Strażnica WOP Krzyżkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP Dytmarów
Strażnica WOP Krzyżkowice
Ilustracja
Budynek byłej strażnicy w Krzyżkowicach (lipiec 2016)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945
Rozformowanie 1 listopada 1989
Tradycje
Rodowód 221 strażnica WOP Dytmarów
229 strażnica WOP Dytmarów
19 strażnica WOP Dytmarów
7 strażnica WOP Krzyżkowice
8 strażnica WOP lądowa Krzyżkowice
Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Krzyżkowicach
Kontynuacja Strażnica WOP Trzebina
SSG w Trzebinie
GPK SG w Głuchołazach
PSG w Głuchołazach
PSG w Nysie
PSG w Opolu
Dowódcy
Ostatni kpt. Andrzej Krasicki
Organizacja
Kryptonim Satyryk 2[a], Ilmen 26[b]
Dyslokacja 48–231 Dytmarów;
48–231 Krzyżkowice 64
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość 48 komenda odcinka
71 batalion OP
45 batalion WOP
GB WOP
bg WOP Prudnik
Fragmenty kulochwytu na byłej strzelnicy Strażnicy WOP Krzyżkowice (sierpień 2016)
Budynki byłej Strażnicy WOP Krzyżkowice, widok od strony czeskiej (grudzień 2013)
Miejsce gdzie w latach 1945–1959 była 221/229 strażnica WOP Dytmarów (listopad 2014)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Dytmarów/Krzyżkowice – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 48 komendy odcinka Prudnik jako 221 strażnica WOP (Dytmarów)[1][c] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

W 1946 roku stan załogi liczył 31 żołnierzy[3]. W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 roku strażnica została włączona w struktury 71 batalionu Ochrony Pogranicza[4], a 1 stycznia 1951 roku 45 batalionu WOP w Prudniku[5].

15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic, a strażnica WOP Dytmarów otrzymała nr 229 w skali kraju[6].

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica II kategorii Dytmarów była 19 w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza w Gliwicach.

Do 20 grudnia 1959 roku Strażnica WOP Dytmarów była usytuowana w rejonie stacji kolejowej Dytmarów. Budynek został zaadaptowany po byłej poniemieckiej restauracji Karla Reimanna[3] i została przeniesiona z Dytmarowa do Krzyżkowic[d]. Budynek w Krzyżkowicach został pozyskany w wyniku przeprowadzonej delimitacji linii granicznej na odcinku strażnicy w latach 1955–1958[e]. W budynku dotychczas mieszkali greccy emigranci, których przeniesiono do miejscowości Rylovka i Osoblaha. W nowym budynku strażnica WOP jako pierwsza w 45. batalionie WOP miała centralne ogrzewanie i ciepłą wodę[3].

1 stycznia 1960 roku była jako 7 strażnica WOP III kategorii Dytmarów.

1 stycznia 1964 roku była jako 8 strażnica WOP lądowa IV kategorii Krzyżkowice.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[7], strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP (GB WOP) w Gliwicach.

13 grudnia 1981 roku po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium kraju, dowódca GB WOP wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[8].

W drugiej połowie 1984 roku Strażnica WOP Krzyżkowice została włączona w struktury utworzonego batalionu granicznego WOP Prudnik[7], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. II w Krzyżkowicach.

1 listopada 1989 roku Strażnica WOP Krzyżkowice została rozformowana[f]. Ochraniany odcinek granicy, przejęły strażnice WOP Pomorzowice i na nowo utworzona Trzebina, a obiekt został sprzedany prywatnej firmie Bumet. Po upadłości firmy obiekt został zaadaptowany na mieszkania.

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W 1946 roku Strażnica WOP Dytmarów ochraniała odcinek granicy państwowej o długości około 14 km[3].

W marcu 1956 roku 19 strażnica WOP Dytmarów[9]:

W 1960 roku 7 strażnica WOP III kategorii Ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 9826 m:

  • Włącznie znak graniczny nr IV/126 IV/126, włącznie znak gran. nr 130/34.

1 stycznia 1964 roku na ochranianym odcinku funkcjonowało przejście graniczne małego ruchu granicznego (mrg) gdzie kontrolę graniczną i celną osób, towarów i środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

W 1976 roku odcinek strażnicy został wydłużony, po przejęciu części odcinka po rozformowanej Strażnicy WOP Trzebina, tj. od znaku gran. nr 130/34, włącznie znak gran. nr IV/136 II/136.

W okresie 1976–14 lipca 1989, rozwinięta strażnica lądowa WOP Krzyżkowice III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie znak gran. nr IV/126 II/126, wyłącznie znak gran. nr IV/136.
  • Główny wysiłek w ochronie granicy skupiała od znaku gran. nr 127/20 do znaku gran. nr 129/5 w głębi Krzyżkowice-Dytmarów.
  • W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był minimum: na głównym kierunku dwukrotnie, na pozostałym raz w ciągu doby.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z:
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czechosłowackiej OSH (Ochrana Statnich Hranic):
    • Osoblaha OOSH Osoblaha – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku gran. nr IV/126, do znaku gran. nr 132/16. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunkach: Slezské Pavlovice–Dytmarów, Rylovka–Krzyżkowice (naczelnik placówki – mjr Jaroslav Mihal).
    • Jindřichov – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku gran. nr 132/16, do znaku gran. nr IV/136. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunkach: Vysoká–Trzebina.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1946 – koniec roku, na zapleczu budynku strażnicy wykonano przybudówkę dla 4 koni (2 taborowe i 2 pod siodło), zbudowano drewnianą szopę na siano dla koni i słomę do ziemniaków dla żołnierzy. Na dachu budynku wybudowano drewnianą wieżę obserwacyjną[3].
  • 1954 – doszło do śmiertelnego wypadku na prowizorycznej strzelnicy strażnicy Dytmarów. Żołnierz poruszający ruchomym celem w trakcie strzelań na 100 m zginął od pocisku, d-ca strażnicy został przeniesiony do rezerwy[10].
  • 1956 – koniec czerwca, początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[11]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia - to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[12].
  • 1961 – lato, strażnicę odwiedził dowódca Wojsk Wewnętrznych gen. bryg. Wacław Komar i dowódca WOP gen. bryg. Eugeniusz Dostojewski w asyście dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP płk. Bolesława Bonczara[13].
  • 1962/1963 – żołnierze strażnicy pomagali w zwalczaniu skutków zimy 100-lecia[14].
  • 1968 – strażnica jako pierwsza w 45. batalionie WOP otrzymała tytuł „Strażnicy Służby Socjalistycznej”, który nadawano przodującym pododdziałom granicznym[15].
  • 1969 – 22 lutego doszło do nieszczęśliwego wypadku żołnierza strażnicy, który będąc na samowolnym oddaleniu w miejscowości Krzyżkowice, uczestniczył w przyjęciu weselnym, w rejonie zabudowań sąsiadujących ze strażnicą. W wyniku poszukiwań zorganizowanych przez kadrę strażnicy, został odnaleziony w niewielkim zbiorniku z gnojowicą oraz cieczą z pobliskiej pryzmy liści buraków i głową leżącą w wodzie. Pomimo prób reanimacji, nie udało się przywrócić funkcji mu życiowych. Bezpośrednią przyczyną śmierci było utonięcie. Ponadto stwierdzono we krwi topielca 3 promile alkoholu[16].
  • 1972 – 31 sierpnia żołnierze strażnicy brali udział w gaszeniu pożaru zabudowań gospodarczych mieszkańca Krzyżkowic[17].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[18].

Strażnice sąsiednie[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna 31 października 1989 roku
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca strażnicy kpt. Andrzej Krasicki
szef strażnicy st. sierż. Stanisław Leśniak
pomocnik dowódcy strażnicy chor. Tadeusz Rogowski

Komendanci/dowódcy strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Jan Pszenny (był w 1945)
  • chor. Julian Barłożewski (07.10.1953–14.12.1954)[6]
  • por. Lucjan Izdebski[19]
  • kpt. Tadeusz Cerazy (1964[20]–1978[21])
  • ppor./por. Andrzej Kopczyński[22] (1978–1980)
  • ppor./por. Jerzy Górecki[22] (1980–1984[g])
  • por./kpt. Andrzej Krasicki[22] (1984–31.10.1989) – do rozformowania[h].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim strażnicy w latach 1972–1973.
  2. Kryptonim strażnicy w latach 80. XX w.
  3. Położenie strażnicy → 50°19′48″N 17°40′40″E/50,330017 17,677750.
  4. Z naruszeniem przepisów, nr karty 200 w teczce archiwalnej – D WOP 1606/3 Teczka zarządzenia, rozkazy WOP 1960.
  5. Formalnie umowa polsko-czechosłowacka o wytyczeniu granicy weszła w życie 14.02.1959 roku (Dz.U. z 1959 r. nr 25, poz. 159). Protokół o przekazaniu prawnej i mapowej dokumentacji wyznaczenia granicy między CSRS i PRL spisany został 28.06.1961 roku we Wrocławiu Rzeczycki 2014 ↓, s. 39
  6. a b Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 roku w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP, rozformowano strażnicę WOP – lądową rozwiniętą kat. II w Krzyżkowicach i sformowanie strażnicy WOP – Lądowej (na czas „P” kadrowej) w Trzebini...
  7. Wtórnik 2891/71.
  8. kpt. Andrzej Krasicki ubył do Strażnicy WOP Gośice.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  2. Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  3. a b c d e Kudasiewicz 2005a ↓, s. 10.
  4. Jackiewicz 1998 ↓, s. 142-143.
  5. Prochwicz 2011 ↓, s. 143.
  6. a b Julian Barłożewski (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej IPN [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2016.
  7. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  8. Żurawlow 2011 ↓, s. 41.
  9. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  10. Gacek 2005 ↓, s. 41.
  11. Robert Spałek: Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej” (pol.). ipn.gov.pl.
  12. Kudasiewicz 2003a ↓, s. 8.
  13. Kudasiewicz 2006a ↓, s. 10.
  14. Kudasiewicz 2004a ↓, s. 10.
  15. Kudasiewicz 2006b ↓, s. 10.
  16. Kudasiewicz 2003b ↓, s. 10.
  17. Gacek 2005 ↓, s. 42.
  18. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 71.
  20. Kudasiewicz 2005b ↓, s. 10.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 16.
  22. a b c Gacek 2005 ↓, s. 69.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945–1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945–1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Henryk Dominiczak, Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945–1985, Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Halina Łach, System ochrony polskiej granicy państwowej, Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013, ISBN 978-83-935593-8-1.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Tomasz Rzeczycki. Ucięty nos Pinokia, czyli granica (nie)prosta jak drut. „Odkrywca”. 8(187), s. 37–41, 2014. 
  • Sławomir Żurawlow, Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922–2008, Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP – Zima Stulecia 1962/1963. „Tygodnik Prudnicki”. 2 (685), s. 10, 2004. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (91) – Nie warto było. „Tygodnik Prudnicki”. 18(804), s. 10, 2006-05-03. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (99) – W służbie socjalistycznej. „Tygodnik Prudnicki”. 27(810), s. 10, 2006-07-05. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (70) Krótka historia pewnej strażnicy WOP. „Tygodnik Prudnicki”. 48(783), s. 10, 2005-11-30. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (71) Krótka historia pewnej strażnicy WOP – dokończenie. „Tygodnik Prudnicki”. 49(784), s. 10, 2005-12-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (26) – Przygoda z jajkiem i nabiałem. „Tygodnik Prudnicki”. 2(737), s. 10, 2005-10-12. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Z archiwum odkrywcy – Balonowa propaganda. „Tygodnik Prudnicki”. 19(649), s. 8, 2003-05-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP – Wesele. alkohol, lekkomyślność. „Tygodnik Prudnicki”. 51(681), s. 10, 2003-12-17. ISSN 1231-904X. 
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP, sygn. 217/143 k. 119–123. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946 r.