Strażnica WOP Konradów

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP Głuchołazy/Konradów
Strażnica SG w Konradowie
Ilustracja
Budynek byłej strażnicy w Konradowie (luty 2014)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 2 stycznia 2003
Tradycje
Rodowód 224 strażnica WOP Głuchołazy
233 strażnica WOP Konradów
23 strażnica WOP Konradów
4 strażnica WOP Konradów
5 strażnica WOP lądowa Konradów
Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Konradowie
Strażnica WOP Lądowa kadrowa w Konradowie
Kontynuacja SSG w Konradowie
GPK SG w Głuchołazach
PSG w Głuchołazach
PSG w Nysie
PSG w Opolu
Dowódcy
Ostatni por. Czesław Ziubrzyński
Organizacja
Kryptonim Satyryk 5[b], Ilmen 24[c]
Dyslokacja Głuchołazy;
48-340 Konradów
Formacja WOP
Straż Graniczna
Podległość 48 komenda odcinka
71 batalion OP
45 batalion WOP
GB WOP
bg WOP Prudnik
GB WOP
Śląski Oddział SG
Granica polsko-czeska, znak gran. nr 147/2, Biskupia Kopa (listopad 2014)
Głuchołazy – budynek w którym od 1945 r. stacjonowała 224 strażnica WOP Głuchołazy (maj 2014)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Głuchołazy/Konradów – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica Straży Granicznej w Konradowie – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechosłowacją/Republiką Czeską[d].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku wprowadzono nową numerację strażnic[e], a strażnica WOP Konradów otrzymała nr 224 strażnica WOP (Głuchołazy)[2] [f] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[3].

Zgodnie z rozkazem Departamentu WOP nr 033 z 26 czerwca 1947 roku, 15 lipca 1947 roku 224 strażnica została przejęta przez Wrocławski Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza nr 11[4].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 roku, strażnica została włączona w struktury 71 batalionu Ochrony Pogranicza[5], a 1 stycznia 1951 roku 45 batalionu WOP w Prudniku[6].

15 marca 1954 roku nosiła numer 233 w skali kraju i stacjonowała w Konradowie.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Konradów była 23 w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.

1 stycznia 1960 roku była jako 4 strażnica WOP I kategorii Konradów.

1 stycznia 1964 roku była jako 5 strażnica WOP lądowa II kategorii Konradów.

W 1976 roku w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[7], strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach.

13 grudnia 1981 roku po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium kraju, dowódca GB WOP wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[8].

W 1984 roku strażnicę włączono w struktury utworzonego batalionu granicznego WOP Prudnik[7], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. I w Konradowie[g].

1 listopada 1989 roku rozformowano batalion graniczny WOP Prudnik i strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach już jako Strażnica WOP Lądowa kadrowa kat. I w Konradowie (na czas „P” kadrowa)[g], przejmując pod ochronę część odcinka granicy państwowej rozformowanej strażnicy WOP Pokrzywna. Tak funkcjonowała do 15 maja 1991 roku. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy również po utworzeniu Straży Granicznej, równolegle z przyjętymi do służby kandydackiej funkcjonariuszami SG.

Straż Graniczna:
Po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku strażnica została przejęta przez Śląski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu[h][9] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Konradowie.

W 2000 roku rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 2 stycznia 2003 roku nastąpiło zniesie Strażnicy SG w Konradowie[i]. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy państwowej oraz siły i środki, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Głuchołazach II kategorii (GPK SG w Głuchołazach) wraz z obiektem, który wykorzystywany był jako siedziba GPK SG w Głuchołazach.

Kolejno obiekt w Konradowie wykorzystywany był przez:

Po rozformowaniu Grupy Zamiejscowej PSG w Opolu, budynki zostały przekazane gminie i zaadaptowane na mieszkania.

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W 1960 roku 4 strażnica WOP Konradów I kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 15 438 m.

Od lat 60 XX wieku[11] do końca lat 80 XX w. na odcinku strażnicy w miejscowości Jarnołtówek[j] do pełnienia służby w ochronie granicy, wykorzystywana była metalowa wieża obserwacyjna[k].

Od 13 kwietnia 1960 roku, formalnie do 24 maja 1985, na ochranianym przez strażnicę WOP Konradów odcinku granicy państwowej funkcjonowało przejście graniczne małego ruchu granicznego, w którym kontrolę graniczną osób, towarów i środków transportu wykonywała załoga strażnicy:

Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. I w Konradowie do 31 października 1989 roku, ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie zn. gran. nr IV/148 (Biskupia Kopa), wyłącznie zn. gran. nr 160/3b (Biała Głuchołaska).
  • Główny wysiłek w ochronie granicy skupiała od zn. gran. nr IV/148, do zn. gran. nr IV/151 w głębi Jarnołtówek
  • Odcinek zagrożony był od zn. gran. nr IV/158, do zn. gran. nr 160/2a w głębi Głuchołazy.
  • W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był minimum: na głównym kierunku dwukrotnie, na pozostałym raz w ciągu doby:
  1. na korzyść strażnicy WOP Gierałcice do znaku gran. nr 160/3a.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z:
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czechosłowackiej OSH (Ochrana Statnich Hranic):
    • Zlaté Hory – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr IV/148 do zn. gran. nr IV/158 (naczelnik placówki – mjr Piotr Blachuta).
    • Mikulovice Dawna siedziba OOSH Mikulovice – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr IV/158, do zn. gran. nr 160/3b (naczelnik placówki – mjr Drahomir Grund).

1 listopada 1989 roku odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka po rozformowanej Strażnicy WOP Pokrzywna[g], od zn. gran. nr IV/148, do włącznie zn. gran. nr 140/13 (linia kolejowa nr 343).

W okresie 1 listopada 1989-15 maja 1991 Strażnica WOP Lądowa kadrowa kat. I w Konradowie, ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie zn. gran. nr 140/13 140/13 (linia kolejowa tranzytu czeskiego), wyłącznie zn. gran. nr 160/3b (Biała Głuchołaska).
  • Główny wysiłek w służbie skupiała od znaku gran. nr 145/13, do znaku gran. nr IV/151 w głębi Jarnołtówek.
  • Odcinek zagrożony był od znaku gran. nr IV/158, do znaku gran. nr 160/2a w głębi Głuchołazy.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z:
    • Strażnice WOP w: Trzebinie i Gierałcicach
    • Graniczna Placówka Kontrolna Głuchołazy
    • Sekcja Zwiadu WOP w Prudniku
    • Komisariat MO w Głuchołazach
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czechosłowackiej OSH (Ochrana Statnich Hranic):
    • Jindřichov: wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr 140/13, do zn. gran. nr IV/146 .
    • Zlaté Hory – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr IV/146 do zn. gran. nr IV/158 (naczelnik placówki – mjr Piotr Blachuta).
    • Mikulovice – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr IV/158, do zn. gran. nr 160/3b (naczelnik placówki – mjr Drahomir Grund).

Straż Graniczna:
W okresie 16 maja 1991–1994 Strażnica SG w Konradowie, ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie zn. gran. nr 140/13 (linia kolejowa tranzytu czeskiego), wyłącznie zn. gran. nr 160/3b (Biała Głuchołaska).
  • Główny wysiłek w służbie skupiała od zn. gran. nr 145/13, do zn. gran. nr II/151 w głębi Jarnołtówek.
  • Odcinek zagrożony był od zn. gran. nr II/158, do zn. gran. nr 160/2a w głębi Głuchołazy.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej Referát cizinecké a pohraniční policie (RCPP):
    • Jindřichov (naczelnik referatu – ppłk Binar).
    • Zlaté Hory.
    • Mikulovice (naczelnik referatu – mjr Drahomir Grund).

W 1994 roku odcinek strażnicy został skrócony po przejęciu części odcinka przez utworzoną strażnicę SG w Pokrzywnej, od zn. gran. nr 140/13, włącznie zn. gran. nr II/148.

W okresie 1994–marzec 2001 Strażnica SG w Konradowie, ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie zn. gran. nr II/148 (Biskupia Kopa), wyłącznie zn. gran. nr 160/3b (Biała Głuchołaska).
  • Główny wysiłek w służbie skupiała od zn. gran. nr II/148, do zn. gran. nr II/151 w głębi Jarnołtówek.
  • Odcinek zagrożony był od zn. gran. nr II/158, do zn. gran. nr 160/2a w głębi Głuchołazy.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej RCPP:
    • Zlaté Hory.
    • Mikulovice.

W maju 1995 roku na odcinku strażnicy zostało uruchomione drogowe przejście graniczne, w którym kontrolę graniczną osób, towarów i środków transportu wykonywała załoga Granicznej Placówki Kontrolnej SG w Głuchołazach:

W marcu 2001 roku odcinek strażnicy został wydłużony, po przejęciu odcinka granicy państwowej po rozformowanej Strażnicy SG w Pokrzywnej, włącznie zn. gran. nr 140/13 (linia kolejowa nr 343), do zn. gran. nr II/148. W skład strażnicy weszła część sił i środków rozformowanej strażnicy.

W okresie marzec 2001–1 stycznia 2003 Strażnica SG w Konradowie, ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie zn. gran. nr 140/13 (linia kolejowa tranzytu czeskiego), wyłącznie zn. gran. nr 160/3b (Biała Głuchołaska).
  • Linia rozgraniczenia:
  1. z strażnicą SG w Trzebinie: włącznie zn. gran. nr 140/13, dalej granicą gmin: Głuchołazy, Nysa, Korfantów oraz Prudnik i Biała.
  2. z strażnicą SG w Gierałcicach: wyłącznie zn. gran. nr II/160/3b, dalej rzeką Biała Głuchołaska do mostu św. Andrzeja, następnie włącznie stacja PKP Głuchołazy, wyłącznie Bodzanów, wyłącznie Rudawa, włącznie Stary Las...
  • Główny wysiłek w służbie skupiała od zn. gran. nr 145/13 do zn. gran. nr II/151 w głębi Jarnołtówek.
  • Odcinek zagrożony był od zn. gran. nr II/158 do zn. gran. nr 160/2a w głębi Głuchołazy.
  • W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był:
  1. na korzyść strażnicy SG w Trzebinie: do zn. gran. nr 140/11.
  2. na korzyść strażnicy SG w Gierałcicach: do zn. gran. nr 160/3a.
  • Funkcjonariusze strażnicy SG w Konradowie pełniąc służbę graniczną przy granicy państwowej w rejonie linii rozgraniczenia:
  1. z strażnicą SG w Trzebinie: prowadzili rozpoznanie wzdłuż drogi z miejscowości Pokrzywna w kierunku zn. gran. nr 140/13. Na korzyść sąsiada od zn. gran. nr 140/13 w kierunku Wieszczyny, zwracając uwagę na pola orne przyległe do granicy państwowej i linię kolejową tranzytu czeskiego.
  2. z strażnicą SG w Gierałcicach: prowadzili rozpoznanie wzdłuż szlaku turystycznego na Netce, od ul. Andersa w miejscowości Głuchołazy, w kierunku zn. gran. nr II/160. Na korzyść sąsiada do zn. gran. nr 160/3a w kierunku rzeki Biała Głuchołaska zwracając uwagę na linię kolejową tranzytu czeskiego.
  • Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej RCPP:
    • Jindřichov: wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr 140/13, do zn. gran. nr II/146 II/146. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunkach: Jindřichov–Pokrzywna, Jindřichov–Biskupia Kopa. (naczelnicy referatu: – ppłk Binar, kpt. Karol Palica).
    • Zlaté Hory: wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr II/146, do zn. gran. nr II/158. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunkach: Zlaté Hory–Jarnołtówek, OndřejovicePodlesie.
    • Mikulovice: wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr II/158, do zn. gran. nr 160/3b. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunku Mikulovice–Głuchołazy, zn. gran. II/160160/3b (naczelnik referatu: – mjr Drahomir Grund).

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1956 – koniec czerwca, początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[12]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia - to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[13].
  • 1959/60 – dowództwo WOP udostępniło konie na potrzeby filmu Aleksandra Forda na podstawie powieści Henryka Sienkiewicza Krzyżacy. W filmie brały udział konie ze strażnicy.
  • 1960 – na odcinku strażnicy wprowadzono żołnierzy służby N (niemundurowej) – w ubraniach cywilnych. Przy ich pomocy zabezpieczano odcinek granicy na odcinku Głuchołazy-Konradów[11].
  • 1964 – kpt. Henryk Pacocha zastępca dowódcy strażnicy zaprojektował plakietkę Przyjaciel WOP[14].
  • 1965 – 21 marca strażnicę wizytował ówczesny Kierownik Artystyczny Zespołu Pieśni i Tańca Warszawskiego Okręgu Wojskowego Leopold Kozłowski (kompozytor piosenki), poeta Tadeusz Śliwiak (autor piosenki) oraz solistka zespołu Bronisława Baranowska, która na Festiwalu piosenki w Sopocie w 1964 roku piosenką Dziewczyna WOP-isty zajęła 3 miejsce[15].
  • 1968 – sierpień, rozrzucono ulotki na wysokości byłej Strażnicy WOP Jarnołtówek z samochodu jadącego wzdłuż granicy po stronie czechosłowackiej. Niektóre były sygnowane przez młodzież okręgu opawskiego i Miejską Radę Narodową w Krnovie.
  • 1970 – czerwiec, Szkoła Podstawowa nr 3 w Głuchołazach otrzymała imię Żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza. Patronami szkoły były strażnice WOP: Konradów, Gierałcice i GPK Głuchołazy[16].
  • 1970 – 20 października została otwarta strzelnica na strażnicy, otwarcia dokonał zastępca dowódcy brygady płk Wojciech Piekarski[17].
  • 1979 – 10 czerwca w 34. rocznicę powstania Wojsk Ochrony Pogranicza, Hufiec ZHP im. Górnośląskiej Brygady WOP otrzymał sztandar ufundowany przez Radę Przyjaciół Harcerstwa i żołnierzy WOP (m.in. instruktorami byli, kadra i żołnierze strażnicy). Wcześniej Uchwałą Miejsko-Gminnej Rady Narodowej w Głuchołazach, nadano Hufcowi imię Górnośląskiej Brygady WOP[17].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 – (stan wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały szlaki turystyczne. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[18].
  • 1983 – 1 października przybył na stanowisko z-cy d-cy strażnicy ppor. Jerzy Zimowski.
  • 1985 – luty, ubył ze strażnicy do batalionu granicznego WOP Prudnik z-ca d-cy strażnicy ppor. Jerzy Zimowski.
  • 1986 – 1 października przybył na stanowisko z-cy d-cy strażnicy ppor. Bogusław Kuliński.
  • 1987 – rażony został przez piorun w czasie pełnienia służby granicznej żołnierz strażnicy, pełniący służbę graniczną na Biskupiej Kopie.

Strażnice sąsiednie[edytuj | edytuj kod]

Straż Graniczna:

Obsada personalna[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna 15 maja 1991 roku
Stanowisko Stopień, imię i nazwisko
dowódca strażnicy por. Czesław Ziubrzyński
zastępca dowódcy strażnicy ppor. Zbigniew Arnister
szef strażnicy st. sierż. Andrzej Tokarz
pomocnik dowódcy strażnicy chor. Jarosław Gajos
pomocnik dowódcy strażnicy mł. chor. Wojciech Buryn
podoficer rozpoznawczy st. sierż. Marek Paluch
podoficer rozpoznawczy st. sierż. Piotr Kubik
podoficer rozpoznawczy st. sierż. Wojciech Tomzik
podoficer rozpoznawczy plut. Ryszard Grub

Dowódcy/komendanci strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • por. Szymański
  • kpt. Zygmunt Dębiński[19]
  • kpt. Stefan Matyński (był 21.03.1965[20])[l]
  • kpt. Aleksy Ptaszyński (był 18.06.1972[21]–1983)
  • por. Andrzej Krasicki[22] p.o. (1983)[m]
  • por./kpt. Zbigniew Fornalik[23] (1983–1990[n]
  • ppor. Zbigniew Arnister cz.p.o. (1990)[o]
  • por. Czesław Ziubrzyński[24] (03.12.1990–15.05.1991)[p]

Komendanci strażnicy SG:

  • mjr SG Henryk Pichura (16.05.1991–1993?)[q]
  • por. SG/mjr SG Antoni Ożóg[25] (1993?–01.01.2003) – do rozformowania[r].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej.
  2. Kryptonim strażnicy w latach 1972–1973.
  3. Kryptonim strażnicy w latach 80. XX w.
  4. Od 1 stycznia 1993 roku z Republiką Czeską.
  5. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[1].
  6. Położenie strażnicy → 50°19′00″N 17°23′15″E/50,316556 17,387611.
  7. a b c Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 roku w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP, przeformowano strażnicę WOP – Lądową rozwiniętą kategorii I w Konradowie na Strażnice WOP Lądową (na czas „P” kadrową.
  8. Zarządzenie nr 021 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 07.05.1991 roku, utworzono Śląski Oddział SG.
  9. Zarządzenie nr 058 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 13.12.2002 roku zmieniające zarządzenie w sprawie organizacji wchodzących w skład Straży Granicznej komend, strażnic, granicznych placówek kontrolnych, dywizjonów, pododdziałów odwodowych oraz ośrodków szkolenia w ramach III etapu realizacji programu dostosowania Straży Granicznej do standardów Schengen, polegającą na włączeniu wytypowanych strażnic w struktury gpk. W wyniku przeprowadzonej reorganizacji we wszystkich oddziałach SG 62 strażnice zostały włączone w struktury gpk.
  10. Położenie wieży obserwacyjnej50°16′38″N 17°24′57″E/50,277190 17,415834.
  11. Obserwację na wieży obserwacyjnej prowadzi się w warunkach dobrej widoczności w celu ochrony wyznaczonego odcinka granicy. Każda wieża obserwacyjna powinna być wyposażona w: * szkic terenu znajdującego się w zasięgu obserwacji z wyraźnie oznaczonym ochranianym odcinkiem granicy;
  12. kpt. Stefan Matyński ubył do GPK Głuchołazy.
  13. por. Andrzej Krasicki ubył do Strażnicy WOP Krzyżkowice.
  14. por. Zbigniew Fornalik w wyniku wypadku odszedł na rentę.
  15. ppor. Zbigniew Arnister w 1991 roku nie wyraził chęci przejścia do Straży Granicznej i został przeniesiony do dalszego pełnienia służby z WOP do WP.
  16. por. Czesław Ziubrzyński odszedł do rezerwy.
  17. mjr SG Henryk Pichura ubył do Raciborza, na stanowisko z-cy komendanta ds. granicznych Śl OSG.
  18. mjr SG Antoni Ożóg 02.01.2003 roku ubył do GPK SG w Głuchołazach.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]