5 Oddział Ochrony Pogranicza
| Historia | |
| Państwo | |
|---|---|
| Sformowanie |
grudzień 1945 |
| Rozformowanie |
21 września 1946 |
| Tradycje | |
| Kontynuacja | |
| Dowódcy | |
| Pierwszy |
ppłk Stanisław Wyderka[1] |
| Organizacja | |
| Numer |
poczty polowej: 52174[2] |
| Dyslokacja | |
| Formacja | |
| Podległość |
Wydział Służby Pogranicznej kat. II przy Dowództwie Warszawskiego OW[b][4] |
| Skład | |
5 Oddział Ochrony Pogranicza – zlikwidowany oddział w strukturze organizacyjnej Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę na granicy polsko-radzieckiej.
Formowanie i zmiany organizacyjne
[edytuj | edytuj kod]5 Oddział Ochrony Pogranicza JW 1842 (Zarządzenie SzSG Nr 053/Org. 30 marca 1946)[6] został sformowany na podstawie rozkazu organizacyjnego Nr 0245/Org. Naczelnego Dowódcy WP z 13 września 1945 przez Warszawski Okręg Wojskowy według etatu Nr 8/8-C[5] o stanie 1856 oficerów, podoficerów i szeregowców oraz 23 pracowników cywilnych[7] z żołnierzy 1., 15. i 18. Dywizji Piechoty, na podstawie rozkazu NDWP nr 0245/org. z 13 września 1945[c][9] w składzie czterech komendantur odcinków i 16 strażnic[7]. Sztab oddziału stacjonował w Węgrzewie i Olsztynie[d][11].
Rozkazem organizacyjnym Naczelnego Dowódcy WP nr 0272/Org. z października 1945, wstrzymano chwilowo organizację oddziałów WOP mających ochraniać granicę północną (4., 5.) i wschodnią ( 6., 7.) nie oznaczało, że prace organizacyjne tych oddziałów zostały przerwane. Ideą wydanego rozkazu było wobec braku możliwości jednoczesnej organizacji wszystkich oddziałów WOP, rozłożenie wysiłku organizacyjnego na dwa etapy. W etapie pierwszym skierowano wysiłek organizacyjny, posiadane siły i środki na organizację tych oddziałów WOP, których organizacja warunkowała realizację planów reorganizacji sił zbrojnych. Oddziały WOP, które nie odgrywały takiej roli, pozbawione były właściwego wsparcia organizacyjnego okręgów wojskowych. Wsparcie to mogło nastąpić dopiero w drugiej kolejności, po zaspokojeniu najpilniejszych potrzeb oddziałów WOP mających objąć zachodnią i południową granicę państwa[12].
Zgodnie z wydanym rozkazem prace związane z organizacją 4., 5., 6. i 7. Oddziału WOP miały być zakończone do 15 grudnia 1945. Jednak rozliczne trudności związane przede wszystkim z niedoborem kadry oficerskiej i podoficerskiej, a także z brakiem wyposażenia uniemożliwiły zakończenie prac nad organizacją tych oddziałów w nakazanym terminie. Prace związane z ich organizacją przeciągnęły się do połowy 1946, świadczy o tym m.in. wystąpienie ND WP marsz. Michała Roli-Żymierskiego na odprawie dowódców okręgów wojskowych w dniu 14 maja 1946 gdzie stwierdził „[…] Okres organizacyjny WOP nie jest ukończony, stąd podporządkowanie oddziałów WOP dowódcom okręgów wojskowych”[e]. Natomiast proces przejmowania odcinków granicznych trwał jeszcze dłużej, przeciągając się do października 1946[f][13].
Na podstawie rozkazu Nr 0153/Org. Naczelnego Dowódcy WP z dnia 21 września 1946 jednostka została przeformowana[14]. Na jej bazie powstał 5 Mazurski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza.
Struktura organizacyjna
[edytuj | edytuj kod]
- Dowódca oddziału
- Zastępca ds. polityczno-wychowawczych
- Wydział polityczno-wychowawczy
- Zastępca ds. liniowych
- Kierownik służby psów
- Szef sztabu
- Zastępca ds. wywiadu
- Wydział wywiadowczy
- Pomocnik ds. gospodarczych
- Wydział zaopatrzenia materiałowo-technicznego
- Sekcja kwatermistrzowsko-eksploatacyjna
- Kompania gospodarcza
- Szef służby inżynieryjnej
- Szef służby samochodowej
- Szef służby chemicznej
- Szef służby sanitarnej
- Ambulatorium Izba chorych
- Szef służby weterynaryjnej
- Ambulatorium weterynaryjne
- 22 komenda odcinka – Braniewo
- 23 komenda odcinka – Bartoszyce
- 24 komenda odcinka – Węgorzewo
- 25 komenda odcinka – Filipów, potem Kowale Oleckie
- 3 przejściowe punkty kontrolne (PPK)[g][h]:
- Grupa manewrowa[17] (175 żołnierzy)[i]
- Pluton komendancki.
Ochrona granicy
[edytuj | edytuj kod]Działalność oddziału charakteryzowała się rygorystycznym egzekwowaniem przepisów w strefie nadgranicznej. Były one uciążliwe zarówno dla osób przekraczających granicę, jak i dla ludności zamieszkałej w strefie. Istniały wówczas tendencje do maksymalnego ograniczenia ruchu granicznego, w tym także paszportowego.
W 1946 zatrzymano około 245 osób, ujawniono przemyt o wartości około 87 380 złotych. W strefie nadgranicznej zatrzymano około 100 osób za szabrownictwo, rabunek i nielegalne posiadanie broni[19]. Ze Związku Radzieckiego przemycano odzież wojskową, wyroby ze złota i pieniądze, a do ZSRR aparaty fotograficzne, białe płótno, obrusy, koce, spirytus i żywność[20].
21 stycznia 1946 we wsi Jakunowo akcja WOP doprowadziła do ujęcia 5 członków bandy rabunkowej. W lutym żołnierze oddziału "„oczyszczali strefę i pas graniczny z elementu bandyckiego w celu umożliwienia osiedlenia się repatriantów zza Buga”. Transporty repatriantów przechodziły przez Przejściowy Punkt Kontrolny Korsze[21].
W lutym 1946 we wschodniej części obszaru odpowiedzialności 5 OOP pojawił się 300-osobowy uzbrojony oddział. Oceniano, ze jego celem jest sparaliżowanie osadnictwa w powiecie Giżyckim i Węgorzewskim. Pododdziały WOP współdziałając z MO i UB podjęły z nim walkę. We wrześniu 1946 zatrzymano 62 przestępców granicznych[22].
Sąsiednie oddziały Ochrony Pogranicza
[edytuj | edytuj kod]Dowództwo oddziału
[edytuj | edytuj kod]- dowódca oddziału
- ppłk/płk Stanisław Wyderka (był na początku 1946[23]–03.1947[24])
- mjr Kłonica (od 03.1947)[24]
- szef sztabu:
- zastępca do spraw polityczno-wychowawczych
- mjr Mieczysław Harley (do 03.1947)[24]
- kpt. Przestaszewski (od 03.1947)[24].
Przekształcenia
[edytuj | edytuj kod]5 Oddział Ochrony Pogranicza → 5 Mazurski Oddział WOP → 7 Brygada Ochrony Pogranicza → 19 Brygada WOP → Grupa Manewrowa WOP Kętrzyn i Samodzielny Oddział Zwiadowczy WOP Kętrzyn → 19 Oddział WOP → 19 Kętrzyński Oddział WOP
Uwagi
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Rozkaz organizacyjny Naczelnego Dowódcy Wojska Polskiego nr 053/Org. z 30.03.1946.
- ↑ Etat 8/5 Wydziału Służby Pogranicznej WOW kat. II przewidywał stan 29 ludzi, w tym 3 pracowników cywilnych[3].
- ↑ Rozkaz organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego dowódcy WP podpisanego przez szefa Sztabu Generalnego WP gen. broni Władysława Korczyca i zastępcę szefa Sztabu Generalnego gen. bryg. Jana Rotkiewicza. Powyższy rozkaz stwierdzał, że „zgodnie z planem rozwoju Sił Zbrojnych Rzeczypospolitej Polskiej dla ochrony granic na czas pokoju”, powołuje się Wojska Ochrony Pogranicza (WOP)[8].
- ↑ Spośród 11 oddziałów ochrony pogranicza tylko dwa – 8. i 9. utrzymały w 1945 miejsca dyslokacji swych dowództw. Pozostałe oddziały ochrony pogranicza przeniosły miejsca dyslokacji swych dowództw bądź też już w chwili ich formowania przeniosły się do innych miejscowości[10].
- ↑ CAW, Prot. 465/57, s. 259.
- ↑ Organizację oddziałów WOP mających ochraniać wybrzeże morskie, wschodnią i północno-wschodnią granicę należy traktować jako osobny, przesunięty w czasie proces zabezpieczania granic państwa[13].
- ↑ Na wniosek Departamentu WOP rozkaz organizacyjny naczelnego dowódcy WP nr 0304/Org. z 28 października 1945, nakazujący do 15 października 1945 „celem strzeżenia i kontrolowania wszelkiego rodzaju przejść granicznych” uzupełnić obsadę sekcji porozumiewawczych konfliktów granicznych i kontroli punktów przejściowych Departamentu WOP i wydziałów WOP oraz sformować 51 przejściowych punktów kontrolnych (PPK), w tym 27 drogowych, 19 kolejowych, 4 morskie i 1 lotnicze. Wydany rozkaz obarczał zadaniem sformowania PPK oddziały ochrony pogranicza oraz Wydział WOP Warszawskiego OW[12].
- ↑ wg Prochwicza: Oddziały ochrony pogranicza nr 4., 5. i 7. – formowały po 3 PPK[16].
- ↑ Praktyka wykazała, że nieuzasadnione było tworzenie we wszystkich oddziała WOP grup manewrowych po 175 żołnierzy i oficerów każda[18].
- ↑ R-z organizacyjny nr 0245/org. z 13.09.1945 naczelnego d-cy WP.
Przypisy
[edytuj | edytuj kod]- ↑ Ławski 1974 ↓, s. 254.
- ↑ ASGran., sygn. 217/143 ↓.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21 przypis 33.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 21, przypis 33.
- ↑ a b Prochwicz 2010 ↓, s. 13–14, przypis 14.
- ↑ Zestawienie numerów historycznych jednostek wojskowych. jednostki-wojskowe.pl. [dostęp 2023-03-18]. (pol.).
- ↑ a b Dominiczak 1971 ↓, s. 71.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 12.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 54.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 15 przypis 21.
- ↑ a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 83.
- ↑ a b Prochwicz 2010 ↓, s. 14.
- ↑ a b Prochwicz 2010 ↓, s. 37.
- ↑ Dominiczak 1971 ↓, s. 126-127.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 23 Źródło: CAW, Sztab Generalny-Zarząd VI, 322, Etat nr 8/8.
- ↑ Prochwicz 2010 ↓, s. 14, przypis 18.
- ↑ Jackiewicz 1998 ↓, s. 67.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 58–59.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 35.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 32.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 33.
- ↑ Rabij 2000 ↓, s. 34.
- ↑ Dominiczak 1985 ↓, s. 55.
- ↑ a b c d e f g Rabij 2000 ↓, s. 29.
Bibliografia
[edytuj | edytuj kod]- Henryk Dominiczak: Wojska Ochrony Pogranicza w latach 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1971.
- Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
- Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza : (1945–1991) : Krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
- Jan Ławski: Ochrona granic Polski Ludowej 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe, 1974.
- Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
- Jerzy Prochwicz. Organizacja Wojsk Ochrony Pogranicza wrzesień 1945–grudzień 1945. „Problemy Ochrony Granic”. Biuletyn nr 44 (2010), s. 7–40, 2010. Piotrków Trybunalski: Uniwersytet Humanistyczno-Przyrodniczy Jana Kochanowskiego w Kielcach Filia Piotrków Trybunalski. (pol.).
- Bogdan Rabij. V Mazurski Oddział WOP i jego osiągnięcia w zakresie zwalczania przestępczości granicznej. „Problemy ochrony granic”. 14/2000, 2000. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej. ISSN 1505-1757.
- Archiwum Straży Granicznej, sygn. 217/143 k. 7–8. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
- Archiwum Straży Granicznej, zespół archiwalny DWOP, sygn. 1842/9, Historia Kętrzyńskiego Oddziału Wojsk Ochrony Pogranicza Kętrzyn 1961.