52 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 52 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych. Zobacz też: inne pułki piechoty noszące numer „52”.
52 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych
Ilustracja
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Strzelców Kresowych
Tradycje
Święto 28 czerwca
Nadanie sztandaru 1919; 1924
Rodowód 10 Pułk Strzelców Polskich
Kontynuacja 12 Brygada Zmechanizowana
Dowódcy
Ostatni ppłk dypl. Jan Rudolf Gabryś
Działania zbrojne
I wojna światowa
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Złoczów
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 12 Dywizja Piechoty
Bitwa ilza 1939.png

52 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych (52 pp) – oddział piechoty Armii Polskiej we Francji i Wojska Polskiego II RP.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

Pułk stacjonował w garnizonie Złoczów[1]. Wchodził w skład 12 Dywizji Piechoty[2].

7 września 1924 do miasta przybył Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej Stanisław Wojciechowski, który uczęstniczył w uroczystości poświęcenia standaru pułkowego[3].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 52 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[4].

19 maja 1927 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 28 czerwca, jako datę święta pułkowego[5]. Pułk obchodził swoje święto w rocznicę chrztu bojowego w roku 1919. Po raz pierwszy święto obchodzono w roku 1922[6].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

 Osobny artykuł: Kampania wrześniowa.

W czasie kampanii wrześniowej 1939 roku pułk walczył w składzie 12 Dywizji Piechoty należącej do Armii „Prusy”[2].

52 Pułk Piechoty Strzelców Kresowych Armii Krajowej[edytuj | edytuj kod]

W obwodzie złoczowskim odtwarzano 52 pułk piechoty Strzelców Kresowych. Komendant obwodu był jednocześnie dowódcą pułku. Odtworzony pułk wszedł w skład 12 Dywizji Piechoty AK.

Strzelcy kresowi[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku

Dowódca pułku kierował osobiście szkoleniem oficerów i był odpowiedzialny za gotowość bojową, całokształt wyszkolenia, służbę gospodarczą i wewnętrzną pułku[7].

  • płk armii franc. Augier (do 18 IX 1919[8])
  • mjr armii franc. Simon (19 IX – 15 X 1919[8])
  • mjr armii franc. Lureau (16 X – 14 XI 1919[8])
  • mjr Władysław Obst (15 XI – 11 XII 1919[8])
  • płk piech. Konstanty Oświeciński (12 XII 1919 – 2 VI 1920 ranny[9][10])
  • kpt. Piotr Kończyc (p.o. 3 – 26 VI 1920[8])
  • mjr Anatol Laudański (p.o. 27 VI – 22 VII 1920[11])
  • płk piech. Konstanty Oświeciński (23 VII – 1 VIII 1920[8])
  • kpt. Piotr Kończyc (od 2 VIII 1919[8])
  • ppłk piech. Eugeniusz Witwicki (od 15 X 1921)
  • ppłk / płk piech. Stanisław Powroźnicki (1923 - X 1924)
  • płk SG Tadeusz Malinowski (1 III 1925[12] - 17 III 1927 → dowódca piechoty dywizyjnej 21 DP[13])
  • płk dypl. piech. Wilhelm Lawicz-Liszka (31 III 1927 – 23 XII 1929 → szef samodzielnego wydziału wojskowego przy Ministerstwie Komunikacji[14])
  • ppłk piech. Jan Chodźko-Zajko[a][b] (23 XII 1929[14] - 1937 → komendant miasta Lwów)
  • płk piech. Stanisław Dąbek (1937 - VII 1939 → dowódca Morskiej Brygady ON)
  • ppłk dypl. piech. Jan Rudolf Gabryś (VII - IX 1939)
Zastępcy dowódcy pułku

13 czerwca 1922 roku Minister Spraw Wojskowych zniósł dotychczasowe stanowisko referenta wyszkolenia pułku piechoty i ustanowił etatowe stanowisko zastępcy dowódcy pułku zaszeregowanego do stopnia podpułkownika, wyznaczanego przez Ministra Spraw Wojskowych. Zakres działania zastępcy dowódcy określał dowódca pułku, przed którym był on całkowicie odpowiedzialny[17]. W 1938 roku zmieniona została nazwa stanowiska na „I zastępca dowódcy”. W organizacji wojennej pułku nie było stanowiska zastępcy dowódcy.

Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918-1920[31]:

Order Virtuti Militari
  1. mjr SG Bogusław Szul-Skjöldkrona[c] († 27 V 1920 Ulanica)
  2. kpt. Piotr Kończyc
  3. ś.p. kpt. Julian Kownacki
  4. por. Piotr Kaczała
  5. por. Jan Karlijet
  6. ppor. Stanisław Ilkowski
  7. por. Józef Kiczka
  8. ś.p. ppor. Marcin Nawrocki
  9. chor. Józef Korzonek
  10. st. sierż. Leon Cieśla
  11. st. sierż. Michał Góreczny
  12. st. sierż. Julian Lis
  13. sierż. Władysław Królewicz
  14. sierż. Emil Nowak
  15. sierż. Stanisław Nowak († 7 VIII 1920 Petryków)
  16. plut. Andrzej Głód
  17. plut. Stanisław Janas
  18. plut. Jan Malina
  19. plut. Szczepan Marcinkowski
  20. plut. Stanisław Stawarz
  21. plut. Tabisz
  22. st. szer. Józef Kutlewicz
  23. szer. Franciszek Błach
  24. szer. Józef Mazur

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[32][d]:

  • dowódca pułku – płk piech. Stanisław II Dąbek
  • I zastępca dowódcy – ppłk Witold Ciechanowicz
  • adiutant – por. Romuald Konarzewski
  • starszy lekarz – ppłk dr Stanisław Leon Kublin
  • młodszy lekarz – ppor. lek. Lucjan Ludwik Witkowski
  • II zastępca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Antoni Tobiasiewicz
  • oficer mobilizacyjny – kpt. Stanisław Antoni Kański
  • zastępca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. (piech.) Józef Jan Senkowski
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Teodor Grzęda
  • oficer gospodarczy – por. int. Józef Strycki
  • oficer żywnościowy – por. Zygmunt Mauthe
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Władysław Sładki
  • kapelmistrz – por. adm. (kapelm.) Antoni Płóciennik
  • dowódca plutonu łączności – por. Ryszard Kolm
  • dowódca plutonu pionierów – por. Wiesław Tymoteusz Górski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – por art. Franciszek Garwol
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Władysław Franciszek Zawadowicz
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Bolesław Ścigacz
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr dypl. Wacław Spława-Neyman
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Adolf Kowarsch
  • dowódca plutonu – por Adolf Szawel
  • dowódca plutonu – ppor. Eugeniusz Gniewek
  • dowódca 2 kompanii – kpt. Zygmunt Piotrowski
  • dowódca plutonu – ppor. Aleksander Kapis
  • dowódca 3 kompanii – por. Jerzy Jan Kassube
  • dowódca plutonu – ppor. Władysław Włodarczyk
  • dowódca 1 kompanii km – kpt. Adam Józef Królikowski
  • dowódca plutonu – por. Kazimierz Rudolf Loster
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr dypl. Stanisław Kramar
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Emil Józef Świdziński
  • dowódca plutonu – por. Stefan Józef Drożak
  • dowódca 5 kompanii – kpt. Izydor Adolf Gwoźdź
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Merian
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Antoni Żochowski
  • dowódca plutonu – ppor. Szczepan Boczek
  • dowódca 2 kompanii km – por. Bronisław Żeglin
  • dowódca plutonu – ppor. Michał Juchnicki
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Jan IV Jaworski
  • dowódca 7 kompanii – por. Stanisław Zygmunt Czernicki
  • dowódca plutonu – ppor. Marian Michał Pracel
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Zygmunt Aleksander Marten
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Siwiec
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Antoni Orkisz
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Marian Jerzy Kuźniewicz
  • dowódca plutonu – ppor. Kazimierz Siedlecki
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Michał Józef Trondowski
  • dowódca plutonu – ppor. Konrad Henryk Perlik
  • na kursie – kpt. Jan Cichowski
  • na kursie – por. Jan Jasko
  • na kursie – ppor. Aleksander Jan Jastrzębski
  • na kursie – por. Edward Gąsior
Dywizyjny Kurs Dla Podoficerów Nadterminowych 12 DP
  • dowódca – kpt. Paweł Kornaus
  • dowódca plutonu – por. Stefan Adamowicz
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Kazimierz Klepacki
52 obwód przysposobienia wojskowego „Złoczów”
  • kmdt obwodowy PW – mjr piech. Stanisław Jan Deduchowski
  • kmdt powiatowy PW Złoczów – kpt. adm. (piech.) Mieczysław Roman Kral
  • z-ca kmdta powiatowego PW Złoczów – kpt. adm. (piech.) Jozef Pulnarowicz
  • kmdt powiatowy PW Brody – kpt. adm. (piech.) Tomasz II Szymański
  • kmdt powiatowy PW Zborów – kpt. piech. Czesław Stefan Kurek

Obsada personalna we wrześniu 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[34]:

Dowództwo
  • dowódca pułku - ppłk dypl. piech. Jan Rudolf Gabryś
  • I adiutant - por. Romuald Konarzewski
  • II adiutant - ppor. rez. Michał Skórski
  • oficer informacyjny – N.N.
  • oficer łączności - por. Ryszard Kohn
  • kwatermistrz - kpt. Zygmunt Aleksander Marten
  • oficer płatnik - ppor. rez. Aleksander Macedoński
  • oficer żywnościowy - ppor. rez. Wojciech Żurkowski
  • naczelny lekarz - ppor. lek. Longin Witkowski
  • kapelan - kpl. rez. ks. Antoni Józef Czwaczka
  • dowódca kompanii gospodarczej - ppor. rez. inż. Włodzimierz Szepczyński
I batalion
  • dowódca batalionu - kpt. Adolf Kowarsz
  • adiutant - ppor. rez. Michał Hewałło
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej - ppor. rez. Karol Jaskólski
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej - ppor. Aleksander Kapis
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej - kpt. Zygmunt Piotrowski
  • dowódca 1 kompanii ckm - kpt. Adam Józef Królikowski
II batalion
  • dowódca batalionu - kpt. Antoni Żochowski
  • adiutant - ppor. rez. Marian Hieronim Kratochwil
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej - kpt. Emil Józef Świdziński
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Merian
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej - por. rez. Stanisław Filip Jaworowicz
  • dowódca 2 kompanii ckm - por. Bronisław Żeglin
III batalion
  • dowódca batalionu - mjr Józef Załęski
  • adiutant - NN
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej - por. Stanisław Czarniecki
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej - kpt. Antoni Kwiatkowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej - kpt. Marian Jerzy Kuźniewicz
  • dowódca 3 kompanii ckm - kpt. Michał Józef Trondowski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej - kpt. Władysław Franciszek Gładysz
  • dowódca plutonu artylerii piechoty - por. Franciszek Garwol
  • dowódca kompanii zwiadowców - ppor. Bolesław Ścigacz
  • dowódca plutonu pionierów - por. Wiesław Tymoteusz Górski
  • dowódca plutonu przeciwgazowego - por. Stefan Józef Drożak

Obsada personalna i rozmieszczenie pułku w 1944 roku[edytuj | edytuj kod]

  • dowódca – por. Pius Szuster ps. „Dolina”, „Bug”, „Grom”, „Orkan”
  • zastępca dowódcy – por. Michał Horwath
  • adiutant - ppor. Mieczysław Obertyński
  • oficer sztabu – ppor. Edward Kisielewski ps. „Kowalski”
  • 1 kompania – st. sierż Michał Dąbrowski (miasto Złoczów, wsie Jelechowice i Bieniów)
  • 2 kompania – st. Sierż. Ignacy Kruk (Woroniaki, Jasieniowce i Boniszyn)
  • 3 kompania – st. sierż Kotów (Folwarki, Hrutyn, Zarwanicę i Kozaki)
  • 4 kompania – st. sierż. Marcin Barabasz „Soplica” (Wicyń z uciekinierami sąsiednich wiosek[e])
  • 5 kompania – st. sierż. Jan Mazurczak ps. „Kot” (Kondratów, Gołogóry, Gołogórki, Ścianka)
  • 6 kompania (Krasne, Pietrycze)
  • 7 kompania – sierż Kazimierz Klaub[f], potem plutonowy Gorbaczewski (Koltów, Kruhów, Opaki i Ruda Koltowska).
  • 8 kompania st. sierż. Marcin Sierociuk (Huta Pieniacka, Huta Werchobuska i Majdan)[g]
  • 9 kompania – st. sierż. Stanisław Czeredark "Rum" (Usznia, Gowareczyzna, Hucisko Oleskie, Podhorce i Olesko)

Symbole pułkowe[edytuj | edytuj kod]

Sztandar
 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.

31 sierpnia 1919 roku pułk otrzymał chorągiew ufundowaną przez towarzystwo „Pro Polonia” z Turynu[35].

29 lutego 1924 roku Prezydent RP zatwierdził wzór chorągwi 52 pp[36]. 7 września 1924 Prezydent RP Stanisław Wojciechowski wręczył pułkowi chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo powiatów: złoczowskiego, zborowskiego, przemyślańskiego[35][37].

Odznaka pamiątkowa

7 listopada 1929 roku Minister Spraw Wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski zatwierdził wzór i regulamin odznaki pamiątkowej 52 pp[38]. Odznaka o wymiarach 38x38 mm ma kształt krzyża kawalerskiego, którego ramiona emaliowane są w kolorze granatowym. Na środku krzyża na czerwonym tle nałożony srebrny orzeł wz. 1927, okolony złotym wieńcem laurowym. Między ramionami krzyża umieszczone są trójzębne proporczyki w barwach francuskich i włoskich, rozmieszczonych po przekątnej. Na ramionach krzyża wpisano numer „52”. Odznaka oficerska, dwuczęściowa, wykonana w srebrze, emaliowana. Na rewersie próba srebra i imiennik grawera AN – Adam Nagalski z Warszawy. Autorem projektu odznaki był kpt. Józef Stojek[1].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Nazwisko z „Chodźko-Zojko” sprostowano na „Chodźko-Zajko”[15].
  2. Oficer rezerwy armii francuskiej Jan Chodźko został z dniem 16 sierpnia 1920 roku przyjęty do Wojska Polskiego, w charakterze oficera kontraktowego, a 26 listopada 1920 roku, w stopniu kapitana, przydzielony do 45 p. Strz. Kres. z równoczesnym odkomenderowaniem do Pociągu Pancernego Nr 8 „Wilk”[16]
  3. Bogusław Szul-Skjöldkrona, jako kawaler VM figuruje także wśród żołnierzy 3 Pułku Piechoty Legionów
  4. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[33].
  5. Uciekinierom groziła śmierć z rąk UPA
  6. Zginął w obronie wsi Kołtów 24 grudnia 1943 w czasie napadu UPA.
  7. Kompania liczyła 320 uzbrojonych partyzantów.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 94.
  2. a b Satora 1990 ↓, s. 103.
  3. Państwowe Gimnazjum im. Króla Jana Sobieskiego w Złoczowie. Sprawozdanie jubileuszowe oraz za lata szkolne 1922/25. Złoczów, 1925, s. 54.
  4. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  6. Pawlik 1928 ↓, s. 8, 9, 23.
  7. Almanach 1923 ↓, s. 49.
  8. a b c d e f g Księga chwały 1992 ↓.
  9. Księga chwały 1992 ↓, tu, jako Konstanty Oświęcimski.
  10. Pawlik 1928 ↓, s. 7, 16 tu, jako Konstanty Oświenciński.
  11. Księga chwały 1992 ↓, tu, jako Anatol Laudoński.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 23 z 28 lutego 1925 roku, s. 98.
  13. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 17 marca 1927 roku, s. 71.
  14. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 20 z 23 grudnia 1929 roku, s. 381.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 5 z 3 sierpnia 1931 roku, s. 256.
  16. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 50 z 29 grudnia 1920 roku, s. 1442..
  17. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 24 z 13 czerwca 1922 roku, poz. 357.
  18. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 544.
  19. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 31 marca 1927 roku, s. 98.
  20. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 8 z 3 kwietnia 1929 roku, s. 100.
  21. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 9 z 27 kwietnia 1929 roku, s. 120.
  22. a b Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 232.
  23. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 18 kwietnia 1935 roku, s. 40.
  24. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 10 z 4 lipca 1935 roku, s. 95.
  25. Rybka i Stepan 2006 ↓, s. 13, 608.
  26. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 22 z 22 lipca 1922 roku, s. 550.
  27. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 14 z 5 listopada 1928 roku, s. 381.
  28. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 210.
  29. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 233.
  30. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 6 z 23 marca 1932 roku, s. 225.
  31. Pawlik 1928 ↓, s. 27.
  32. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 608-609 i 677.
  33. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  34. Olczak 2017 ↓, s. 68.
  35. a b Pawlik 1928 ↓, s. 23.
  36. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 11 z 18 marca 1924 roku, poz. 159.
  37. Satora 1990 ↓, s. 103-104.
  38. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 35 z 7 listopada 1929 roku, poz. 347.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]