16 Pułk Piechoty Ziemi Tarnowskiej

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej. Zobacz też: 16 Pułk Piechoty - inne pułki piechoty z numerem 16.
16 Pułk Piechoty
Ilustracja
Odznaka Pułku
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Ziemi Tarnowskiej[a]
Tradycje
Święto 28 maja
Rodowód 57 Pułk Ziemi Tarnowskiej
Dowódcy
Ostatni ppłk Rudolf Matuszek
Działania zbrojne
wojna polsko-ukraińska
wojna polsko-czechosłowacka
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Tarnów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 6 Dywizja Piechoty
29 lipca - 3 sierpnia 1920
Sztandar 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej (strona lewa)
Sztandar 16 Pułku Piechoty Ziemi Tarnowskiej (strona prawa)
6 DP w 1938
Pułk walczył w składzie 6DP

16 Pułk Piechoty Ziemi Tarnowskiej (16 pp) – oddział piechoty Wojska Polskiego II RP.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie 6 Dywizji Piechoty (Grupa Operacyjna „Bielsko”, Armia „Kraków”).

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

13 listopada 1918 roku z frontu włoskiego wróciło do Tarnowa 28 oficerów i 200 szeregowych – Polaków – żołnierzy cesarskiego i królewskiego 57 pułku piechoty pod dowództwem kapitana Bolesława Menderera. W Tarnowie znajdował się także batalion zapasowy c. i k. 57 pp[1]. Początkowo oddział nosił nazwę „57 pułk ziemi tarnowskiej”. W styczniu 1919 roku został przemianowany na „13 pułk ziemi tarnowskiej„”, by w lutym otrzymać ostateczną nazwę „16 pułk piechoty”[2].

15 grudnia 1918 roku III batalion pod dowództwem kapitana Andrzeja Jana Waisa został skierowany na front ukraiński do Małopolski Wschodniej. Pod koniec grudnia został zorganizowany I batalion, a na początku lutego 1919 roku II batalion i sztab pułku. Duże zasługi przy organizacji oddziału położył porucznik Jan Palewski, adiutant pułku[2].

W 1919 roku wszedł w skład XI Brygady Piechoty należącej do 6 Dywizji Piechoty.

W czasie, gdy I i III bataliony walczyły w Małopolsce Wschodniej, pozostała część pułku została skoncentrowana w Cieszynie. Tu organizowano kolejne pododdziały, które wzięły udział w walkach na froncie czeskim przy obsadzaniu linii demarkacyjnej. Między innymi w rejonie Skoczowa większy bój stoczyła 4. kompania pod dowództwem porucznika Stanisława Hojnowskiego[3].

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

8 grudnia 1920 roku pułk przybył do Starokonstantynowa, a następnie pomaszerował do Jeziernej, gdzie 14 grudnia załadował się na transport kolejowy i trzy dni później przybył do swojego stałego garnizonu w Tanowie[4]. Po przejściu z organizacji wojennej na organizację pokojową 16 pp pozostał w składzie 6 Dywizji Piechoty, która była rozlokowana na terenie Okręgu Korpusu Nr V[5].

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 28 maja, jako datę święta pułkowego[6]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę zwycięskiego boju stoczonego w 1920 roku pod Murową[4].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 18 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[7]. Po wprowadzeniu nowej organizacji piechoty na stopie pokojowej, pułk szkolił rekrutów dla potrzeb batalionu Korpusu Ochrony Pogranicza[8]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[9].

Żołnierze pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[10].

  • mjr Maksymilian Hoborski (14 XI - 5 XII 1918)
  • ppłk Aleksander Boruszczak (5 XII 1918 - 29 III 1919)
  • płk Kazimierz Piotrkowski (29 III - 25 V 1919)
  • ppłk Zdzisław Załuski (25 V - 15 X 1919)
  • ppłk Wiktor Rustocki (15 X 1919 - 4 I 1920)
  • mjr Jan Łuszczki[b] (14-27 I 1920)
  • mjr Karol Weiss de Helmenau (27 I - 31 VII 1920)
  • por. Tadeusz Klimecki (31 VII - 4 VIII 1920)
  • por. Stanisław Piotr Hojnowski (4 - 12 VIII 1920)
  • mjr Henryk Więckowski (12 VIII - 20 IX 1920)
  • kpt. Tadeusz Muszyński (20-29 IX 1920)
  • ppłk Marian Steczkowski (od 29 IX 1920)
  • ppłk / płk piech. Karol Weiss de Helmenau (1923 → 19 II 1924 → dowódca 72 pp)
  • ppłk piech. Juliusz Jan Prymus (od 19 II 1924)
  • płk piech. Władysław Dragat (do 21 I 1930 → dowódca piechoty dywizyjnej 22 DP Gór.)
  • płk dypl. Aleksander Zygmunt Myszkowski (21 I 1930 – 23 X 1931 → dowódca piechoty dywizyjnej 7 DP)
  • ppłk / płk dypl. piech. Stefan Broniowski (23 X 1931 - XII 1935 → GISZ)
  • ppłk piech. Stefan Leukos-Kowalski (1936 - 1939)
  • ppłk piech. Rudolf Matuszek (1939)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[15]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[29][c]

Dowództwo, kwatermistrzostwo i pododdziały specjalne
  • dowódca pułku – ppłk Rudolf Józef Matuszek
  • I zastępca dowódcy – ppłk Stanisław Witold Kwapniewski
  • adiutant – kpt. Józef Jan Mikuła
  • starszy lekarz – mjr dr Stanisław Kazimierz Rumian
  • młodszy lekarz – vacat
  • oficer placu Tarnów – p o. kpt. adm. (piech.) Roman Stelmach*[d]
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – ppłk Henryk II Nowak
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Józef Ludwik Kałamarz
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. Franciszek Karol Łopatkiewicz
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. Stanisław Fryzel
  • oficer gospodarczy – kpt. int. Zbigniew Kazimierz Adwent
  • oficer żywnościowy – chor. Franciszek Ksawery Furman
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – por. tab. Bolesław Apolinary Ślósarczyk
  • kapelmistrz – vacat
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Józef Cioch
  • dowódca plutonu pionierów – por. Józef Marian Antoni Klich
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – p.o. por. Wacław Łyczkowski
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Józef Urbaniak
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Franciszek Ksawery Synkiewicz
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Piotr Teodor Ryba
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Koman Tomasz Szydłowski
  • dowódca plutonu – por. Franciszek Kaczmarczyk
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Władysław Antoni Środulski
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Stanisław Gołębiowski
  • dowódca 3 kompanii – kpt. Czesław Julian Puka
  • dowódca plutonu – ppor. Zbigniew Michał Dziubek
  • dowódca plutonu – chor. Józef Gawęda
  • dowódca 1 kompanii km – por. Stanisław Staszałek
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Franciszek Nakielny
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stefan Karol Rachwał
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Hipolit Liebel
  • dowódca plutonu – ppor. Mariusz Jan Andrzej Kwiatkowski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Jan Stroczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Zieliński
  • dowódca 5 kompanii – por. Tadeusz Józef Jędrzejowski
  • dowódca plutonu – por. Walenty Szytuła
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Antoni Raczykowski
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Juliusz Danylewicz
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Alfred Mikee
  • dowódca plutonu – por. Eugeniusz Karol Kotarski
  • dowódca plutonu – ppor. Bronisław Ostrowski
III batalion
  • dowódca batalionu – ppłk Józef Feliks Kutyba
  • dowódca 7 kompanii – kpt. Mieczysław Jerzy Karczmarczyk
  • dowódca plutonu – ppor. Tadeusz Adam Wolny
  • dowódca 8 kompanii – por. Stanisław Józef Marian Franciszek Mostek
  • dowódca plutonu – ppor. Jerzy Jan Stanisław Lis
  • dowódca 9 kompanii – por. Mieczysław Ludwik Łuczko
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Piotr Windisch
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Tadeusz Marian Adam Paszkot
  • dowódca plutonu – por. Władysław Franciszek Różański
  • na kursie – kpt. Marian Błażej Witkowski
  • na kursie – por. Adam Stanisław Krajewski
16 kompania wartownicza „Kłaj”
  • dowódca – kpt. adm. (piech.) Mikołaj Pietrasz
  • zastępca dowódcy – chor. Roman Ariet
16 obwód przysposobienia wojskowego „Tarnów”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Stanisław Ryczek
  • kmdt powiatowy PW Tarnów – kpt. adm. (piech.) Roman Stelmach (*)
  • kmdt powiatowy PW Dąbrowa Tarnowska – por. kontr. art. Jerzy Minnicki
  • kmdt powiatowy PW Dębica – ppor. kontr. kaw. Aleksander Iwaszkiewicz
  • kmdt powiatowy PW Mielec – por. kontr. piech. Władysław Jan Nędzowski
  • kmdt powiatowy PW Brzesko – ppor. kontr. piech. Józef Franciszek Kwiecień

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[32]

Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk Rudolf Matuszek
  • I adiutant - kpt. Józef Mikuła
  • II adiutant - ppor. rez. Józef Insler
  • oficer informacyjny - por. Tadeusz Jędrzejowski
  • oficer łączności - kpt. Józef Cioch
  • kwatermistrz - kpt. Czesław Puka
  • oficer płatnik - por. Albert Kryszczuk
  • oficer żywnościowy - chor. Franciszek Furman
  • naczelny lekarz - por. dr Stanisław Grochmal
  • kapelan - ks. kap. rez. Mikołaj Drab, (ks. Leopold Krawczyk)
  • dowódca kompanii gospodarczej - NN
I batalion
  • dowódca I batalionu - mjr Piotr Ryba
  • adiutant 1 batalionu - por. rez. Tarnowski
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - kpt. Roman Szydłowski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - por. Wańtuch
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - ppor. Józef Windisch
  • dowódca 1 kompanii cekaemów - por. Stanisław Staszałek
II batalion
  • dowódca II batalionu - kpt. Alfred Mikee
  • adiutant II batalionu - NN
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - kpt. Władysław Środulski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Józef Oleś
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - kpt. Antoni Raczykowski
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Walenty Szypuła
III batalion
  • dowódca III batalionu - kpt. Hipolit Liebel
  • adiutant III batalionu - por. Henryk Sękowski
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. rez. Józef Klimek
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - por. Adam Krajewski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Mostek
  • dowódca 3 kompanii ckm - por. Eugeniusz Kotarski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii zwiadowczej - ppor. Franciszek Synkiewicz
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - por. Józef Urbaniak
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Jan Tomaszewski
  • dowódca plutonu pionierów - por. Józef Klich
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Mieczysław Łuczko
  • dowódca plutonu łączności - st. sierż. Jan Grzyb
  • dowódca IV batalionu - mjr Stefan Rachwał
  • dowódca kompanii wartowniczej „Kłaj” - por. Feliks Fidziński

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[33]

Order Virtuti Militari
kpt. Marceli Bernacki
ppor. Czesław Jentys
por. Stanisław Kempski[e]
kpt. Tadeusz Klimecki
chor. Stanisław Kras
kpt. Bronisław Layer
plut. Tadeusz Łysiak
kpt. Tadeusz Muszyński
por. Tadeusz Tabkowski
kpr. Ludwik Wróbel

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

15 maja 1925 roku Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 16 pułku piechoty[35]. 29 maja 1927 roku w Tarnowie Prezydent RP Ignacy Mościcki wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez obywateli ziemi tarnowskiej[4].

Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[36]. Obecnie sztandar znajduje się w Muzeum im. gen. Sikorskiego w Londynie[37]

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

23 sierpnia 1930 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 16 pułku piechoty[38]. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża kawalerskiego, którego ramiona pokryte białą emalią ze złotymi krawędziami. Pośrodku krzyża umieszczona tarcza herbowa Tarnowa z gwiazdą i półksiężycem koloru złotego na tle niebieskiej emalii. Na ramionach krzyża wpisano numer „16” i nazwy pól bitewnych z 1920 roku „DAWIDÓW”, „KRASNE” i „MUROWA”. Czteroczęściowa - oficerska, wykonana w srebrze. Na rewersie próba srebra, imiennik grawera WG oraz numer. Autorem projektu był Jan Małeta. Wykonawcą był Wiktor Gontarczyk z Warszawy[39].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwa nieoficjalna pułku nawiązująca do rodowodu jednostki
  2. Jan Łuszczki urodził się 8 lutego 1874 roku. Był oficerem c. i k. Armii. W czerwcu 1921 roku pełnił służbę w Dowództwie Odcinka Kordonowego Równo, a jego oddziałem macierzystym był 16 pp. W 1922 roku został zweryfikowany w stopniu podpułkownika ze starszeństwem z 1 czerwca 1919 roku w korpusie oficerów piechoty. W 1923 roku był komendantem PKU Stanisławów, a w następnym roku komendantem PKU Kamionka Strumiłowa, pozostając oficerem nadetatowym 48 pp. Z dniem 30 kwietnia 1927 roku został przeniesiony w stan spoczynku. W 1928 roku mieszkał we Lwowie[11][12][13][14]
  3. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[30].
  4. Gwiazdką oznaczono oficera, który pełnił jednocześnie więcej niż jedną funkcję[31].
  5. Mjr dypl. piech. Stanisław Kempski (ur. 14 marca 1892 roku) w marcu 1939 roku był oficerem do zleceń I wiceministra spraw wojskowych. Był także odznaczy Złotym Krzyżem Zasługi[34].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Znamirowski 1928 ↓, s. 3.
  2. a b Znamirowski 1928 ↓, s. 5.
  3. Znamirowski 1928 ↓, s. 10.
  4. a b c Znamirowski 1928 ↓, s. 23.
  5. Almanach 1923 ↓, s. 50.
  6. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  8. Jagiełło 2007 ↓, s. 64.
  9. Jagiełło 2007 ↓, s. 67.
  10. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  11. Spis oficerów 1921 ↓, s. 66, 749.
  12. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 260, 397, 1479.
  13. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 240, 341, 1334.
  14. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 893.
  15. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 maja 1927 roku, s. 127.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 90.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 92.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 20 września 1930 roku, s. 295.
  20. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 grudnia 1932 roku, s. 413.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 266.
  22. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 149.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 154.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 136.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 26 kwietnia 1928 roku, s. 173.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 384.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  28. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 170.
  29. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 566–567 i 672.
  30. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  31. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VIII.
  32. Gładysz 2016 ↓, s. 64.
  33. Znamirowski 1928 ↓, s. 28.
  34. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 20.
  35. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 19 z 10 czerwca 1925 roku, poz. 202.
  36. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. nr 5, poz. 32.
  37. Satora 1990 ↓, s. 52-53.
  38. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 27 z 23 sierpnia 1930 roku, poz. 322.
  39. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 44.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]