Strażnica WOP Cieszyn

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP Cieszyn
Strażnica SG w Cieszynie
Ilustracja
Budynek koszarowy, od 1949 r. część pomieszczeń zajmowała Strażnica WOP Cieszyn (marzec 2010)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 15 października 2002
Tradycje
Rodowód 205 strażnica WOP Cieszyn
211 strażnica WOP Cieszyn
1 strażnica WOP Cieszyn
25 strażnica WOP Cieszyn
26 strażnica WOP lądowa Cieszyn
Kontynuacja SSG w Cieszynie
GPK SG w Cieszynie
PSG w Cieszynie
PSG w Bielsku-Białej
Dowódcy
Ostatni kpt. Roman Mazur
Organizacja
Dyslokacja ul. Wojsk Ochrony Pogranicza 5
43-400 Cieszyn
Formacja WOP
Straż Graniczna
Podległość 45 komenda odcinka
63 batalion OP
42 batalion WOP
GB WOP
Jednostka WOP
bg WOP Cieszyn
Beskidzki Oddział SG
Śląski Oddział SG
Granica polsko-czeska na Olzie w Cieszynie (maj 2011)
Zamek w Cieszynie, w latach 1945–1949 część pomieszczeń zajmowała 205 Strażnica WOP Cieszyn (marzec 2012)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Cieszyn – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica Straży Granicznej w Cieszynie – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna Straży Granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechosłowacją/Republiką Czeską[b].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 45 komendy odcinka Jastrzębie Zdrój jako 205 strażnica WOP (Cieszyn)[1] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

Pierwszą siedzibą strażnicy do jesieni 1949 roku był zamek w Cieszynie[c], kiedy to strażnica została przeniesiona do koszar na ul. Parkowej (później WOP, a obecnie Wojska Polskiego).

W związku z reorganizacją oddziałów WOP, 24 kwietnia 1948 roku strażnica została włączona w struktury 63 batalionowi Ochrony Pogranicza, a 1 stycznia 1951 roku 42 batalionu WOP w Cieszynie.

15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic[d], a Strażnica WOP Cieszyn otrzymała nr 211 w skali kraju.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Cieszyn była 1 w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza w Gliwicach.

31 grudnia 1959 roku była jako 25 strażnica WOP I kategorii Cieszyn. 1 stycznia 1964 roku była jako 26 strażnica WOP lądowa I kategorii Cieszyn.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, strażnicę podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach[4].

13 grudnia 1981 roku po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium kraju, dowódca GB WOP wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[5].

W 1983 roku Strażnica WOP Cieszyn włączona została w struktury Jednostki WOP im. Ziemi Cieszyńskiej w Cieszynie[6], a od połowy 1984 roku utworzonego batalionu granicznego WOP Cieszyn[4], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. I w Cieszynie.

Od 1989 roku stopniowo, po odejściu żołnierzy służby zasadniczej do rezerwy, strażnicę rozwiniętą przekształcano w strażnicę na czas „P” kadrową i funkcjonowała do 15 maja 1991 roku. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy już po utworzeniu Straży Granicznej, równolegle z przyjętymi do służby kandydackiej funkcjonariuszami SG.

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku po rozwiązaniu Wojsk Ochrony Pogranicza, 16 maja 1991 roku strażnica w Cieszynie przejęta została przez Beskidzki Oddział Straży Granicznej[e][7] w Cieszynie i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Cieszynie (Strażnica SG w Cieszynie).

1 grudnia 1998 roku Decyzją nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 5 sierpnia 1998 roku[f], Strażnica SG w Cieszynie włączona została w struktury Śląskiego Oddziału Straży Granicznej w Raciborzu[8].

W 2000 roku rozpoczęła się reorganizacja struktur Straży Granicznej związana z przygotowaniem Polski do wstąpienia, do Unii Europejskiej i przystąpieniem do Traktatu z Schengen. Podczas restrukturyzacji wprowadzono kompleksową ochronę granicy już na najniższym szczeblu organizacyjnym tj. strażnica i graniczna placówka kontrolna. Wprowadzona całościowa ochrona granicy zniosła podział na graniczne jednostki organizacyjne ochraniające tylko tzw. „zieloną granicę” i prowadzące tylko kontrole ruchu granicznego. W wyniku tego, 15 października 2002 roku nastąpiło zniesie Strażnicy SG w Cieszynie. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy państwowej wraz z obsadą etatową, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Cieszynie (GPK SG w Cieszynie)[8].

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W październiku 1945 roku[g] w ramach tworzących się Wojsk Ochrony Pogranicza na odcinku strażnicy został utworzony Przejściowy Punkt Kontrolny Cieszyn – drogowy III kategorii[9], którego załoga wykonywała kontrolę graniczną osób, towarów oraz środków transportu w przejściu granicznym:

W 1947 roku na całym odcinku strażnicy wprowadzono zapory w miejscach dogodnych do przekroczenia granicy[10].

Od lat 60. XX wieku[11] do połowy lat 80. XX w. na odcinku strażnicy w miejscowości Cieszyn do pełnienia służby w ochronie granicy, wykorzystywane były metalowe wieże obserwacyjne[h].

Do lutego 1976 roku Strażnica WOP Cieszyn, ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie znak graniczny nr III/275, wyłącznie znak gran. nr 292/1.

W lutym 1976 roku odcinek strażnicy został skrócony po przekazaniu części odcinka granicy Strażnicy WOP Leszna Górna, tj. od znaku gran. nr III/275 do wyłącznie znaku gran. nr III/279.

Do 31 grudnia 1989 roku, rozwinięta strażnica lądowa WOP Cieszyn I kategorii, a od 1 stycznia 1990 roku do 15 maja 1991 roku kadrowa Strażnica WOP Cieszyn, ochraniała odcinek granicy państwowej[2]:

  • Włącznie znak gran. nr III/279, wyłącznie znak gran. nr 292/1 (W tym odcinek granicy: lądowej od znaku gran. nr III/279 do znaku gran. nr III/281a, rzeką Olzą od znaku gran. nr III/281a do znaku gran. nr 292/1).
  • W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był minimum: na głównym kierunku dwukrotnie, na pozostałym raz w ciągu doby:
  1. na korzyść Strażnicy WOP Leszna Górna do znaku gran. nr III/278.
  2. na korzyść Strażnicy WOP Pogwizdów do znaku gran. nr 292/1.

Straż Graniczna:
W latach 16 maja 1991–31 stycznia 2001, Strażnica SG w Cieszynie ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie znak gran. nr I/79, wyłącznie do znaku gran. nr 92/1 ( W tym odcinek granicy: lądowej od znaku gran. nr I/79 do znaku gran. nr I/81a, rzeką Olzą od znaku gran. nr I/81a do znaku gran. nr 92/1.
  • W okresie zimowym pas śnieżny sprawdzany był:
  1. na korzyść Strażnicy SG w Lesznej Górnej do znaku gran. nr I/78.
  2. na korzyść Strażnicy SG w Pogwizdowie do znaku gran. nr 92/1.

1 lutego 2001 roku, odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka granicy po rozformowanej Strażnicy SG w Pogwizdowie, tj. od znaku gran. nr 92/1, wyłącznie do znaku gran. nr I/104/3 tj. odcinek w granicach gminy miejskiej Cieszyn.

W latach 1 lutego 2001–15 października 2002, Strażnica SG w Cieszynie ochraniała odcinek granicy państwowej:

  • Włącznie znak gran. nr I/79, wyłącznie znak gran. nr I/104/3 .
  • Komendant strażnicy współdziałał w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej cizinecké policie RCPP.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1956 – koniec czerwca, początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[12]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[13].
  • 1960 – na odcinku strażnicy wprowadzono żołnierzy służby N (niemundurowej) – w ubraniach cywilnych. Przy ich pomocy zabezpieczano miasto Cieszyn[11].
  • 1973 – w strażnicy wprowadzono do służby granicznej noktowizory[14].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 – (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały szlaki turystyczne. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[15].

Strażnice sąsiednie[edytuj | edytuj kod]

Straż Graniczna:

Dowódcy/komendanci strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • ppor. Antoni Porębski[16] (02.1951–01.02.1953)[17]
  • kpt. Tadeusz Klukowski[18]
  • por. Stanisław Bajek[19]
  • kpt. Zbigniew Gniediuk (był w 1976)[20]
  • kpt. Zygmunt Pietrzak[21]
  • por. Jerzy Gołowkin[21] (1978–1982)[m]
  • mjr Zenon Skowron[22] (1982–1984)
  • por. Wiesław Świętosławski[23] (1984–10.1986)[n]
  • kpt. Roman Mazur[24] (10.1986–01.04.1991)[o]

Komendanci strażnicy SG:

  • por. SG Marek Kowalski (02.04.1991–02.1992)
  • kpt. SG/mjr SG Józef Topór (02.1992–09.1993)[p]
  • por. SG/mjr SG Krzysztof Sulej (09.1993–15.10.2002) – do rozformowania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej.
  2. Od 1 stycznia 1993 roku z Republiką Czeską.
  3. Położenie strażnicy → 49°45′05″N 18°37′34″E/49,751389 18,626111
  4. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[3]).
  5. Zarządzenie nr 021 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 07.05.1991 roku utworzono Beskidzki OSG według etatu nr 44/06.
  6. Decyzja nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 05.08.1998 roku w sprawie powołania zespołów do spraw nadzoru nad likwidacją Beskidzkiego OSG oraz rodzajów czynności likwidacyjnych. Polecił w niej przekazać podległe jednostki organizacyjne, majątek i sprzęt komendantom Karpackiego OSG i Śląskiego OSG.
  7. Rozkaz nr 0304/Org. ND WP z 28.10.1945 roku dot. sformowania przejściowych punktów kontrolnych.
  8. Obserwację na wieży obserwacyjnej prowadzi się w warunkach dobrej widoczności w celu ochrony wyznaczonego odcinka granicy. Każda wieża obserwacyjna powinna być wyposażona w:
  9. Położenie wieży obserwacyjnej Błogocice → 49°43′09″N 18°37′58″E/49,719100 18,632719
  10. Wieża obserwacyjna Cieszyn-Błogocice - zdjęcie.
  11. Położenie wieży obserwacyjnej ul. Frysztacka → 49°43′09″N 18°37′58″E/49,719100 18,632719
  12. Wieża obserwacyjna Cieszyn ul. Frysztacka - zdjęcie.
  13. por. Jerzy Gołowkin ubył do sztabu Ośrodka Szkolenia Górnośląskiej Brygady WOP w Prudniku.
  14. por. Wiesław Świętosławski ubył na Akademię Sztabu Generalnego im. gen. broni Karola Świerczewskiego (ASG).
  15. kpt. SG Roman Mazur ubył do komendy Beskidzkiego Oddziału SG w Cieszynie.
  16. mjr SG Józef Topór ubył do komendy Beskidzkiego Oddziału SG w Cieszynie.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  2. a b Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  3. Prochowicz 2011 ↓.
  4. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  5. Żurawlow 2011 ↓, s. 41.
  6. Gacek 2005 ↓, s. 19.
  7. Łach 2013 ↓, s. 292.
  8. a b muzeumsg ↓.
  9. Zaremba 2008 ↓, s. 99.
  10. Dariusz Mazur: Wojsko Ochrony Pogranicza w Jastrzębiu (pol.). jaspedia.eu, 2019-03-22. [dostęp 2019-06-23].
  11. a b Gacek 2005 ↓, s. 31.
  12. Robert Spałek: Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej” (pol.). ipn.gov.pl.
  13. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  14. Gacek 2005 ↓, s. 32.
  15. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  16. Gacek 2005 ↓, s. 70.
  17. Kudasiewicz 2005 ↓, s. 10.
  18. Gacek 2005 ↓, s. 67.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 64.
  20. Gacek 2005 ↓, s. 15.
  21. a b Gacek 2005 ↓, s. 69.
  22. Gacek 2005 ↓, s. 65.
  23. Gacek 2005 ↓, s. 20.
  24. Gacek 2005 ↓, s. 24.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]