16 Pułk Piechoty Ziemi Tarnowskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej. Zobacz też: 16 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 16.
16 Pułk Piechoty
Ilustracja
Odznaka Pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Ziemi Tarnowskiej[a]
Tradycje
Święto 28 maja
Rodowód 57 Pułk Ziemi Tarnowskiej
Dowódcy
Ostatni ppłk Rudolf Matuszek
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-czechosłowacka
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Tarnów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 6 Dywizja Piechoty
29 lipca - 3 sierpnia 1920
Sztandar 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej (strona lewa)
Sztandar 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej (strona prawa)
Pułk walczył w składzie 6DP

16 Pułk Piechoty Ziemi Tarnowskiej (16 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie 6 Dywizji Piechoty (Grupa Operacyjna „Bielsko”, Armia „Kraków”).

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

13 listopada 1918 roku z frontu włoskiego wróciło do Tarnowa 28 oficerów i 200 szeregowych – Polaków – żołnierzy cesarskiego i królewskiego 57 Pułku Piechoty pod dowództwem kapitana Bolesława Menderera. W Tarnowie znajdował się także batalion zapasowy c. i k. 57 pp[1]. Początkowo oddział nosił nazwę „57 pułk ziemi tarnowskiej”. W styczniu 1919 roku został przemianowany na „13 pułk ziemi tarnowskiej„”, by w lutym otrzymać ostateczną nazwę „16 pułk piechoty”[2].

15 grudnia 1918 roku III batalion pod dowództwem kapitana Andrzeja Jana Waisa został skierowany na front ukraiński do Małopolski Wschodniej. Pod koniec grudnia został zorganizowany I batalion, a na początku lutego 1919 roku II batalion i sztab pułku. Duże zasługi przy organizacji oddziału położył porucznik Jan Palewski, adiutant pułku[2].

W 1919 roku wszedł w skład XI Brygady Piechoty należącej do 6 Dywizji Piechoty.

W czasie, gdy I i III bataliony walczyły w Małopolsce Wschodniej, pozostała część pułku została skoncentrowana w Cieszynie. Tu organizowano kolejne pododdziały, które wzięły udział w walkach na froncie czeskim przy obsadzaniu linii demarkacyjnej. Między innymi w rejonie Skoczowa większy bój stoczyła 4. kompania pod dowództwem porucznika Stanisława Hojnowskiego[3].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

8 grudnia 1920 roku pułk przybył do Starokonstantynowa, a następnie pomaszerował do Jeziernej, gdzie 14 grudnia załadował się na transport kolejowy i trzy dni później przybył do swojego stałego garnizonu w Tanowie[4]. Po przejściu z organizacji wojennej na organizację pokojową 16 pp pozostał w składzie 6 Dywizji Piechoty, która była rozlokowana na terenie Okręgu Korpusu Nr V[5].

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 28 maja, jako datę święta pułkowego[6]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę zwycięskiego boju stoczonego w 1920 roku pod Murową[4].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 18 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7]. Po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[8]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[9].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[10].

  • mjr Maksymilian Hoborski (14 XI - 5 XII 1918)
  • ppłk Aleksander Boruszczak (5 XII 1918 - 29 III 1919)
  • płk Kazimierz Piotrkowski (29 III - 25 V 1919)
  • ppłk Zdzisław Załuski (25 V - 15 X 1919)
  • ppłk Wiktor Rustocki (15 X 1919 - 4 I 1920)
  • mjr Jan Łuszczki[b] (14-27 I 1920)
  • mjr Karol Weiss de Helmenau (27 I - 31 VII 1920)
  • por. Tadeusz Klimecki (31 VII - 4 VIII 1920)
  • por. Stanisław Piotr Hojnowski (4 - 12 VIII 1920)
  • mjr Henryk Więckowski (12 VIII - 20 IX 1920)
  • kpt. Tadeusz Muszyński (20-29 IX 1920)
  • ppłk Marian Steczkowski (od 29 IX 1920)
  • ppłk / płk piech. Karol Weiss de Helmenau (1923 → 19 II 1924 → dowódca 72 pp)
  • ppłk piech. Juliusz Jan Prymus (od 19 II 1924)
  • płk piech. Władysław Dragat (do 21 I 1930 → dowódca piechoty dywizyjnej 22 DP Gór.)
  • płk dypl. Aleksander Zygmunt Myszkowski (21 I 1930 – 23 X 1931 → dowódca piechoty dywizyjnej 7 DP)
  • ppłk / płk dypl. piech. Stefan Broniowski (23 X 1931 - XII 1935 → GISZ)
  • ppłk piech. Stefan Leukos-Kowalski (1936 - 1939)
  • ppłk piech. Rudolf Matuszek (1939)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[15]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

kwatermistrzowie

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[10]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[21]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

Oficerowie pułku

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[30]

Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk Rudolf Matuszek
  • I adiutant - kpt. Józef Mikuła
  • II adiutant - ppor. rez. Józef Insler
  • oficer informacyjny - por. Tadeusz Jędrzejowski
  • oficer łączności - kpt. Józef Cioch
  • kwatermistrz - kpt. Czesław Puka
  • oficer płatnik - por. Albert Kryszczuk
  • oficer żywnościowy - chor. Franciszek Furman
  • naczelny lekarz - por. dr Stanisław Grochmal
  • kapelan - ks. kap. rez. Mikołaj Drab, (ks. Leopold Krawczyk)
  • dowódca kompanii gospodarczej - NN
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Piotr Ryba
  • adiutant 1 batalionu - por. rez. Tarnowski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - kpt. Roman Szydłowski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Wańtuch
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - ppor. Józef Windisch
  • dowódca 1 kompanii cekaemów - por. Stanisław Staszałek
II batalion
  • dowódca II batalionu - kpt. Alfred Mikee
  • adiutant II batalionu - NN
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - kpt. Władysław Środulski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Józef Oleś
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - kpt. Antoni Raczykowski
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Walenty Szypuła
III batalion
  • dowódca III batalionu - kpt. Hipolit Liebel
  • adiutant III batalionu - por. Henryk Sękowski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. rez. Józef Klimek
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Adam Krajewski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Mostek
  • dowódca 3 kompanii ckm - por. Eugeniusz Kotarski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadowczej - ppor. Franciszek Synkiewicz
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Józef Urbaniak
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Jan Tomaszewski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Józef Klich
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Mieczysław Łuczko
  • dowódca plutonu łączności - st. sierż. Jan Grzyb
  • dowódca IV batalionu - mjr Stefan Rachwał
  • dowódca kompanii wartowniczej „Kłaj” - por. Feliks Fidziński

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[31]

Order Virtuti Militari
kpt. Marceli Bernacki
ppor. Czesław Jentys
por. Stanisław Kempski
kpt. Tadeusz Klimecki
chor. Stanisław Kras
kpt. Bronisław Layer
plut. Tadeusz Łysiak
kpt. Tadeusz Muszyński
por. Tadeusz Tabkowski
kpr. Ludwik Wróbel

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

15 maja 1925 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 16 pułku piechoty[32]. 29 maja 1927 roku w Tarnowie Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez obywateli ziemi tarnowskiej[4].

Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[33]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[34]

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

23 sierpnia 1930 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 16 pułku piechoty[35]. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża kawalerskiego, którego ramiona pokryte białą emalią ze złotymi krawędziami. Pośrodku krzyża umieszczona tarcza herbowa Tarnowa z gwiazdą i półksiężycem koloru złotego na tle niebieskiej emalii. Na ramionach krzyża wpisano numer „16” i nazwy pól bitewnych z 1920 roku „DAWIDÓW”, „KRASNE” i „MUROWA”. Czteroczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze. Na rewersie próba srebra, imiennik grawera WG oraz numer. Autorem projektu był Jan Małeta. Wykonawcą był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[36].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa nieoficjalna pułku nawiązująca do rodowodu jednostki
  2. Jan Łuszczki urodził się 8 lutego 1874 roku. Był oficerem c. i k. Armii. W czerwcu 1921 roku pełnił służbę w Dowództwie Odcinka Kordonowego Równo, a jego oddziałem macierzystym był 16 pp. W 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. W 1923 roku był komendantem PKU Stanisławów, a w następnym roku komendantem PKU Kamionka Strumiłowa, pozostając oficerem nadetatowym 48 pp. Z dniem 30 kwietnia 1927 roku został przeniesiony w stan spoczynku. W 1928 roku mieszkał we Lwowie[11][12][13][14]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Znamirowski 1928 ↓, s. 3.
  2. a b Znamirowski 1928 ↓, s. 5.
  3. Znamirowski 1928 ↓, s. 10.
  4. a b c Znamirowski 1928 ↓, s. 23.
  5. Almanach 1923 ↓, s. 50.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 67.
  10. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  11. Spis oficerów 1921 ↓, s. 66, 749.
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 260, 397, 1479.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 240, 341, 1334.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 893.
  15. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 92.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 295.
  20. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 413.
  21. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 266.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 149.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 154.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 136.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 173.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 384.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  29. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 170.
  30. Gładysz 2016 ↓, s. 64.
  31. Znamirowski 1928 ↓, s. 28.
  32. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 19 z 10 czerwca 1925 roku, poz. 202.
  33. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.
  34. Satora 1990 ↓, s. 52-53.
  35. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 27 z 23 sierpnia 1930 roku, poz. 322.
  36. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 44.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]