  • kmdt powiatowy PW Rohatyn – kpt. piech. Antoni Bizior(*)
  • kmdt powiatowy PW Przemyślany – kpt. adm. (piech.) Mikołaj Jezierski

Obsada pułku we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk August Emil Fieldorf
  • I adiutant – kpt. Stefan Krzywiak
  • II adiutant – ppor. rez. Antoni Jakubiec
  • oficer informacyjny – ppor. piech. Władysław Drelicharz
  • kwatermistrz – kpt. Jerzy Józef Wsolak
  • oficer płatnik – kpt. Zygmunt Lubelski
  • naczelny lekarz – mjr dr med. Sylwin Łypek
  • kapelan – ks. Franciszek Żelichowski
  • kapelmistrz – kpt. Julian Rosse
  • dowódca kompanii gospodarczej – kpt. Adolf Weigel
I batalion
  • dowódca batalionu – kpt. Marian Michał Krupnicki
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Władysław Karol Józef Garwoliński
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – kpt. Zygmunt Józef Ponikowski
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Józef Stachura
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Stanisław Mrotek
II batalion
  • dowódca batalionu– mjr Feliks Pałosz
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – ppor.rez. Piotr Paweł Matylewicz
  • dowódca plutonu moździerzy – plut. pchor. rez. Tadeusz Skupień
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Marcin Rotter
  • adiutant – ppor. rez. Skołozdra
  • lekarz – ppor. rez. Józef Jabłoński
  • dowódca plutonu łączności – ppor.rez. Ptlaum
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – por. Józef Znicz–Kaczorowski
  • dowódca plutonu – ppor. Zygfryd Szynaiski
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Niżankowski
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – por. Julian Langer
  • dowódca plutonu – por. Wacław Winkler
  • dowódca plutonu – sierż. pchor. rez. Jan Kogut
  • dowódca plutonu – ppor. Mozes Wachtel
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Leopold Jakub Jakobsche
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Zygmunt Jakub Wasilkowski
  • dowódca plutonu – ppor. rez. Mitis
  • dowódca plutonu – ppor. rez. Tadeusz Kamiński
  • dowódca plutonu – plut. pchor. rez. Bolesław Bratkowski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadu – por. Jan Ludwik Salwierz
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – ppor. Leon Spychalski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Józef Werka
  • zastępca dowódcy artylerii piechoty – sierż. Stanisław Pacana
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Radajewicz
  • dowódca plutonu łączności – por. Jan Seniuta

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Strona lewa sztandaru
Strona prawa sztandaru
Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Pierwszą chorągiew pułk otrzymał 13 lutego 1919 roku jeszcze na ziemi włoskiej od mieszkańców Mediolanu towarzyszyła pułkowi do 1928 roku[3].
Projekt nowego sztandaru opracowała Zofia Sawaszkiewiczowa. Sztandar ufundowało społeczeństwo powiatów Brzeżany, Podhajce, Rohatyn.
Chorągiew wykonana została zgodnie z wzorem określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[20], a 25 kwietnia 1928 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 51 pp[21].
28 maja 1928 roku, w Brzeżanach, gen. dyw. Edward Śmigły-Rydz wręczył chorągiew dowódcy pułku [22].
Starą chorągiew wraz z archiwum pułkowym zakopano pod podłogą w budynku dowództwa.
Po bitwie pod Iłżą 9 września sztandar został zakopany w lesie koło Grabowca w leśniczówce Jeleniec. W grudniu 1939 odkopany, przechowywany w domach prywatnych, od 1947 w Muzeum Wojska Polskiego.

Odznaka pamiątkowa
 Z tym tematem związana jest kategoria: Odznaki Wojska Polskiego.

Głównym motywem odznaki był orzeł trzymający w szponach tarczę na środku której na tle barw włoskich widniała nazwa pułku w kolorze żółtym. Na granatowym otoku było imię i nazwisko patrona oddziału. Odznaka żołnierska: jednoczęściowa, srebrzona, z tombaku, natomiast odznaka oficerska była dwuczęściowa, emaliowana ze złoceniami, z tombaku[23].
27 maja 1924 roku Minister Spraw Wojskowych, gen. dyw. Władysław Sikorski zatwierdził odznakę pamiątkową 51 pp[24].
23 kwietnia 1929 roku Minister Spraw Wojskowych, Marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził regulamin odznaki pamiątkowej 51 pp[25].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[18].
  2. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[19].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 92.
  2. a b Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 47 z 11.12.1923 r.
  3. a b Satora 1990 ↓, s. 99.
  4. Zachuta 1992 ↓, s. 3.
  5. a b c d e Zachuta 1992 ↓, s. 21.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 26 z 12 sierpnia 1922 roku, s. 608.
  8. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 363.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 28 z 23 grudnia 1927 roku, s. 364.
  10. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 70.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 14 lutego 1929 roku, s. 79.
  12. a b c Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 28 czerwca 1933 roku, s. 130.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 6 stycznia 1923 roku, s. 26.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 28 stycznia 1931 roku, s. 12.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 3 z 26 marca 1931 roku, s. 101.
  16. Weber 1928 ↓, s. 38.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 607-608 i 677.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  19. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  20. Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej Dz.U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416
  21. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 15 z 6.06.1928 r., poz. 176.
  22. Satora 1990 ↓, s. 99-103.
  23. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 92-93.
  24. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 27.05.1924 r. Nr 21, poz. 313.
  25. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. z 23.04.1929 r. Nr 13, poz. 130.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]