Strażnica WOP Cieszyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP Cieszyn
Strażnica SG w Cieszynie
Ilustracja
Budynek, w którym od 1949 r. część pomieszczeń zajmowała Strażnica WOP Cieszyn (marzec 2010)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 15 października 2002
Tradycje
Rodowód 205 strażnica WOP Cieszyn
211 strażnica WOP Cieszyn
1 strażnica WOP Cieszyn
25 strażnica WOP Cieszyn
26 strażnica WOP lądowa Cieszyn
Kontynuacja Strażnica SG w Cieszynie
GPK SG w Cieszynie
Placówka SG w Cieszynie
Placówka SG w Bielsku-Białej
Dowódcy
Ostatni kpt. Roman Mazur
Organizacja
Dyslokacja 43-400 Cieszyn
ul. Wojsk Ochrony Pogranicza 5
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Straż Graniczna
Podległość 45 komenda odcinka Jastrzębie Zdrój
63 batalion OP
42 batalion WOP
Górnośląska Brygada WOP
Jednostka WOP im. Ziemi Cieszyńskiej
batalion graniczy WOP w Cieszynie
Beskidzki Oddział SG
Śląski Oddział SG
Zamek w Cieszynie, w którym w latach 1945–1949 część pomieszczeń zajmowała 205 Strażnica WOP Cieszyn (marzec 2012)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica WOP Cieszyn – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica SG w Cieszynie – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna polskiej straży granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechami.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 45 komendy odcinka Jastrzębie Zdrój jako 205 strażnica WOP (Cieszyn)[1] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

Pierwszą siedzibą strażnicy do jesieni 1949 roku był Zamek w Cieszynie[b], kiedy to strażnica została przeniesiona do koszar na ul. Parkowej (później WOP, a obecnie Wojska Polskiego).

W związku z reorganizacją oddziałów WOP w 1948 roku, strażnica podporządkowana została dowódcy 63 batalionowi OP, a od stycznia 1951 roku podlegała dowódcy 42 batalionu WOP w Cieszynie.

Od 15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic[c], a strażnica WOP Cieszyn otrzymała nr 211 w skali kraju.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Cieszyn była 1. w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.

31 grudnia 1959 roku była jako 25. strażnica WOP I kategorii Cieszyn. 1 stycznia 1964 roku była jako 26. strażnica WOP lądowa I kategorii Cieszyn.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, strażnicę podporządkowano bezpośrednio dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach[4].

W 1983 roku dowódcy Jednostki WOP im. Ziemi Cieszyńskiej w Cieszynie[5], a od połowy 1984 roku dowódcy odtworzonego batalionu granicznego WOP w Cieszynie[4].

Od 1989 roku stopniowo, po odejściu żołnierzy służby zasadniczej do rezerwy, strażnicę rozwiniętą przekształcano w strażnicę kadrową i funkcjonowała do 15 maja 1991 roku. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy już po utworzeniu Straży Granicznej, równolegle z przyjętymi do służby kandydackiej funkcjonariuszami SG, zaś strażnica jako kadrowa zaczęła funkcjonować już w strukturach SG.

Straż Graniczna:
Z dniem 16 maja 1991 roku przejęta przez Beskidzki Oddział Straży Granicznej[6] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Cieszynie.

1 grudnia 1998 roku przeszła w struktury Śląskiego Oddziału Straży Granicznej w Raciborzu.

Funkcjonowała do 15 października 2002 roku, kiedy to została rozformowania. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Cieszynie[d].

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

Od lat 60. XX wieku[7] do końca lat 80. XX wieku na odcinku strażnicy w miejscowości Cieszyn do pełnienia służby w ochronie granicy, wykorzystywane były metalowe wieże obserwacyjne[e]. Pierwsza w dzielnicy Błogocice[f][g] i druga w rejonie ulicy Frysztackiej[h][i].

Do lutego 1976 roku Strażnica WOP Cieszyn, ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr III/275 (włącznie) do znaku granicznego nr 292/1 (wyłącznie).

Do 31 grudnia 1989 roku, rozwinięta strażnica lądowa WOP Cieszyn I kategorii, a od 1 stycznia 1990 roku do 15 maja 1991 roku kadrowa Strażnica WOP Cieszyn, ochraniała odcinek granicy państwowej[2] od znaku granicznego nr III/279 (włącznie) do znaku granicznego nr 292/1 (wyłącznie). W tym odcinek granicy lądowej od znaku granicznego nr III/279 do znaku granicznego nr III/281a, granicy rzeką Olzą od znaku granicznego nr III/281a do znaku granicznego nr 292/1. W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był do znaku granicznego nr III/278 na korzyść strażnicy WOP Leszna Górna i do znaku granicznego nr 292/1 na korzyść strażnicy WOP Pogwizdów. W ochronie granicy dowódcy strażnicy ściśle współpracowali z swoimi odpowiednikami tj. naczelnikami placówek OSH (Ochrana Statnich Hranic) CSRS.

Straż Graniczna:
W latach 16 maja 1991–31 stycznia 2001 roku, Strażnica SG w Cieszynie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr I/79 (włącznie) do znaku granicznego nr 92/1 (wyłącznie). W tym odcinek granicy lądowej od znaku granicznego nr I/79 do znaku granicznego nr I/81a, granicy rzeką Olzą od znaku granicznego nr I/81a do znaku granicznego nr 92/1. W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był do znaku granicznego nr I/278 na korzyść strażnicy SG w Lesznej Górnej i do znaku granicznego nr 92/1 na korzyść strażnicy SG w Pogwizdowie.

W latach 1 lutego 2001-15 października 2002 roku, Strażnica SG w Cieszynie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr I/79 (włącznie) do znaku granicznego nr I/104/3 (wyłącznie). Komendant strażnicy współdziałał w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej cizinecké policie RCPP.

Wydarzenia:

  • W 1947 roku na całym odcinku strażnicy wprowadzono zapory w miejscach dogodnych do przekroczenia granicy[8].
  • Koniec czerwca, początek lipca 1956 roku w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[j]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia - to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[9].
  • W 1960 roku na odcinku strażnicy wprowadzono żołnierzy służby N (niemundurowej) - w ubraniach cywilnych. Przy ich pomocy zabezpieczano miasto Cieszyn[7].
  • W 1973 roku w strażnicy wprowadzono do służby granicznej noktowizory[10].
  • Luty 1976 roku, odcinek strażnicy został skrócony po przekazaniu części odcinka granicy strażnicy WOP Leszna Górna, tj. od znaku granicznego nr III/275 do znaku granicznego nr III/279 (włącznie).
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 roku (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały szlaki turystyczne. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[11].

Straż Graniczna:

  • 1 lutego 2001 roku, odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka granicy po rozformowanej strażnicy SG w Pogwizdowie, tj. od znaku granicznego nr 92/1 do znaku granicznego nr I/104/3 (wyłącznie) tj. odcinek w granicach gminy miejskiej Cieszyn.

Strażnice sąsiednie:

Straż Graniczna:

Dowódcy/komendanci strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • ppor. Antoni Porębski[12] (II 1951–1 II 1953)[13]
  • kpt. Tadeusz Klukowski[14] (?–?)
  • por. Stanisław Bajek[15] (?–?)
  • kpt. Zbigniew Gniediuk (był 1976[16]–?)
  • kpt. Zygmunt Pietrzak[17] (?–?)
  • por. Jerzy Gołowkin[17] (1978–1982)
  • mjr Zenon Skowron[18] (1982–1984)
  • por. Wiesław Świętosławski[19] (1984–X 1986)
  • kpt. Roman Mazur[20] (X 1986–1 IV 1991[k])

Komendanci strażnicy SG:

  • por. SG Marek Kowalski (2 IV 1991–II 1992)
  • kpt. SG/mjr SG Józef Topór (II 1992–IX 1993)
  • por. SG/mjr SG Krzysztof Sulej (IX 1993–15 X 2002) – do rozformowania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej
  2. Położenie strażnicy → 49°45′05″N 18°37′34″E/49,751389 18,626111
  3. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[3]
  4. Od 24 sierpnia 2005 roku przekształcona w Placówkę Straży Granicznej w Cieszynie (W miejsce dotychczas funkcjonujących strażnic oraz granicznych placówek kontrolnych utworzono placówki Straży Granicznej. Funkcjonariusze i pracownicy pełniący służbę i zatrudnieni w strażnicach oraz granicznych placówkach kontrolnych Straży Granicznej stali się odpowiednio funkcjonariuszami i pracownikami placówek Straży Granicznej) → Dz.U. z 2005 r. nr 90, poz. 757.
  5. Obserwację na wieży obserwacyjnej prowadzi się w warunkach dobrej widoczności w celu ochrony wyznaczonego odcinka granicy. Każda wieża obserwacyjna powinna być wyposażona w:
  6. Położenie wieży obserwacyjnej Błogocice → 49°43′09″N 18°37′58″E/49,719100 18,632719
  7. Wieża obserwacyjna Cieszyn-Błogocice - zdjęcie.
  8. Położenie wieży obserwacyjnej ul. Frysztacka → 49°43′09″N 18°37′58″E/49,719100 18,632719
  9. Wieża obserwacyjna Cieszyn ul. Frysztacka - zdjęcie.
  10. Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej”.
  11. Rozkaz nr 077 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17.04.1991 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  2. a b Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  3. Prochowicz 2011 ↓.
  4. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  5. Gacek 2005 ↓, s. 19.
  6. Łach 2013 ↓, s. 292.
  7. a b Gacek 2005 ↓, s. 31.
  8. Dariusz Mazur: Wojsko Ochrony Pogranicza w Jastrzębiu (pol.). jaspedia.eu, 2019-03-22. [dostęp 2019-06-23].
  9. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  10. Gacek 2005 ↓, s. 32.
  11. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  12. Gacek 2005 ↓, s. 70.
  13. Kudasiewicz 2005 ↓, s. 10.
  14. Gacek 2005 ↓, s. 67.
  15. Gacek 2005 ↓, s. 64.
  16. Gacek 2005 ↓, s. 15.
  17. a b Gacek 2005 ↓, s. 69.
  18. Gacek 2005 ↓, s. 65.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 20.
  20. Gacek 2005 ↓, s. 24.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]