Pomorska Brygada WOP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pomorska Brygada WOP
Ilustracja
Emblemat brygady
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1958
Rozformowanie 1991
Nazwa wyróżniająca Pomorska
Dowódcy
Pierwszy płk Tadeusz Tymicki
Organizacja
Dyslokacja Szczecin Żołnierska 4[1]
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość Dowództwo WOP
W tym budynku mieścił się sztab brygady

Pomorska Brygada Wojsk Ochrony Pogranicza (PBWOP) – jedna z brygad w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Sformowana na podstawie zarządzenia MSW nr 075/58 z 22 kwietnia 1958, na bazie 12 Brygady WOP, jako 12 Pomorska Brygada WOP[1].

Sztab brygady mieścił się Szczecinie przy ul. Żołnierskiej 4[2].

W 1958 sformowano placówkę zwiadu w Międzyzdrojach[a] i Samodzielną Eskadrę Lotnictwa Rozpoznawczego WOP w Szczecinie Dąbiu, przemieszczoną następnie do Wicka Morskiego[b]. W 1960 roku rozformowano dywizjon rzecznych kutrów pogranicza Szczecin, a w 1963–124 batalion WOP Police. Jego strażnice podporządkowano 123 batalionowi Szczecin[c]. Jednocześnie zaprzestano konwojowania statków handlowych obcych bander na Zalewie Szczecińskim na trasie Szczecin-Świnoujście.

13.10.1960 roku sztab brygady został przeniesiony do wyremontowanego bloku koszarowego przy Żołnierskiej 5[2]. W 1961 roku dowództwo posiadało kryptonim Ulewa.

Rozkazem organizacyjnym dowódcy WOP nr 0148 z 2.09.1963 przeformowano strażnice lądowe kategorii II Gryfino, kategorii III Widuchowa, Krajnik Górny, Pisek, Łysogórki, Czelin i Namyślin oraz kategorii IV Cedynia i Kostrzynek na strażnice WOP rzeczne kategorii I.

Z dniem 31 maja 1968 roku przeformowano brygadę z etatu 352/70 na etat 33/12 o stanie osobowym 3143 żołnierzy i 51 pracowników cywilnych[d].

W 1976 rozformowano 122 i 123 batalion WOP, podporządkowując strażnice bezpośrednio dowódcy brygady. Z rozformowanych batalionów sformowano placówki zwiadu i kompanie odwodowe. Brygada przyjęła nazwę Pomorska Brygada WOP[3]. Po stanie wojennym odtworzono batalion w Chojnie. W 1989 przyjęto do ochrony odcinek na Odrze od rozformowanej Lubuskiej Brygady WOP wraz z batalionem Słubice oraz przejściami granicznymi: Kunowice, Świecko, Słubice i Kostrzyn[3].

W 1990 rozformowano batalion portowy Szczecin Dąbie[e].

17 grudnia 1989 roku brygada otrzymała Krzyż Komandorski Orderu odrodzenia Polski[4].

Brygadę rozformowana 15 maja 1991 roku. Na jej bazie powstał Pomorski Oddział Straży Granicznej[3].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Koszary 123 batalionu[5]
Bgraniczny sn.jpg
Zolnierska1.JPG
Zolnierska2.JPG
Zolnierska3.JPG
Zolnierska4.JPG
Zolnierska5.JPG
Zolnierska6.JPG
Koszary szczecińskiego dywizjonu[5]
WOP drzeczny2.JPG
WOP drzeczny1.JPG

Graniczne placówki kontrolne:

  • GPK Widuchowo (rzeczna)
  • GPK Kołbaskowo (drogowa)
  • GPK Gumieńce (kolejowa)
  • GPK Trzebież (rybacka)
  • GPK Szczecin (morska)
  • GPK Świnoujście (morska)
  • GPK Dziwnów (rybacka)

W 1968 roku dowództwu brygady podlegały:

  • batalion nadmorski WOP Świnoujście
  • strażnice bezpośrednio podległe dowództwu:
    • nr 5 lądowa II kategorii Karszno
    • nr 6 lądowa II kategorii Myśliborz Wielki
    • nr 7 techniczna II kategorii Dobieszczyn
    • nr 8 techniczna II kategorii Stolec
    • nr 9 techniczna II kategorii Dobra
    • nr 10 techniczna II kategorii Kościno
    • nr 11 techniczna I kategorii Broniszewo
    • samodzielny pluton kontroli ruchu granicznego Kołbaskowo
    • nr 12 techniczna Kamieniec
    • szkolna – Szczecin
  • batalion rzeczny WOP Chojna
  • batalion portowy Szczecin Dąbie

Skład Pomorskiej Brygady WOP w 1990 przedstawiał się następująco :

W tych koszarach stacjonował batalion WOP Świnoujście
  • dowództwo, sztab i pododdziały dowodzenia
  • batalion WOP Słubice
  • batalion WOP Chojna
  • batalion WOP Świnoujście
  • 29 strażnic WOP

Graniczne placówki kontrolne:

  • GPK Kunowice (kolejowa)
  • GPK Świecko (drogowa)
  • Słubice (drogowa)
  • GPK Kostrzyń (kolejowa, rzeczna)
  • GPK Kołbaskowo (drogowa)
  • GPK Szczecin-Gumieńce (kolejowa)
  • GPK Szczecin (morska) (stacjonował w budynku Urzędu Celnego przy ul. Gdańskiej)
  • GPK Trzebież (rybacka)
  • GPK Świnoujście (morska)
  • GPK Dziwnów (rybacka)

Wykaz punktów obserwacji wzrokowo-technicznej w Pomorskiej Brygadzie WOP wg stanu z 1990[6]:

  • POWT nr 1 Podgrodzie
  • POWT nr 2 Karsibór
  • POWT nr 3 Świnoujście
  • POWT nr 4 Przytor
  • POWT nr 5 Międzyzdroje
  • POWT nr 6 Grodno
  • POWT nr 7 Kołczewo
  • POWT nr 8 Międzywodzie
  • POWT nr 9 Dziwnówek
  • POWT nr 10 Pobierowo
  • POWT nr 11 Rewal
  • POWT nr 12 Niechorze
  • POWT nr 13 Włodarka
  • POWT nr 14 Mrzeżyno

Oficerowie brygady[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy brygady
  • płk Tadeusz Tymicki – do 1.07.1958
  • ppłk Zdzisław Czech – do 29.08.1960
  • płk Roman Wasilkowski – do 10.09.1967
  • płk Czesław Stopiński – do 16.09.1971
  • płk Ryszard Olejnik – do 30.11.1977
  • płk Zdzisław Czech – do 10.08.1984
  • płk Henryk Grzybowski – do 11.02.1991
Kierownicy sekcji KRG[7]
  • kpt. Izydor Gerber
  • kpt. Jerzy Jakubiak
  • ppłk Stanisław Rutkowski
  • ppłk Jan Piotrowski
  • ppłk Stefan Gorzelak
  • ppłk Mieczysław Koladyński
  • ppłk Roman Drabarek

Przekształcenia[edytuj | edytuj kod]

3 Oddział Ochrony Pogranicza3 Szczeciński Oddział WOP8 Brygada Ochrony Pogranicza12 Brygada WOP → 12 Pomorska Brygada WOP → Pomorska Brygada WOP → Pomorski Oddział Straży Granicznej

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie org. DWW nr 07/WW z 28 marca 1958 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 61
  2. Zarządzenie org. DWW nr 019/WW z 23 października 1958 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 62
  3. Zarządzenie MSW z 24 stycznia 1963 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 62
  4. Zarządzenie szefa Wojsk Ochrony Pogranicza nr 015/WOP z 25.03.1968 roku
  5. Zarządzenie DWOP nr 028 z 25 kwietnia 1990 → Jackiewicz 1998 ↓, s. 62
  6. Strukturę organizacyjną brygady podano za → Jackiewicz 1998 ↓, s. 61

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 61.
  2. a b Historia PBWOP ↓, s. 124-132.
  3. a b c Jackiewicz 1998 ↓, s. 62.
  4. Honkisz 1990 ↓, s. 277.
  5. a b Widok budynków koszarowych z okresu późniejszego (2009)
  6. Bieniecki 2011 ↓, s. 117 cz.III.
  7. Jarmoliński 2013 ↓, s. 158.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Ireneusz Bieniecki. Obserwacja i radiolokacyjny dozór Wojsk Ochrony Pogranicza na polskim wybrzeżu morskim w latach 1960 – 1991 (powstanie – rozwój– organizacja). Część I – lata 60., cześć II - lata 70., część III - lata 80.. „Biuletyn Centralnego Ośrodka Straży Granicznej”. cz.I 3/11, cz.II 4/11, cz.III 1-2/12, 2011. Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1429-2505. 
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza (1945-1991). Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Andrzej Wojtaszak, Kazimierz Kozłowski: Żołnierz polski na Pomorzu Zachodnim X-XX wiek : materiały z sesji naukowej z 10 listopada 1999 r. : praca zbiorowa. Szczecin: Oddział Edukacji Obywatelskiej, 2001. ISBN 83-86992-76-X.
  • Tadeusz Jarmoliński: Kontrola ruchu granicznego w Polsce w latach 1945 – 1990. Warszawa–Koszalin: Centralny Ośrodek Szkolenia Straży Granicznej im. Marszałka Polski Józefa Piłsudskiego ul. Marszałka Józefa Piłsudskiego 92; 75-531 Koszalin, 2013.