Strażnica WOP Gierałcice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP Giersdorf/Gierałcice
Strażnica SG w Gierałcicach
Ilustracja
Budynki byłej strażnicy w Gierałcicach (luty 2014)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 2 stycznia 2003
Tradycje
Rodowód 225 strażnica WOP Giersdorf
234 strażnica WOP Gierałcice
24 strażnica WOP Gierałcice
3 strażnica WOP Gierałcice
4 strażnica WOP lądowa Gierałcice
Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Gierałcicach
Strażnica WOP Lądowa kadrowa w Gierałcicach
Kontynuacja Strażnica SG w Gierałcicach
GPK SG w Głuchołazach
Placówka SG w Głuchołazach
Placówka SG w Nysie
Placówka SG w Opolu
Dowódcy
Ostatni por. Włodzimierz Karsznia
Organizacja
Kryptonim Satyryk 6[b], Ilmen 23[c]
Dyslokacja 48-340 Gierałcice 75
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Straż Graniczna
Podległość 49 komenda odcinka Paczków
73 batalion OP
46 batalion WOP
45 batalion WOP
GB WOP
bg WOP w Prudniku
GB WOP
Śląski Oddział SG
Odznaczenia
Odznaka „Zasłużony Opolszczyźnie"
Strażnica WOP Gierałcice
Załoga strażnicy - d-ca strażnicy por. Włodzimierz Karsznia (siedzi za biurkiem), stoją od lewej: szer. Krystian Lisczyk (Liszczyk) (kierowca–mechanik), st. sierż. Tadeusz Biłobran (podoficer rozpoznawczy), szer. Marek ? (kucharz) (Gierałcice 1990)
Od prawej: kpr. Marek Konobrodzki, st. szer. Paweł Czapliński, st. szer. Dariusz Klepacki na motocyklach WSK 125 – załoga strażnicy (1989)
St. szer. Paweł Czapliński, szer. Krzysztof Roj i szer. Wiesław Rybka (motocykle WSK 125), podczas wykaszania linii granicznej, odcinek prawy (1989)
Pełnomocnictwo graniczne na odcinek strażnicy WOP Gierałcice (kwiecień 1987)
Fragment granicy państwowej zn. gran. nr 160/16160/15 (luty 2020)
Fragment granicy państwowej zn. gran. nr 160/17160/18 (luty 2020)
Fragment granicy państwowej zn. gran. nr 160/16160/10, widok od strony RCz (luty 2020)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Giersdorf/Gierałcice – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica Straży Granicznej w Gierałcicach – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechosłowacją/Republiką Czeską[d].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 49 komendy odcinka Paczków jako 225 strażnica WOP (Giersdorf)[1] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP w 1948 roku, strażnica podporządkowana została dowódcy 73 batalionu OP, a od stycznia 1951 roku podlegała dowódcy 46 batalionu WOP w Paczkowie.

Od 15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic[e], a strażnica WOP Gierałcice otrzymała nr 234.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Gierałcice była 24. w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza. Podlegała dowódcy 45 batalionu WOP w Prudniku[4][f].

1 stycznia 1960 roku była jako 3. strażnica WOP III kategorii Gierałcice.

1 stycznia 1964 roku była jako 4. strażnica WOP lądowa III kategorii Gierałcice.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[5], strażnicę podporządkowano bezpośrednio dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach, a w 1984 roku dowódcy nowo utworzonego batalionu granicznego WOP w Prudniku [5], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. I w Gierałcicach[g].

Z dniem 1 listopada 1989 roku rozformowano batalion graniczny WOP w Prudniku i strażnicę podporządkowano bezpośrednio dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP już jako Strażnica WOP Lądowa kadrowa kat. I w Gierałcicach (na czas „P” kadrowa)[g]. Tak funkcjonowała do 15 maja 1991 roku. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy.

Straż Graniczna:
16 maja 1991 roku strażnica została przejęta przez Śląski Oddział Straży Granicznej[6] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Gierałcicach.

W 2000 roku rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 2 stycznia 2003 roku, nastąpiło zniesie strażnicy SG w Gierałcicach[h]. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna SG w Głuchołazach kat. II, a obiekt został przekazany gminie i zaadoptowany na mieszkania.

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W rejonie znaku granicznego nr 160/4-5 Znaki gran. nr 160/4-5 po stronie polskiej od 1948 roku do lat 60. XX w., istniał posterunek graniczny strażnicy Pozostałości po posterunku granicznym na konstrukcji stalowej nad torem kolejowym z Mikulovic do Głuchołaz oraz pomieszczenia drużyny konwojowej Pozostałości po pomieszczeniach drużyny konwojowej, celem konwojowania pociągów czechosłowackich na terytorium Polski w uprzywilejowanym tranzycie kolejowym z Czechosłowacji do Czechosłowacji przez Głuchołazy[i] do miejscowości Pokrzywna w rejon zn. gran. nr 140/13.

W 1960 roku 3. strażnica WOP Gierałcice III kategorii, ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 9849 m:

Od lat 60. XX wieku[7] do końca lat 80. XX w. na odcinku strażnicy w miejscowości Głuchołazy w rejonie ul. Kolonia Jagiellońska[j], wykorzystywana była metalowa wieża obserwacyjna[k] z której zabezpieczano odcinek granicy:

  • Od zn. gran. nr 160/7 do zn. gran. nr IV/162.

Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. I w Gierałcicach do 31 października 1989 roku, a od 1 listopada 1989 roku Strażnica WOP Lądowa kadrowa kat. I w Gierałcicach, ochraniała odcinek granicy państwowej o długości ok. 14,5 km:

  • Od zn. gran. nr 160/3b (włącznie, Biała Głuchołaska) do zn. gran. nr IV/170 (wyłącznie).
  • W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był do zn. gran. nr 160/2a na korzyść strażnicy WOP Konradów, do zn. gran. nr 170/1 na korzyść strażnicy WOP Jasienica Górna.
  • Główny wysiłek w służbie skupiała od zn. gran. nr 160/3b do zn. gran. nr IV/162 w głębi miejscowość Głuchołazy, natomiast odcinek zagrożony miała od zn. gran. nr 167/7 do zn. gran. nr 168/12 w głębi miejscowość Sławniowice.
  • W ochronie granicy dowódcy strażnicy ściśle współpracowali z swoimi odpowiednikami tj. naczelnikami placówek OSH (Ochrana Statnich Hranic) CSRS:
    • Mikulovice Dawna siedziba OOSH Mikulovice – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr 160/b do zn. gran. nr IV/170. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunku Mikulovice–Głuchołazy, zn. gran. IV/160160/10, (naczelnik placówki – mjr Drahomir Grund).

Straż Graniczna:
W okresie 16 maja 1991–1 stycznia 2003 roku, strażnica Strażnica SG w Gierałcicach ochraniała odcinek granicy państwowej:

  1. na korzyść strażnicy SG w Konradowie do zn. gran. nr 160/3b.
  2. na korzyść strażnicy SG w Jasienicy Górnej do zn. gran. nr 170/2.
  • Funkcjonariusze Strażnicy SG w Gierałcicach pełniąc służbę graniczną przy granicy państwowej w rejonie linii rozgraniczenia:
  1. z strażnicą SG w Konradowie, prowadzili rozpoznanie w miejscowości Głuchołazy od mostu św. Andrzeja ul. Andersa, dalej Słonecznym Jarem, wzdłuż linii kolejowej tranzytu czeskiego, w kierunku zn. gran. nr 160/4, na korzyść sąsiada do zn. gran. nr 160/3a w kierunku rzeki Biała Głuchołaska, zwracając uwagę na szlak turystyczny, na Netce.
  2. z strażnicą SG w Jasienicy Górnej, prowadzili rozpoznanie od miejscowości Sławniowice w kierunku zn. gran. nr II/170, na korzyść sąsiada od zn. gran. nr II/170 do miejscowości Jarnołtów, zwracając uwagę na pola orne przyległe do granicy państwowej.
  • Strażnica SG w Gierałcicach współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej cizinecké policie RCPP:
    • Mikulivice – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr 160/b. Główny wysiłek w służbie skupiała na kierunku Mikulovice–Głuchołazy, zn. gran. nr II/160160/10 (naczelnik placówki mjr Drahomir Grund).
    • Vidnava – wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr 168/18 do zn. gran. nr II/170.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1956 – koniec czerwca–początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[8]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[9].
  • 1957 – wiosna , w służbie targnął się na własne życie szer. Kapusta, żołnierz będący woźnicą na strażnicy. Powodem było zajście z wymienionym w iążę, obywatelki Czechosłowacji z pobliskiej wioski, którą poznał podczas pełnienia służby, kiedy podchodziła do linii granicy państwa, w czasie gdy wykonywał prace przy konserwacji pasa kontrolnego. Powiesił się na jednej z dzikich jabłoni rosnących po stronie czechosłowackiej, kilka metrów od linii granicznej, wykorzystując do tego celu lejce[10].
  • 1968 – sierpień, znaleziono rozrzucone ulotki sygnowane przez młodzież okręgu opawskiego i Miejską Radę Narodową w Karniowie. Pochodzące z Czechosłowacji ulotki znaleziono w Burgrabicach i Sławniowicach.
  • 1970 – czerwiec, Szkoła podstawowa nr 3 w Głuchołazach otrzymała imię Żołnierzy Wojsk Ochrony Pogranicza. Patronami szkoły były strażnice WOP: Gierałcice, Konradów i GPK Głuchołazy[11].
  • 1973 – wrzesień, udający się na szkolenie w batalionie WOP, chroniąc się przed burzą pod rosnącym drzewem, śmiertelnie rażony został przez piorun podoficer zawodowy strażnicy plut. Piszewski w Parku Miejskim w Prudniku[12] [13].
  • 1975 – odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka po rozformowanej strażnicy WOP Jarnołtów, od zn. gran. nr 167/7 do zn. gran. nr IV/170 (wyłącznie).
  • 1979 – 10 czerwca w 34. rocznicę powstania Wojsk Ochrony Pogranicza, Hufiec ZHP im. Górnośląskiej Brygady WOP otrzymał sztandar ufundowany przez Radę Przyjaciół Harcerstwa i żołnierzy WOP (m.in. instruktorami byli, kadra i żołnierze strażnicy). Wcześniej Uchwałą Miejsko-Gminnej Rady Narodowej w Głuchołazach, nadano Hufcowi imię Górnośląskiej Brygady WOP[14].
  • 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 roku (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[15].
  • 1982 – 1 stycznia sież. B. żołnierz zawodowy strażnicy, będąc w stanie po spożyciu alkoholu wziął bez pozwolenia z prywatnej posesji samochód osobowy należący do chor. R., kontrolera GPK Głuchołazy i na jednej z ulic w Głuchołazach wpadł w poślizg powodując rozbicie samochodu. 2 stycznia 1982 roku dowódca GB WOP płk Bolesław Bonczar ukarał w/w degradacją do stopnia szeregowego i zwolnieniem dyscyplinarnym do rezerwy[16].
  • 1988 – strażnica otrzymała na własność puchar przechodni dowódcy GB WOP za zdobycie z rzędu przez kolejne trzy lata, tytułu Pododdziału Wzorowej Dyscypliny. Ponadto dowódca brygady wyróżnił całą kadrę strażnicy nagrodami rzeczowymi w postaci zegarka z wygrawerowanym na cyferblacie napisem ZA WZOROWĄ SŁUŻBĘ D-ca GB WOP, a żołnierzy zasadniczej służby wojskowej, krótkoterminowym urlopem.
  • 1991 – 15 maja kadra zawodowa strażnicy WOP Gierałcice: por. Włodzimierz Karsznia (dowódca strażnicy), por. Henryk Michulec (z-ca d-cy strażnicy), st. chor. Stanisław Bakalarczyk[17] (szef strażnicy), chor. Jan Krysowaty[18], mł. chor. Roman Pokarmis i mł. chor. Dariusz Szczepkowski (pomocnicy d-cy strażnicy), st. sierż. Tadeusz Biłobran[19] (podoficer rozpoznawczy).

Straż Graniczna:

Strażnice sąsiednie[edytuj | edytuj kod]

Straż Graniczna:

Dowódcy/komendanci strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • por. Jan Klucznik (15.09.1956–01.10.1957)[20]
  • kpt./mjr Adam Harlos[21] (1957?–1981)
  • por./kpt. Tadeusz Kwiędacz[22][l] (09.1981–05.1985)
  • st. chor. Marian Gołas[17] p.o. (05.1985–30.09.1986)
  • ppor./por. Włodzimierz Karsznia[23] (01.10.1986[m]–01.04.1991[n])

Komendanci strażnicy SG:

  • por. SG Włodzimierz Karsznia (02.04.1991[o]–31.12.1991[p])
  • ppor. SG/mjr SG Piotr Bogucki (01.01.1992–01.01.2003) – do rozformowania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej.
  2. Kryptonim strażnicy w latach 1972–1973.
  3. Kryptonim strażnicy w latach 80. w.
  4. Od 1 stycznia 1993 roku z Republiką Czeską.
  5. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[3].
  6. Zarządzenie Dowódcy Wojsk Wewnętrznych nr 013/WW z 16.06.1956 roku (Jackiewicz 1998 ↓, s. 152).
  7. a b Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 roku w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP, przeformowano strażnicę WOP – Lądową rozwiniętą kategorii I w Gierałcicach na Strażnice WOP Lądową (na czas „P” kadrową.
  8. Zarządzenie nr 058 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 13.12.2002 roku zmieniające zarządzenie w sprawie organizacji wchodzących w skład Straży Granicznej komend, strażnic, granicznych placówek kontrolnych, dywizjonów, pododdziałów odwodowych oraz ośrodków szkolenia w ramach III etapu realizacji programu dostosowania Straży Granicznej do standardów Schengen, polegającą na włączeniu wytypowanych strażnic w struktury gpk. W wyniku przeprowadzonej reorganizacji we wszystkich oddziałach SG 62 strażnice zostały włączone w struktury gpk.
  9. Artykuł 23 punkt 3 i 4 Konwencji między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Czechosłowacką o uprzywilejowanym tranzycie kolejowym z Czechosłowacji do Czechosłowacji przez Głuchołazy, podpisana w Warszawie 12 listopada 1948 roku (Dz.U. z 1950 r. nr 15, poz. 134).
  10. Położenie wieży obserwacyjnej50°18′51″N 17°21′07″E/50,314295 17,352076.
  11. Obserwację na wieży obserwacyjnej prowadzi się w warunkach dobrej widoczności w celu ochrony wyznaczonego odcinka granicy. Każda wieża obserwacyjna powinna być wyposażona w:
  12. por. Tadeusz Kwiędacz jako z-ca d-cy strażnicy WOP Gierałcice (09.1976–05.1978).
  13. Rozkaz Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza nr 0195 z dnia 11.11.1986 roku.
  14. Rozkaz Ministra Spraw Wewnętrznych nr 077 z dnia 17.04.1991 roku.
  15. Rozkaz nr Pf-57 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 28.03.1991 roku.
  16. Rozkaz nr Pf-1 Komendanta Śląskiego Oddziału Straży Granicznej z dnia 11.01.1991 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  2. Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  3. Prochowicz 2011 ↓.
  4. Prochwicz 2011 ↓, s. 217.
  5. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  6. Łach 2013 ↓, s. 293.
  7. Gacek 2005 ↓, s. 31.
  8. Robert Spałek: Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej” (pol.). ipn.gov.pl.
  9. Kudasiewicz 2003a ↓, s. 8.
  10. Kudasiewicz 2003b ↓, s. 10.
  11. Kudasiewicz 2004 ↓, s. 10.
  12. Kudasiewicz 2005a ↓, s. 10.
  13. Gacek 2005 ↓, s. 42.
  14. Kudasiewicz 2004b ↓, s. 10.
  15. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  16. Kudasiewicz 2005b ↓, s. 12.
  17. a b Gacek 2005 ↓, s. 72.
  18. Gacek 2005 ↓, s. 73.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 74.
  20. Jan Klucznik (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej Instytut Pamięci Narodowej [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2018.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 16.
  22. Gacek 2005 ↓, s. 67.
  23. Kaczanowski 1987 ↓, s. 10-11.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945-1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP, sygn. 217/143 k. 119 -123. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
  • Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922-2008. Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Maciej Kaczanowski. Zmazać plamę. „GRANICA - Pismo Wojsk Ochrony Pogranicza”. 41(1946) 1987-10-11, s. 10–11, 1987. ISSN 0324-928X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (31) Feralny rok 1973. „Tygodnik Prudnicki”. 8(743), s. 10, 2005-02-23. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Imieniem Wojsk Ochrony Pogranicza. „Tygodnik Prudnicki”. 11(694), s. 10, 2004-03-17. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (73) Jak w batalionie WOP witano Nowy 1982 Rok. „Tygodnik Prudnicki”. 51/52(786/787), s. 12, 2005-12-21. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (88) Głuchołaskie inspiracje. „Tygodnik Prudnicki”. 15(802), s. 10, 2006-04-12. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Z archiwum odkrywcy - Balonowa propaganda. „Tygodnik Prudnicki”. 19(649), s. 8, 2003-05-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia weterana WOP - Miłość nie zna granic. „Tygodnik Prudnicki”. 48(678), s. 10, 2003-11-26. ISSN 1231-904X. 
  • Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
  • Regulamin służby granicznej. Część I – Zasady Ogólne. . WOP 1/67, s. 39, 1967-08-20. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej Szefostwo Wojsk Ochrony Pogranicza.