50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 50 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych. Zobacz też: 50 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 50.
50 Pułk Piechoty
Ilustracja
Odznaka pułkowa
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1918
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Strzelców Kresowych
Patron Francesco Nullo
Tradycje
Święto 11 maja
Nadanie sztandaru 1919 i 1925
Rodowód 8 Pułk Strzelców Polskich
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Kowel, Sarny
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 27 Dywizji Piechoty[1]
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg
Francesco Nullo
Bitwa komarow 1920.png
Pułk walczył w składzie 27 DP
Roman Siła-Nowicki
Ppłk Zdzisław Sieczkowski
Stefan Stolarz
Walerian Hildegard Orłowski
Aleksander Stawarz w czasie służby w Polskim Korpusie Posiłkowym (w stopniu podporucznika przy granatniku)

50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo (50 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Tradycje Pułku sięgają ostatnich dni grudnia 1918, kiedy to na ziemi włoskiej w La Mandria di Chivasso powstał Pułk Polski im. Francesco Nullo, złożony z ochotników Polaków, byłych jeńców z armii austriackiej 18 lutego 1919. Pułk wyjechał do Francji, gdzie formowała się „Błękitna Armia”, stając się zawiązkiem dla kilku nowych oddziałów. Pierwszy baon pułku, uzupełniony ochotnikami z Ameryki, Francji i obozów włoskich, otrzymał nazwę 8 pułku strzelców polskich im. Francesco Nullo i wszedł w skład 3 Dywizji Strzelców Polskich armii gen. Hallera. Po przybyciu do Ojczyzny Pułk skoncentrowany został w okolicy Modlina 11 maja 1919. Po zjednoczeniu armii krajowej z armią gen. Hallera, Pułk otrzymał swą ostateczną nazwę: 50 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo. W czerwcu 1919 Pułk wszedł w skład 13 Dywizji Piechoty powstałej na bazie 1 Dywizji Strzelców Polskich i został skierowany na front ukraiński.

Wojna 1919–1921[edytuj | edytuj kod]

21 lipca 1919 pułk wyruszył na front południowy w okolice Tarnopola, w połowie sierpnia brał udział w działaniach zaczepnych na rzece Horyń. Po przejściowym pobycie na linii demarkacyjnej polsko-ukraińskiej nad rzeką Chamar, pułk został 1 stycznia 1920 przesunięty nad rzekę Słucz do obszaru Starokonstantynowa, a następnie do Równego.

W wyprawie kijowskiej walczył pod Cymbałówką, Ferdynandowem, Kordyłówką i Kołtużyńcami. 16 maja przygotował do obrony linię Spiczyńce-Andruszów-Oczyłków. Rozpoczęła się letnia ofensywa sowiecka. Pod Nowo Żywołowem i Medówką pułk toczył zażarte walki z kawalerią bolszewicką Konarmii Budionnego. Odwrót pułku przebiegał na kierunku rzeka Ikwa – rzeka Zbrucz. Ciężkie walki stoczył w obronie Zbaraża (20-25.07.1920 r.) następnie wycofał się przez rz. Seret do Lwowa. Podczas kontrofensywy sierpniowej pułk uczestniczył w odcięciu drogi odwrotu Konarmii Budionnego.

Podczas działań wojennych 1919-1920 roku Pułk stracił około 1500 żołnierzy.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1921 pułk wyłączony został ze składu 13 DP i podporządkowany dowódcy nowo powstałej 27 Dywizji Piechoty. Na pokojowy garnizon wyznaczone zostało leżące na terenie Okręgu Korpusu Nr II[2] miasto Kowel[3] (III baon stacjonował w Sarnach).

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 11 maja, jako datę święta pułkowego[4]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę powrotu jednostki do Ojczyzny w 1919 roku[5].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 50 pułk piechoty zaliczony został do typu I pułków piechoty (tzw. „normalnych”). W każdym roku otrzymywał około 610 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 56 oficerów oraz 1500 podoficerów i szeregowców. W okresie zimowym posiadał batalion starszego rocznika, batalion szkolny i skadrowany, w okresie letnim zaś batalion starszego rocznika i dwa bataliony poborowych[6]. W tym czasie wprowadzono też dodatkowo kompanię karabinów maszynowych. Stan pułku powiększył się o 4 oficerów, 13 podoficerów, 120 szeregowców i 12 karabinów maszynowych[7]. W pułku zorganizowano też specjalną kompanię dla opóźnionych, która szkoliła rekrutów dla potrzeb całego DOK. Żołnierze ci wcześniej z różnych przyczyn opóźnili swoje stawiennictwo w macierzystej jednostce[8].

W dniach 5-11 grudnia 1924, w Sarnach, została przeprowadzona próbna mobilizacja III batalionu. 28 stycznia 1925 dowódca Okręgu Korpusu Nr II, generał dywizji Jan Romer udzielił pochwały dowódcy baonu majorowi Bronisławowi Polityńskiemu za „celowe zorganizowanie przygotowań mobilizacyjnych”[9].

Mobilizację pułku przeprowadzono w dniach 14-16 sierpnia 1939, a po jej zakończeniu oddział przetransportowany został koleją w rejon Bydgoszczy, a następnie w rejon Osiecznej k. Starogardu. Tam wszedł w skład Korpusu Interwencyjnego, którego zadaniem było działanie w przypadku puczu hitlerowskiego w Wolnym Mieście Gdańsku. 31 sierpnia został przekazany Armii „Pomorze” gen. dyw. Władysława Bortnowskiego.

Kampania wrześniowa 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

Podczas bitwy w Borach Tucholskich Pułk walczył w rejonie Świekatowa, Franciszkowa, Terespola Pomorskiego i Grupy, gdzie został rozbity przez Niemców. Resztki Pułku dotarły do Modlina 17 września i zostały wcielone do 32 pp, jako 4 kompania, biorąc udział w obronie twierdzy do jej kapitulacji.

1 września[edytuj | edytuj kod]

Niemiecki zmotoryzowany XIX Korpus Armijny dowodzony przez Heinza Guderiana uderzył 1 września w kierunku na Sępólno i Pruszcz na ugrupowaną na szerokim froncie od Chojnic po Noteć (ok. 50 km) 9 Dywizję Piechoty. XIX KA nacierał w kierunku na Świecie i Grudziądz, natomiast II KA na południe od niego w kierunku na Chełmno. Bardzo szybko czołowe oddziały pancerne wroga zdobyły most na Brdzie w Sokole-Kuźnicy, uchwyciły przyczółek na jej wschodnim brzegu otwierając sobie drogę na Świecie. Dowództwo Armii „Pomorze” postanowiło uderzeniem 9 DP od południa i 27 DP od północy zamknąć wyłom we froncie. Oddziały 27 DP zawrócone z kierunku marszu do kolei Tczew – Laskowice, wykonując już czwarty rozkaz od chwili odwrotu, goniły ostatkiem sił po bezdrożach Borów Tucholskich. W rezultacie tylko 50 pp znalazł się na kierunku Świekatowa w lesie Wierzchlas pod Błądzimiem. W nocy 1/2 września Niemcy wniknęli głęboko w obszar tyłowy Armii „Pomorze”, dochodząc do Świekatowa, a nawet do Wisły w rejonie Topolna.

2 września – bój pod Świekatowem[edytuj | edytuj kod]

W nocy do sztabu Armii „Pomorze” w Toruniu zadzwonił wójt gminy Świekatowo informując, że we wsi znajdują się niemieckie czołgi, wkrótce informację potwierdził właściciel majątku Szewno. Z tempa marszu niemieckiej kolumny pancernej wynikało, że w ciągu dnia może dojść do Wisły i odciąć 27 DP, 9 DP i całą Grupę Osłony „Czersk”. Dywersanci zniszczyli most kolejowy pod Serockiem. Wobec braku transportów kolejowych, dowódca 27 DP zmuszony został kierować się na Bydgoszcz marszem pieszym. Rozkaz dla dowódców pułków nakazywał przejść marszem ubezpieczonym w rejon północnego przedmościa bydgoskiego i zorganizowania tam obrony. Wschodnią kolumnę miały tworzyć główne siły dywizji, które miały maszerować po osi: Błądzim – Tuszyny – Łowin – Pruszcz Pomorski. Zachodnią kolumnę, która miała maszerować po osi: Trutnowo – Świekatów – Serock – Wudzyń, miał stanowić 50 pp i 3/27 pal.

Kiedy czoło zachodniej kolumny było na wysokości Lipienic, zostały zaatakowane główne siły dywizji. Zaalarmowało to dowódcę 50 pp, który skierował dwa pierwsze bataliony (I i III/50 pp) wprost na Świekatowo. II/50 pp otrzymał zadanie przejścia lasem na zachód od Świekatowa w kierunku m. Jania Góra. Natomiast IV/50 pp, został zatrzymany na skraju lasu na północ od Trutnowa jako odwód dowódcy pułku. Zależnie od sytuacji miał się posuwać albo na Świekatowo albo na Jania Góra za II/50 pp. 3/27 pal bateriami przydzielono do poszczególnych batalionów. Atakujący Świekatowo czołowy III/50 pp natknął się na wysunięte przed wieś niemieckie ubezpieczenie, które w ostrej walce zniósł i wkroczył do wsi. Wkrótce z południowego zachodu i zachodu od m. Jania Góra wzdłuż toru pojawiły się niemieckie czołgi. Aby uniknąć okrążenia, baon wycofał się na północ za tor linii kolejowej Sępólno-Świecie, gdzie zajął obronę. Batalion wycofywał się w boju, dlatego poniósł poważne straty, zwłaszcza wśród oficerów, którzy usiłowali opanować zamieszanie spowodowane atakiem czołgów. Zginął m.in. ppłk Zdzisław Sieczkowski, dowódca III/50 pp, i dowódca 3/27 pal, mjr Izydor Wilkoński.

Szczególnie ostra walka wywiązała się w rejonie skrzyżowania torów kolejowych magistrali węglowej z linią Sępólno-Świecie. Starcie to zakończyło się całkowitym rozbiciem I i III/50 pp, których resztki, ścigane przez czołgi, wycofały się do południowego skraju lasu na południe od Błądzimia. Wtedy też zginął dowódca I/50 pp, kpt. Adam Kuźnicki. Czołgi zostały zatrzymane czołowym ogniem na wprost dwóch baterii, które zajęły stanowiska między jeziorami Szewnik i Zaleskie. Tam również zajął obronę II/50 pp. Przed zmierzchem Niemcy dwa razy atakowali obronę polską na przesmykach jezior. Ponieważ polska artyleria zadawała im straty, przed wieczorem zaniechali walki i wycofali się z przedpola. Dowódca 27 DP postanowił o zmroku wycofać swoje oddziały z walki i kierować je na Bydgoszcz lub też do przepraw na Wiśle pod Świeciem.

3 września – wyjście z okrążenia[edytuj | edytuj kod]

Przed świtem rejon Błądzimia opuściła Pomorska Brygada Kawalerii kierując się na Gruczno – Topolno, porywając za sobą część 50 pp. Ponosząc duże straty przerwała się z okrążenia w rejonie Topolna i po południu osiągnęła „przedmoście bydgoskie” w rejonie Jarużyna. Razem z 35 pp z okrążenia wyszły resztki 6 i 10 kompanii 50 pp. Maszerując dwa dni lasami w kierunku Bydgoszczy pułk przeszedł do Brdyujścia, które osiągnął rano 5 września. Niektóre z odciętych oddziałów przez wiele dni jeszcze kluczyły po lasach unikając rozbicia przez nieprzyjaciela. M.in. 11 kompania 50 pp pod dowództwem por. Adamiaka, która dopiero 8 września uległa nad Brdą na północ od Bydgoszczy. Liczyła ona wówczas jeszcze 168 żołnierzy.

Większość odciętych oddziałów już rano znalazła się w okrążeniu poza obrębem kompleksów leśnych, stanowiąc wymarzone cele dla Luftwaffe. 50 pp bronił się pod Franciszkowem i Terespolem Pomorskim. Nie mogąc się przebić ani do Wisły, ani do Bydgoszczy, odszedł na północ w rejon Gródka i Jeżewa, gdzie spływały rozbite oddziały przechodząc pod dowództwo płk. Mikołaja Alikowa. Wieczorem postanowiono przebijać się do Grudziądza. Przed świtem 4 września wyruszono w kierunku na Jeżewo, gdzie odrzucono niemieckie czołgi. Na większe siły wroga natrafiono na terenie obozu ćwiczebnego „Grupa”, wskutek czego wywiązała się całodzienna walka. Koszary obozu ćwiczeń przechodziły trzykrotnie z rąk do rąk. Ostatecznie, wskutek kilkugodzinnego bombardowania lotnictwa niemieckiego, skapitulowano. Wielu żołnierzy zginęło i zostało rannych. Resztki oddziału uległy rozproszeniu, jednak większość dostała się do niewoli. 50 Pułk Strzelców Kresowych im. Francesco Nullo przestał istnieć jako jednostka bojowa.

Akcja „Burza”[edytuj | edytuj kod]

W styczniu 1944 roku w składzie 27 Wołyńskiej Dywizji Piechoty Armii Krajowej utworzono 50 pułk piechoty AK. Pułk zorganizowano na bazie oddziałów partyzanckich działających od 1943 roku w środkowej części Wołynia. Ich zadaniem była ochrona ludności polskiej zagrożonej ze strony nacjonalistów ukraińskich (UPA). Dowódcą Pułku został mjr Jan Szatowski „Kowal”, a baonami dowodzili: por. Michał Fijałka „Sokół” (I/50 pp); por. Władysław Czermiński „Jastrząb” (II/50 pp); por. Zbigniew Twardy „Trzask” (III/50 pp). Pułk wziął udział w Akcji „Burza” na Wołyniu, Polesiu i Lubelszczyźnie, trzykrotnie wyrywając się z zamkniętych już pierścieni niemieckiego okrążenia. Przeszedłszy ponad 500-kilometrowy szlak bojowy, zadając nieprzyjacielowi dotkliwe straty, został podstępnie rozbrojony przez Rosjan 25 lipca 1944 roku w rejonie Skrobowa.

Strzelcy kresowi[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[10].

  • por. Stefan Kluczyński (27 XII 1918 – 22 II 1919)
  • ppłk armii francuskiej Badbedat (22 II 1919 – 16 IV 1919)
  • ppłk armii francuskiej Micanel (16 IV 1919 – 3 V 1919)
  • ppłk armii francuskiej Bosquet (3 V 1919 – 1 IX 1919)
  • ppłk Adolf Paqualen (1 IX 1919 – 29 V 1920)
  • mjr Zygmunt Polak (29 V – 11 VIII 1920)
  • ppłk Rudolf Siwy (11 VIII 1920 – 21 VI 1921)
  • płk Stanisław Tołpyho (1921 – 29 VI 1924 → komendant Obozu Warownego „Równe”[11])
  • ppłk piech. Józef Kowzan (29 VI - 5 VIII 1924[a] → zastępca dowódcy 1 pspodh)
  • ppłk / płk piech. Stanisław Jaxa-Rożen (5 VIII 1924[12] – 20 II 1928 → członek Oficerskiego Trybunału Orzekającego)
  • ppłk / płk piech. Józef Liwacz (20 II 1928[13] – 1937)
  • ppłk dypl. Adam Werschner (30 VII 1937 – 3 IX 1939)
  • mjr piech. Jan Szatowski ps. „Kowal” (1944)

Zastępcy dowódcy pułku[edytuj | edytuj kod]

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[14]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie[edytuj | edytuj kod]

W latach 1921-1923 zastępcą dowódcy pułku i jego pomocnikiem w zakresie służby administracyjno-gospodarczej był dowódca batalionu sztabowego[10]. W 1924 roku, w nowej organizacji pokojowej pułku piechoty, utworzono stanowisko kwatermistrza, a zlikwidowano batalion sztabowy i stanowisko dowódcy tego pododdziału. 1 kwietnia 1938 roku stanowisko kwatermistrza zostało zamienione na stanowisko II zastępcy dowódcy (zastępcy dowódcy do spraw gospodarczych)[22]. W 1939 roku, w organizacji wojennej pułku było ponownie stanowiskiem kwatermistrza.

  • kpt. / mjr piech. Piotr Sosialuk (10 VII 1922 – 11 III 1926 → oficer przysposobienia wojskowego)
  • mjr piech. Walerian Orłowski (1926 – 18 II 1927 → praktyka poborowa w PKU Kowel[23])
  • mjr piech. Adam Zaręba (23 V 1927[24] – 12 III 1929 → dyspozycja dowódcy OK II[25][26])
  • mjr piech. Adolf Zygmunt Fiszer[27] (6 VII[28] – 9 VIII 1929 → dyspozycja dowódcy OK II[29][30])
  • mjr piech. Otton Józef Blutreich (31 III 1930[31] – 7 VI 1934 → dowódca baonu w 31 pp[32])
  • mjr piech. Edward Tadeusz Żórawski (od 7 VI 1934[33])
  • mjr piech. Piotr Kiełkowski (od VIII 1935[34])
  • kpt. piech. Aleksander Romotowski (IX 1939)
Oficerowie pułku

Obsada personalna w okresie wojny 1919–1921[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pododdziałów pułku w latach 1919–1920[35]

I batalion
  • dowódca I batalionu – kpt. Piotr Sosialuk → kpt. Roman Siła-Nowicki
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Teofil Grzegorczyk
  • dowódca 2 kompanii – ppor. Juljan Dotzauer
  • dowódca 3 kompanii – ppor. Kazimierz Bazielich
  • dowódca 4 kompanii – ppor. Adolf Swoboda → por. Walerian Orłowski
II batalion
  • dowódca II batalionu – ppłk Leon Juchniewicz → kpt. Walerian Orłowski
  • dowódca 5 kompanii – ppor. Juljan Olejnos
  • dowódca 6 kompanii – por. Bronisław Wojtylak
  • dowódca 7 kompanii – por. Franciszek Kuźniar
  • dowódca 8 kompanii – ppor. Marian Mnerka
III batalion
  • dowódca III batalionu – mjr Zygmunt Polak
  • dowódca 9 kompanii – por. Mieczysław Mroczkowski
  • dowódca 10 kompani – ppor. Albin Rogalski
  • dowódca 11 kompanii – ppor. Jan Lasociński
  • dowódca 12 kompanii – por. Roman Saloni

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920:

Order Virtuti Militari
ppor. Boryczko Tadeusz
ppor. Böhm Jan
sierż. Cegielski Tomasz
ppor. Cichalewski Seweryn
szer. Ciechacki Józef
kpt. Dotzauer Juljan
sierż. Dymek Piotr
szer. Dziumbelak Teodor
kpr. Firek Jan
ppor. Godziszewski Konstanty
plut. Gołąb Grzegorz
ppor. Graca Franciszek
chor. Janusz Karol
ppłk. Juchniewicz Leon
plut. Korzeniowski Franciszek
szer. Kujawa Nikodem
sierż. Kurzac Francziszek
plut. Lis Jan
mjr dr Matczyński Wiktor
kpt. Mroczkowski Mieczysław
chor. Niemiec Wojciech
chor. Piróg Wojciech
plut. Radwański Jan
kpt. Albin Rogalski
kpt. Roman Saloni
sierż. Sobota Jan
plut. Sudo Jan
chor. Szczerbian Józef
pchor. Wolniewicz Piotr
szer. Zimoleżyński Walerjan
sierż. Zubek Mikołaj

Ponadto 24 oficerów i 140 szeregowych zostało odznaczonych Krzyżem Walecznych[36].

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk dypl. Adam Werschner
  • I adiutant – kpt. Bolesław Gucma
  • kwatermistrz – kpt. Aleksander Romotowski
  • oficer łączności – por. Józef Ukleja

I batalion

  • dowódca batalionu – kpt. Adam Kuźnicki

II batalion

  • dowódca batalionu – kpt. Zdzisław Szafran
  • dowódca 4 kompanii – por. Józef Skwierczyński
  • dowódca 5 kompanii – ppor. Marian Fąferek
  • dowódca 6 kompanii – ppor. Pająk
  • dowódca 2 kompanii ckm – kpt. Zdzisław Kuczyński

III batalion

IV batalion

  • dowódca batalionu – kpt. Władysław Wiatr
  • dowódca 11 kompanii – por. Adamiak

Pododdziały specjalne

  • kompania przeciwpancerna – por. Edward Zwoliński

Obsada personalna 15 marca 1944 roku[edytuj | edytuj kod]

Jan Szatowski (zdjęcie późniejsze)
  • dowódca pułku – mjr Jan Szatowski „Kowal"
  • dowódca I batalionu – por. Michał Fijałka „Sokół"
  • dowódca 1 kompanii – por. Stanisław Kądzielawa „Kania"
  • dowódca 2 kompanii – por. Zbigniew Ścibor-Rylski „Motyl"
  • dowódca II batalionu – por. Władysław Czermiński „Jastrząb"
  • dowódca 4 kompanii – ppor. Józef Jażdżewski „Rybitwa"
  • dowódca 5 kompanii – por. Hieronim Kita „Wir"
  • dowódca 6 kompanii – ppor. NN „Mściwój"
  • dowódca III batalionu – por. Zbigniew Twardy „Trzask"
  • dowódca 7 kompanii – ppor. Marian Moczulski „Jaszczur"
  • dowódca 8 kompanii – ppor. Mikołaj Bałysz „Zagłoba” (od 20 marca – ppor. N Michałowski „ Olszyna”)
  • dowódca 9 kompanii – ppor. Stanisław Kurzydłowski „Jurek” (od 16 kwietnia – ppor. Stanisław Mróz „Borsuk”)

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandary
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

Pierwszą chorągiew ufundowaną we Włoszech przez społeczeństwo Bergamo i Mediolanu Pułk otrzymał w lutym 1919 (został zdeponowany w Muzeum WP przed wojną)[1].

4 października 1925 roku dowódca Okręgu Korpusu Nr II generał dywizji Jan Romer wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miasta Kowla[37]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[38].

Na sztandarze widnieją na daty i nazwy miejsc stoczonych najcięższych walk, daty powstania Pułku i powrotu do kraju, wreszcie herby miast królestwa włoskiego i miasta Bergamo, skąd pochodził pułkownik Francesco Nullo, oraz herby Kowla i Wołynia. Sztandar zakopano w rejonie walk 3 września 1939 w obliczu zagłady Pułku i przypadkowo został odnaleziony na pobojowisku w 1947 w miejscowości Mary (pow. świecki) – znajduje się obecnie w Muzeum Wojska Polskiego[1].

Trzeci sztandar (proporzec) został wręczony w marcu 1944 przez mieszkańców Kowla III baonowi 50 pp AK. Zaginął przy przekraczaniu torów pod Jagodzinem, podczas przebijania się z okrążenia 20 kwietnia 1944.

W uznaniu czynów niezwykłego męstwa w okresie drugiej wojny światowej, na wniosek Kapituły Orderu Wojennego Virtuti Militari Dekretem 11 listopada 1968, 50 Pułkowi Piechoty im. Francesco Nullo Armii Krajowej został nadany Krzyż Srebrny Orderu Wojennego Virtuti Militari.

Odznaka pamiątkowa

18 maja 1929 roku Minister Spraw Wojskowych Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 50 pułku piechoty[39]. Odznaka o wymiarach 40x40 mm ma kształt krzyża o zaokrąglonych końcach ramion, pokrytego białą emalią ze złotą krawędzią. Na ramionach krzyża nałożone srebrne godło państwowe wz. 1927, wpisane imię patrona „FRANCESCO NULLO”, poniżej herb Włoch. Na środku krzyża, na okrągłej tarczy emaliowanej żłobkowo na czerwono wpisany numer „50”. Pola między ramionami krzyża wypełniają wiązki po 5 promieni. Odznaka oficerska, jednoczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra, imiennik AN i nazwisko grawera „NAGALSKI i SKA”. Autorem projektu odznaki był Zdzisław Kuczyński[40].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Podpułkownik Józef Kowzan na podstawie Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 61 z 29 czerwca 1924 roku, s. 365 został przeniesiony ze stanowiska zastępcy dowódcy 1 Pułku Strzelców Podhalańskich do 50 Pułku Piechoty na stanowisko dowódcy. Z dniem 5 sierpnia 1924 roku na podstawie Dziennika Personalnego Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 77 z 11 sierpnia 1924 roku, s. 441 powrócił na poprzednio zajmowane stanowisko w 1 Pułku Strzelców Podhalańskich w Nowym Sączu. Z pochwały udzielonej pułkownikowi Kowzanowi przez dowódcę 27 Dywizji Piechoty generała brygady Bolesława Kraupa dowiadujemy się, że został on po dwóch miesiącach dowodzenia pułkiem zwolniony ze stanowiska na własną prośbę ze względów rodzinnych. „Polska Zbrojna” Nr 237 z 29 sierpnia 1924 roku, s. 4.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Satora 1990 ↓, s. 99.
  2. Almanach 1923 ↓, s. 51.
  3. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 91.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Sosialuk 1929 ↓, s. 6, 19.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. Jagiełło 2007 ↓, s. 65-67.
  8. Jagiełło 2007 ↓, s. 67.
  9. „Polska Zbrojna” Nr 40 z 9 lutego 1925 r. s. 9.
  10. a b Almanach 1923 ↓, s. 49.
  11. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 61 z 29 czerwca 1924 roku, s. 364.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 77 z 11 sierpnia 1924 roku, s. 441.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 4 z 20 lutego 1928 roku, s. 33.
  14. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 42 z 11 października 1926 roku, s. 335.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 19 z 22 lipca 1927 roku, s. 220.
  17. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 145.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 339.
  19. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 192.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 19.
  22. Kłoczewski 1987 ↓, s. 163, 168.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 7 z 18 lutego 1927 roku, s. 54.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 15 z 23 maja 1927 roku, s. 146.
  25. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 12 marca 1929 roku, s. 87.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 216, z dniem 31 sierpnia 1929 roku został przeniesiony w stan spoczynku.
  27. Księga Cmentarna Katynia 2000 ↓, s. 139, major Adolf Zygmunt Fiszer został zamordowany w 1940 roku Katyniu. Był odznaczony Krzyżem Walecznych.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 210.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 13 z 9 sierpnia 1929 roku, s. 254.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 1 z 21 stycznia 1930 roku, s. 11, z dniem 28 lutego 1930 roku został przeniesiony w stan spoczynku.
  31. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 31 marca 1930 roku, s. 104.
  32. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 158.
  33. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 7 czerwca 1934 roku, s. 150.
  34. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 sierpnia 1935 roku, s. 97.
  35. Sosialuk 1929 ↓, s. 7-8.
  36. Sosialuk 1929 ↓, s. 27.
  37. Sosialuk 1929 ↓, s. 19.
  38. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.
  39. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 18 maja 1929 roku, poz. 158.
  40. Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 91-92.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]