Strażnica WOP Rycerka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP
Kolonia/Rycerka

Strażnica SG w Rycerce Górnej
Ilustracja
W głębi po lewej budynki strażnicy w Rycerce (czerwiec 2008)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 15 września 2004
Patron kpt. Zbigniew Plewa[b]
Tradycje
Rodowód 198 strażnica WOP Kolonia
203 strażnica WOP Rycerka
17 strażnica WOP Rycerka
6 strażnica WOP Rycerka
2 placówka WOP Rycerka
Kontynuacja Strażnica SG w Rycerce
GPK SG w Zwardoniu
Placówka SG w Zwardoniu
Placówka SG w Żywcu
Placówka SG w Bielsku-Białej
Dowódcy
Ostatni kpt. Józef Laszczyk
Organizacja
Dyslokacja Rycerka Górna 500
34-370 Rajcza
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Straż Graniczna
Podległość 43 komenda odcinka Rajcza
57 batalion OP
34 batalion WOP
Górnośląska Brygada WOP
batalion graniczy WOP w Żywcu
batalion graniczy WOP w Cieszynie
Beskidzki Oddział SG
Karpacki Oddział SG
Strażnica WOP Rycerka
Posterunek honorowy z żołnierzy batalionu WOP Żywiec nieopodal strażnicy, podczas memoriału im. kpt. Zbigniewa Plewy (1975)
Obecnie nieistniejący pomnik w Rycerce Górnej żołnierzy strażnicy WOP Rycerka[1], poległych w walce z bandą „Zemsta” (listopad 2012)
Dyslokacje
1945
1946

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Kolonia/Rycerka imienia kpt. Zbigniewa Plewy – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica Straży Granicznej w Rycerce Górnej – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechosłowacją/Republiką Słowacką[c].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 43 komendy odcinka[2] jako 198 strażnica WOP (Kolonia)[3] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[4].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP 24 kwietnia 1948 roku, strażnica została włączona w struktury 57 batalionu OP[5], a 1 stycznia 1951 roku 34 batalionu WOP w Żywcu.

15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic[d], a strażnica WOP Rycerka otrzymała nr 203.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Rycerka Górna była 17 w 3 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza w Nowym Sączu.

Strażnica WOP Rycerka od kwietnia 1958 roku placówka kadrowa WOP Rycerka[7].

1 stycznia 1960 roku była jako 6 strażnica WOP III kategorii Rycerka.

W 1963 roku rozformowano strażnicę III kategorii Rycerka, a jej odcinek przekazano nowo utworzonej placówce WOP Rycerka[e].

1 stycznia 1964 roku była jako 2 placówka WOP Rycerka.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, placówkę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach[8]. Od połowy 1984 roku włączono w struktury utworzonego batalionu granicznego WOP Żywic[f] [8], a od października 1989 roku batalionu granicznego WOP Cieszyn do 15 maja 1991 roku[9].

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku strażnica w Rycerce Górnej przejęta została przez Beskidzki Oddział Straży Granicznej w Cieszynie[g][10] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Rycerce Górnej.

1 grudnia 1998 roku Decyzją nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 5 sierpnia 1998 roku, Strażnica SG w Rycerce Górnej włączona została w struktury Karpackiego Oddziału Straży Granicznej w Nowym Sączu[h].

W 2000 roku rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego.W wyniku tego, 15 września 2004 roku Strażnica SG w Rycerce Górnej została rozwiązana. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy państwowej, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Zwardoniu[11].

Od lipca 2006 roku w obiekcie funkcjonuje całoroczne szkolne schronisko młodzieżowe[i].

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W 1960 roku 6 strażnica WOP Rycerka III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 18830 m:

  • Włącznie znak graniczny nr III/154, wyłącznie znak granicznego nr III/174.

W kwietniu 1963 roku w obiekcie strażnicy Rycerka wybuchł pożar. W związku z tym d-ca 3 Karpackiej Brygady WOP skrócił ochraniany przez strażnicę odcinek granicy państwowej do 12 km, a pozostałą część odcinka przejęły strażnice: Zwardoń i Soblówka.

1 stycznia 1964 roku, na ochranianym odcinku funkcjonowały przejścia graniczne małego ruchu granicznego (mrg), gdzie kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

W ochronie granicy dowódcy strażnicy ściśle współpracowali z swoimi odpowiednikami tj. naczelnikami placówek OSH (Ochrana Statnich Hranic) CSRS.

Straż Graniczna:
6 grudnia 1996 roku na odcinku strażnicy zostały ponownie uruchomione przejścia graniczne mrg, gdzie kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

1 lipca 1999 roku na odcinku strażnicy zostało uruchomione przejście graniczne na szlaku turystycznym (turystyczne), gdzie kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1946 – jesień, patrol strażnicy w składzie: kpr. Stanisław Binek i kpr. Konstanty Sidorowicz natknął się na oddział „Zemsty”. W walce poległ „Ingold” zastępca „Zemsty”. Do ponownego starcia z tym oddziałem doszło w grudniu tego roku. Oddział się rozproszył i ukrył po wsiach[12].
  • 1947 – 10 lutego w rejonie Przegibka zostali zamordowani przez Oddział NSZ Stanisława Kopika ps. „Zemsta”: kpt. Zbigniew Plewa (d-ca strażnicy WOP Rycerka), szer. Stanisław Duda i st. szer. Stanisław Kozioł, [13][14][15][16]. Kilka miesięcy później oddział „Zemsty” został rozbity. Część oddziału poległa, kilku rannych ujęto, a część zbiegła na stronę czechosłowacką. kpr. Bronisław Smolnik, który przyczynił się do rozbicia oddziału, został odznaczony Krzyżem Walecznych i awansowany do stopnia plutonowego[12].
  • 1956 – koniec czerwca, początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[17]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[18].
  • 1960 – na budynku strażnicy odsłonięto tablicę pamiątkową i nadano strażnicy imię kpt. Zbigniewa Plewy. Poległych zaliczono na stałe w poczet załogi[12].
  • 1973 – strażnica została wyposażona w skuter śnieżny Buran umożliwiający patrolowanie granicy w zimie[19].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 roku (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały szlaki turystyczne. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[20].
  • 2018 – 30 marca zlikwidowany został w Rycerce Górnej pomnik wystawiony przez władze PRL ku czci kpt. Zbigniewa Plewy i innych żołnierzy, którzy zginęli tam 10 lutego 1947 roku w czasie obławy na żołnierzy polskiej partyzantki niepodległościowej[1].

Strażnice sąsiednie[edytuj | edytuj kod]

Straż Graniczna:

Komendanci/dowódcy strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Zbigniew Plewa (do †10.02.1947)[13]
  • chor. Wiktor Morawski (był w 1976)[21]
  • por. Tadeusz Kwiędacz (05.1978–09.1981)
  • por. Marek Banach (1981–30.10.1982)
  • kpt. Józef Laszczyk[9] (01.11.1982[22]–15.05.1991).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej
  2. Zginął w potyczce z oddziałem leśnym dowodzonego przez dezertera 43 komendy odcinka w Rajczy, żołnierza NSZ – Stanisława Kopika ps. „Zemsta”.
  3. Od 1 stycznia 1993 roku z Republiką Słowacką.
  4. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[6].
  5. Rozkaz organizacyjny dowódcy WOP nr 0148 z dnia 2.09.1963 roku.
  6. Batalion skadrowany
  7. Zarządzenie nr 021 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 07.05.1991 roku utworzono Beskidzki OSG według etatu nr 44/06.
  8. Decyzja nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 05.08.1998 roku w sprawie powołania zespołów do spraw nadzoru nad likwidacją Beskidzkiego OSG oraz rodzajów czynności likwidacyjnych. Polecił w niej przekazać podległe jednostki organizacyjne, majątek i sprzęt komendantom Karpackiego OSG i Śląskiego OSG.
  9. Szkolne Schronisko Młodzieżowe (pol.). schroniska-ptsm.pl.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Magdalena Sporek: Dekomunizacja - nie ma już pomnika kpt. Zbigniewa Plewy w Rycerce Górnej (pol.). wgmedia.eu, 2018-05-15. [dostęp 2020-03-27].
  2. Jarosiński 2000 ↓, s. 80.
  3. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  4. Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  5. Jarosiński 2000 ↓, s. 83.
  6. Prochowicz 2011 ↓.
  7. Jackiewicz 1998 ↓, s. 134.
  8. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  9. a b Gacek 2005 ↓, s. 24.
  10. Łach 2013 ↓, s. 292.
  11. Oświadczenie MSWiA (pol.). senat.pl, 2005-06-02.
  12. a b c Jackiewicz 1998 ↓, s. 132.
  13. a b Żurawlow 2011 ↓, s. 48.
  14. Informacja o pomniku kpt. Zbigniewa Plewy.
  15. Hieronim Wozniak: Kontrowersyjny pomnik (pol.). W: Nad Sołą i Koszarawą [on-line]. 2006-10-10.
  16. Żywieckie Tablice Pamięci (pol.). W: Nad Sołą i Koszarawą [on-line]. 2001-12-01.
  17. Robert Spałek: Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej” (pol.). ipn.gov.pl.
  18. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 32.
  20. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 15.
  22. Żurawlow 2011 ↓, s. 61.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]