Strażnica WOP Rycerka

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP
Kolonia/Rycerka

Strażnica SG w Rycerce Górnej
Ilustracja
W głębi po lewej budynki strażnicy w Rycerce Górnej (czerwiec 2008)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 15 września 2004
Patron kpt. Zbigniew Plewa[b]
Tradycje
Rodowód 198 strażnica WOP Kolonia
203 strażnica WOP Rycerka
17 strażnica WOP Rycerka
6 strażnica WOP Rycerka
2 placówka WOP Rycerka
Kontynuacja SSG w Rycerce Górnej
GPK SG w Zwardoniu
PSG w Zwardoniu
PSG w Żywcu
PSG w Bielsku-Białej
Dowódcy
Ostatni kpt. Józef Laszczyk
Organizacja
Dyslokacja Rycerka Górna 500
34-370 Rajcza
Formacja WOP
Straż Graniczna
Podległość 43 komenda odcinka
57 batalion OP
34 batalion WOP
GB WOP
bg WOP Żywiec
bg WOP Cieszyn
Beskidzki Oddział SG
Karpacki Oddział SG
Granica polsko-słowacka, Wielka Racza (październik 2011)
Strażnica WOP Rycerka
Posterunek honorowy z żołnierzy batalionu WOP Żywiec nieopodal strażnicy, podczas memoriału im. kpt. Zbigniewa Plewy (1975)
Obecnie nieistniejący pomnik w Rycerce Górnej żołnierzy strażnicy WOP Rycerka[1], poległych w walce z bandą „Zemsta” (listopad 2012)
Dyslokacje
1945
1946

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Kolonia/Rycerka imienia kpt. Zbigniewa Plewy – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica Straży Granicznej w Rycerce Górnej – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechosłowacją/Republiką Słowacką[c].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 43 komendy odcinka[2] jako 198 strażnica WOP (Kolonia)[3] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[4].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 roku strażnica została włączona w struktury 57 batalionu Ochrony Pogranicza[5], a 1 stycznia 1951 roku 34 batalionu WOP w Żywcu.

15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic[d], a strażnica WOP Rycerka otrzymała nr 203 w skali kraju.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Rycerka Górna była 17 w 3 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza w Nowym Sączu.

Strażnica WOP Rycerka od kwietnia 1958 roku placówka kadrowa WOP Rycerka[7].

1 stycznia 1960 roku była jako 6 strażnica WOP III kategorii Rycerka.

W 1963 roku rozformowano strażnicę III kategorii Rycerka, a jej odcinek przekazano nowo utworzonej placówce WOP Rycerka[e].

1 stycznia 1964 roku była jako 2 placówka WOP Rycerka.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, placówkę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach[8].

13 grudnia 1981 roku po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium kraju, dowódca GB WOP wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[9].

W drugiej połowie 1984 roku Strażnica WOP Rycerka włączona została w struktury utworzonego batalionu granicznego WOP Żywic[f][8], a od października 1989 roku batalionu granicznego WOP Cieszyn do 15 maja 1991 roku[10] jako strażnica kadrowa na czas „P”.

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku strażnica w Rycerce Górnej przejęta została przez Beskidzki Oddział Straży Granicznej w Cieszynie[g][11] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Rycerce Górnej (Strażnica SG w Rycerce Górnej).

1 grudnia 1998 roku Decyzją nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 5 sierpnia 1998 roku, Strażnica SG w Rycerce Górnej włączona została w struktury Karpackiego Oddziału Straży Granicznej w Nowym Sączu[h].

W 2000 roku rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego.W wyniku tego, 15 września 2004 roku Strażnica SG w Rycerce Górnej została rozwiązana. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy państwowej, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Zwardoniu[12].

Od lipca 2006 roku w obiekcie funkcjonuje całoroczne szkolne schronisko młodzieżowe[13].

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W 1960 roku 6 strażnica WOP Rycerka III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 18830 m:

  • Włącznie znak graniczny nr III/154, wyłącznie znak granicznego nr III/174.

W kwietniu 1963 roku w obiekcie strażnicy Rycerka wybuchł pożar. W związku z tym d-ca 3 Karpackiej Brygady WOP skrócił ochraniany przez strażnicę odcinek granicy państwowej do 12 km, a pozostałą część odcinka przejęły strażnice: Zwardoń i Soblówka.

1 stycznia 1964 roku, na ochranianym odcinku funkcjonowały przejścia graniczne małego ruchu granicznego (mrg), gdzie kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

W ochronie granicy dowódcy strażnicy ściśle współpracowali z swoimi odpowiednikami tj. naczelnikami placówek OSH (Ochrana Statnich Hranic) CSRS.

Straż Graniczna:
6 grudnia 1996 roku na odcinku strażnicy zostały ponownie uruchomione przejścia graniczne mrg, gdzie kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

1 lipca 1999 roku na odcinku strażnicy zostało uruchomione przejście graniczne na szlaku turystycznym (turystyczne), gdzie kontrolę graniczną i celną osób, towarów oraz środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1946 – jesień, patrol strażnicy w składzie: kpr. Stanisław Binek i kpr. Konstanty Sidorowicz natknął się na oddział „Zemsty”. W walce poległ „Ingold” zastępca „Zemsty”. Do ponownego starcia z tym oddziałem doszło w grudniu tego roku. Oddział się rozproszył i ukrył po wsiach[14].
  • 1947 – 10 lutego w rejonie Przegibka zostali zamordowani przez Oddział NSZ Stanisława Kopika ps. „Zemsta”: kpt. Zbigniew Plewa (d-ca strażnicy WOP Rycerka), szer. Stanisław Duda i st. szer. Stanisław Kozioł, [15][16][17][18]. Kilka miesięcy później oddział „Zemsty” został rozbity. Część oddziału poległa, kilku rannych ujęto, a część zbiegła na stronę czechosłowacką. kpr. Bronisław Smolnik, który przyczynił się do rozbicia oddziału, został odznaczony Krzyżem Walecznych i awansowany do stopnia plutonowego[14].
  • 1956 – koniec czerwca, początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[19]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[20].
  • 1960 – na budynku strażnicy odsłonięto tablicę pamiątkową i nadano strażnicy imię kpt. Zbigniewa Plewy. Poległych zaliczono na stałe w poczet załogi[14].
  • 1973 – strażnica została wyposażona w skuter śnieżny Buran umożliwiający patrolowanie granicy w zimie[21].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 – (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały szlaki turystyczne. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[22].
  • 2018 – 30 marca zlikwidowany został w Rycerce Górnej pomnik wystawiony przez władze PRL ku czci kpt. Zbigniewa Plewy i innych żołnierzy, którzy zginęli tam 10 lutego 1947 roku w czasie obławy na żołnierzy polskiej partyzantki niepodległościowej[1].

Strażnice sąsiednie[edytuj | edytuj kod]

Straż Graniczna:

Komendanci/dowódcy strażnicy[edytuj | edytuj kod]

kpt. Marek Banach d-ca placówki (1981–30.10.1982)
  • kpt. Zbigniew Plewa (do †10.02.1947)[15]
  • chor. Wiktor Morawski (był w 1976)[23]
  • por. Tadeusz Kwiędacz (05.1978[i]–09.1981)[j]
  • por. Marek Banach (1981–30.10.1982)
  • kpt. Józef Laszczyk[10] (01.11.1982[24]–15.05.1991).

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej.
  2. Zginął w potyczce z oddziałem leśnym dowodzonego przez dezertera 43 komendy odcinka w Rajczy, żołnierza NSZ – Stanisława Kopika ps. „Zemsta”.
  3. Od 1 stycznia 1993 roku z Republiką Słowacką.
  4. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[6].
  5. Rozkaz organizacyjny dowódcy WOP nr 0148 z dnia 2.09.1963 roku.
  6. Batalion skadrowany
  7. Zarządzenie nr 021 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 07.05.1991 roku utworzono Beskidzki OSG według etatu nr 44/06.
  8. Decyzja nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 05.08.1998 roku w sprawie powołania zespołów do spraw nadzoru nad likwidacją Beskidzkiego OSG oraz rodzajów czynności likwidacyjnych. Polecił w niej przekazać podległe jednostki organizacyjne, majątek i sprzęt komendantom Karpackiego OSG i Śląskiego OSG.
  9. por. Tadeusz Kwiędacz przybył ze Strażnicy WOP Gierałcice.
  10. por. Tadeusz Kwiędacz ubył do Strażnicy WOP Gierałcice.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Magdalena Sporek: Dekomunizacja - nie ma już pomnika kpt. Zbigniewa Plewy w Rycerce Górnej (pol.). wgmedia.eu, 2018-05-15. [dostęp 2020-03-27].
  2. Jarosiński 2000 ↓, s. 80.
  3. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  4. Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  5. Jarosiński 2000 ↓, s. 83.
  6. Prochowicz 2011 ↓.
  7. Jackiewicz 1998 ↓, s. 134.
  8. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  9. Żurawlow 2011 ↓, s. 41.
  10. a b Gacek 2005 ↓, s. 24.
  11. Łach 2013 ↓, s. 292.
  12. Oświadczenie MSWiA (pol.). senat.pl, 2005-06-02.
  13. Szkolne Schronisko Młodzieżowe (pol.). schroniska-ptsm.pl.
  14. a b c Jackiewicz 1998 ↓, s. 132.
  15. a b Żurawlow 2011 ↓, s. 48.
  16. Informacja o pomniku kpt. Zbigniewa Plewy.
  17. Hieronim Wozniak: Kontrowersyjny pomnik (pol.). W: Nad Sołą i Koszarawą [on-line]. 2006-10-10.
  18. Żywieckie Tablice Pamięci (pol.). W: Nad Sołą i Koszarawą [on-line]. 2001-12-01.
  19. Robert Spałek: Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej” (pol.). ipn.gov.pl.
  20. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 32.
  22. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  23. Gacek 2005 ↓, s. 15.
  24. Żurawlow 2011 ↓, s. 61.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]