Strażnica WOP Krzyżkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP Krzyżkowice
Strażnica WOP Dytmarów
Ilustracja
Budynek byłej strażnicy w Krzyżkowicach (lipiec 2016)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945
Rozformowanie 1 listopada 1989
Tradycje
Rodowód 221 strażnica WOP Dytmarów
229 strażnica WOP Dytmarów
19 strażnica WOP Dytmarów
7 strażnica WOP Krzyżkowice
8 strażnica WOP lądowa Krzyżkowice
Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Krzyżkowicach
Kontynuacja Strażnica WOP Trzebina
Strażnica SG w Trzebinie
GPK SG w Głuchołazach
Placówka SG w Głuchołazach
Placówka SG w Nysie
Placówka SG w Opolu
Dowódcy
Ostatni kpt. Andrzej Krasicki
Organizacja
Kryptonim Satyryk 2[a], Ilmen 26[b]
Dyslokacja 48-231 Dytmarów
48-231 Krzyżkowice 64
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość 48 komenda odcinka Prudnik
71 batalion OP
45 batalion WOP
Górnośląska Brygada WOP
Budynki byłej strażnicy w Krzyżkowicach, widok od strony czeskiej (grudzień 2013)
Miejsce gdzie w latach 1945-1959 była 221/229 strażnica WOP Dytmarów (listopad 2014)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Dytmarów/Krzyżkowice – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 48 komendy odcinka Prudnik jako 221 strażnica WOP (Dytmarów)[1][c] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP w 1948 roku, strażnica podporządkowana została dowódcy 71 batalionu OP[3], a od stycznia 1951 roku podlegała dowódcy 45 batalionu WOP w Prudniku[4].

Od 15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic, a strażnica WOP Dytmarów otrzymała nr 229[5]. W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica II kategorii Dytmarów była 19. w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.

20 grudnia 1959 roku strażnica WOP Dytmarów[d] została przeniesiona z miejscowości Dytmarów do miejscowości Krzyżkowice[e] [f] [g].

1 stycznia 1960 roku była jako 7. strażnica WOP III kategorii Dytmarów.

1 stycznia 1964 roku była jako 8. strażnica WOP lądowa IV kategorii Krzyżkowice.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[6], strażnicę podporządkowano bezpośrednio dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach, a w 1984 roku dowódcy nowo utworzonego batalionu granicznego WOP w Prudniku [6], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. II w Krzyżkowicach.

Funkcjonowała do 1 listopada 1989 roku, kiedy to została rozformowana[h]. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy, przejęły strażnice WOP Pomorzowice i Trzebina, a obiekt został sprzedany prywatnej firmie Bumet. Po upadłości firmy został zaadoptowany na mieszkania.

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1956 roku 19 strażnica WOP Dytmarów ochraniała odcinek granicy państwowej od młyna w miejscowości Racławice Śląskie, po Krzyżkowice, do lasu trzebinieckiego. W strefie działania strażnicy były miejscowości: Lubrza, Józefów, Olbrachcice, Słoków, Olszynka, Laskowice, Nowy Browiniec[7].

W 1960 roku 7 strażnica WOP III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 9 826 m od znaku granicznego nr IV/126 (włącznie) IV/126 do znaku granicznego nr 130/34 (wyłącznie).

Na ochranianym odcinku funkcjonowało przejście graniczne małego ruchu granicznego obsługiwanie przez załogę strażnicy[i]:

Lata 1976-14 lipca 1989, rozwinięta strażnica lądowa WOP Krzyżkowice III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr IV/126 (włącznie) II/126 do znaku granicznego nr IV/136 (wyłącznie). Główny kierunek w ochronie granicy skupiała od znaku granicznego nr 127/20 do znaku granicznego nr 129/5 w głębi miejscowości Krzyżkowice-Dytmarów. Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czechosłowackiej OSH (Ochrana Statnich Hranic) Osoblaha[j] OOSH Osoblaha – dowódca mjr Jaroslav Mihal i OSH Jindřichov[k].

Wydarzenia:

  • Koniec 1946 roku, na zapleczu budynku strażnicy wykonano przybudówkę dla 4 koni (2 taborowe i 2 pod siodło), zbudowano drewnianą szopę na siano dla koni i słomę do sienników dla żołnierzy. Na dachu budynku wybudowano drewnianą wieżę obserwacyjną. Stan załogi liczył 31 żołnierzy. Strażnica ochraniała odcinek granicy o długości około 14 km[8].
  • 1954 rok, doszło do śmiertelnego wypadku na prowizorycznej strzelnicy strażnicy Dytmarów. Żołnierz poruszający ruchomym celem w trakcie strzelań na 100 m zginął od kuli, dowódca strażnicy został przeniesiony do rezerwy[9].
  • Koniec czerwca–początek lipca 1956 roku w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[l]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia - to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[10].
  • Lato 1961 roku, strażnicę odwiedził dowódca Wojsk Wewnętrznych gen. bryg. Wacław Komar i dowódca Wojsk Ochrony Pogranicza gen. bryg. Eugeniusz Dostojewski w asyście dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP płk. Bolesława Bonczara[11].
  • 1962/1963 rok, żołnierze strażnicy pomagali w zwalczaniu skutków zimy 100-lecia[12].
  • 1968 rok, strażnica jako pierwsza w batalionie otrzymała tytuł Strażnicy Służby Socjalistycznej”, który nadawano przodującym pododdziałom granicznym[13].
  • 22 lutego 1969 roku doszło do nieszczęśliwego wypadku żołnierza strażnicy, który będąc na samowolnym oddaleniu w miejscowości Krzyżkowice, uczestniczył w przyjęciu weselnym, w rejonie zabudowań sąsiadujących ze strażnicą. W wyniku poszukiwań zorganizowanych przez kadrę strażnicy, został odnaleziony w niewielkim zbiorniku z gnojowicą oraz cieczą z pobliskiej pryzmy liści buraków i głową leżącą w wodzie. Pomimo prób reanimacji, nie udało się przywrócić życia żołnierzowi. Bezpośrednią przyczyną śmierci było utonięcie. Ponadto stwierdzono we krwi topielca 3 promile alkoholu[14].
  • 31 sierpnia 1972 roku żołnierze strażnicy brali udział w gaszeniu pożaru zabudowań gospodarczych mieszkańca Krzyżkowic[15].
  • 1976 rok, odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka po rozformowanej strażnicy WOP Trzebina, tj. od znaku granicznego nr 130/34 do znaku granicznego nr IV/136 (wyłącznie).
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 roku (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[16].
  • 31 października 1989 roku, kadra zawodowa strażnicy WOP liczyła: dowódca strażnicy - kpt. Andrzej Krasicki, szef strażnicy – st. sierż. Stanisław Leśniak, pomocnik dowódcy strażnicy – chor. Tadeusz Rogowski.

Strażnice sąsiednie:

Dowódcy strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Jan Pszenny (1945)
  • chor. Julian Barłożewski[17] (7 X 1953 – 14 XII 1954[8])[5]
  • por. Lucjan Izdebski[18]
  • kpt. Tadeusz Cerazy (1964[19] – 1978[20])
  • ppor./por. Andrzej Kopczyński[21] (1978 – 1980)
  • ppor./por. Jerzy Górecki[21] (1980 – 1984[m])
  • por./kpt. Andrzej Krasicki[21] (1984 – 31 X 1989) – do rozformowania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim strażnicy w latach 1972–1973
  2. Kryptonim strażnicy w latach 80. XX wieku
  3. Położenie strażnicy → 50°19′48″N 17°40′40″E/50,330017 17,677750
  4. Rejon stacji PKP Dytmarów. Budynek został zaadoptowany po byłej poniemieckiej restauracji Restauracja Karla Reimanna na stacji kolejowej DytmarówKudasiewicz 2005a ↓, s. 10
  5. (z naruszeniem przepisów) nr karty 200 w teczce archiwalnej - D WOP 1606/3 Teczka zarządzenia, rozkazy WOP 1960
  6. Budynek strażnicy został pozyskany w wyniku przeprowadzonej delimitacji linii granicznej na odcinku strażnicy w latach 1955-1958 (formalnie umowa polsko-czechosłowacka o wytyczeniu granicy weszła w życie 14.02.1959 r. (Dz.U. z 1959 r. nr 25, poz. 159). Protokół o przekazaniu prawnej i mapowej dokumentacji wyznaczenia granicy między CSRS i PRL spisany został 28.06.1961 r. we Wrocławiu.) → Rzeczycki 2014 ↓, s. 39
  7. W budynku dotychczas mieszkali greccy emigranci, których przeniesiono do miejscowości Rylovka i Osoblaha. W nowym budynku strażnica jako pierwsza w batalionie miała centralne ogrzewanie i ciepłą wodę → Kudasiewicz 2005a ↓, s. 10
  8. a b Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 r. (20.06.2001 r. zniesiona została klauzula tajności na „Jawne”) w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP. Na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1989 r. akceptującej kierunki zmian w organizacji jednostek WOP, ujęte w planie restrukturyzacji Wojsk Ochrony Pogranicza oraz zarządzenia organizacyjnego nr 0219/Org. Dyrektora Biura Organizacyjno-Prawnego MSW z dnia 27 lipca 1989 r. Zarządzam: Dowódcy jednostek WOP w terminie do 31 października 1989 r. wprowadzą następujące zmiany organizacyjne na okres „W” i „P”: Dowódca Górnośląskiej Brygady WOP:
    • rozformuje – Batalion Graniczny Górnośląskiej Brygady WOP w Prudniku istniejący w według etatu nr 44/093 o stanie osobowym na okres „W” 554 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych oraz na okres „P” 413 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych z jednoczesnym:
  9. Stan na dzień 1 stycznia 1964 r.
  10. OSH Osoblaha wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr IV/126 do znaku granicznego nr 132/16. Główny wysiłek w ochronie granicy skupiała na kierunkach: Slezské Pavlovice–Dytmarów, Rylovka–Krzyżkowice.
  11. OSH Jindřichov wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr 132/16 do znaku granicznego nr IV/136. Główny wysiłek w ochronie granicy skupiała na kierunkach: Vysoká–Trzebina
  12. Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej”.
  13. wtórnik 2891/71

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945-1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP, sygn. 217/143 k. 119-123. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
  • Tomasz Rzeczycki. Ucięty nos Pinokia, czyli granica (nie)prosta jak drut. „Odkrywca”. 8(187), s. 37–41, 2014. 
  • Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922-2008. Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Zima Stulecia 1962/1963. „Tygodnik Prudnicki”. 2 (685), s. 10, 2004. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (91) - Nie warto było. „Tygodnik Prudnicki”. 18(804), s. 10, 2006-05-03. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (99) - W służbie socjalistycznej. „Tygodnik Prudnicki”. 27(810), s. 10, 2006-07-05. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (70) Krótka historia pewnej strażnicy WOP. „Tygodnik Prudnicki”. 48(783), s. 10, 2005-11-30. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (71) Krótka historia pewnej strażnicy WOP - dokończenie. „Tygodnik Prudnicki”. 49(784), s. 10, 2005-12-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (26) - Przygoda z jajkiem i nabiałem. „Tygodnik Prudnicki”. 2(737), s. 10, 2005-10-12. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Z archiwum odkrywcy - Balonowa propaganda. „Tygodnik Prudnicki”. 19(649), s. 8, 2003-05-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Wesele. alkohol, lekkomyślność. „Tygodnik Prudnicki”. 51(681), s. 10, 2003-12-17. ISSN 1231-904X.