42 Batalion WOP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
42 Batalion WOP
Batalion szkolno-odwodowy
Jednostka WOP
im. Ziemi Cieszyńskiej
Batalion graniczny WOP Cieszyn
Ilustracja
Dawny budynek koszarowy WOP w Cieszynie (marzec 2010)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1950; 1984
Rozformowanie 1976; 1991
Nazwa wyróżniająca Ziemia Cieszyńska
Tradycje
Nadanie sztandaru 12 października 1983
Rodowód 45 Odcinek WOP
63 batalion OP
Kontynuacja batalion
szkolno-odwodowy
Jednostka WOP
im. Ziemi Cieszyńskiej
batalion graniczny
WOP Cieszyn
Dowódcy
Ostatni płk Jan Krasowski
Organizacja
Numer JW 2477[1]
Kryptonim Magnezyt[a]
Dyslokacja ul. Wojsk Ochrony Pogranicza 5
43-400 Cieszyn
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość Górnośląska Brygada WOP
Budynki batalionu WOP Cieszyn (marzec 2010)
Żołnierze batalionu WOP Cieszyn
Uroczystość nadania batalionowi WOP w Cieszynie nazwy Jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza imienia „Ziemi Cieszyńskiej“ (12 października 1983)
Wręczanie medali wyróżnionym żołnierzom – Święto WOP (10 czerwca 1970)
Żołnierze WOP – batalion WOP Cieszyn (1964)

42 Batalion Wojsk Ochrony Pogranicza/Batalion szkolno-odwodowy/Jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza imienia Ziemi Cieszyńskiej/Batalion graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza Cieszyn – obecnie nieistniejący samodzielny pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę graniczną na granicy polsko-czechosłowackiej.


Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą siedzibą jednostek ochraniających granicę państwową na odcinku Cieszyna był Zamek[b] (bzmot I KPanc – dowódca kpt. Alfred Zniczewski), od lipca 1945 roku 4 pp 2 DP[2], następnie 45 Komenda Odcinka Jastrzębie Zdrój, która została przeniesiona do Cieszyna przed wrześniem 1946 roku Rozkazem nr 0153[3] od 24 kwietnia 1948 roku 63 Batalion Ochrony Pogranicza, do jesieni 1949 roku, kiedy to strażnica i batalion zostały przeniesione do koszar na ul. Parkowej (później Wojsk Ochrony Pogranicza, a obecnie Wojska Polskiego).

Na podstawie rozkazu MBP nr 043/org z 3 czerwca 1950 roku, na bazie 21 Brygady Ochrony Pogranicza, sformowano 4 Brygadę Wojsk Pogranicza w Gliwicach[4], a 1 stycznia 1951 roku 63 batalion Ochrony Pogranicza przemianowano na 42 batalion WOP[5].

W kwietniu 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozwiązano batalion. W jego miejsce zorganizowano batalion szkolno-odwodowy, który funkcjonował do października 1983 roku[6]. Strażnice podporządkowano bezpośrednio pod sztab Górnośląskiej Brygadzie WOP w Gliwicach[7].

13 grudnia 1981 roku po wprowadzeniu stanu wojennego na terytorium w kraju, dowódca GB WOP wewnętrznym rozkazem w miejscu stacjonowania poszczególnych batalionów, utworzył tzw. „wysunięte stanowiska dowodzenia” (zalążek przyszłych batalionów granicznych), którym podporządkował strażnice znajdujące się na odcinkach dawnych batalionów granicznych. Brygada wykonywała zadania ochrony granicy i bezpieczeństwa państwa wynikające z dekretu o wprowadzeniu stanu wojennego[8].

W 1983 roku na wniosek Wojewody Bielskiego Minister Spraw Wewnętrznych nadał batalionowi nazwę Jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza im. Ziemi Cieszyńskiej. Aktu nadania na ręce dowódcy batalionu, dokonał minister Andrzej Gdula na uroczystym apelu, na Rynku Cieszyńskim 12 października 1983 roku. Obecny był dowódca WOP gen. bryg. Feliks Stramik oraz dowódca Górnośląskiej Brygady WOP gen. bryg. Bolesław Bonczar[9]. Jednostka WOP im. Ziemi Cieszyńskiej funkcjonowała do drugiej połowy 1984 roku[9].

Po stanie wojennym w drugiej połowie 1984 roku utworzono batalion graniczny WOP Cieszyn[7], który funkcjonował do 15 maja 1991 roku[10].

Straż Graniczna:
15 maja 1991 roku przestała istnieć Górnośląska Brygada WOP, a 16 maja 1991 roku powstała Straż Graniczna[11] i Beskidzki Oddział Straży Granicznej w Cieszynie, który przejął obiekty koszarowe, strażnice i GPK [c]. Następnie w grudniu 1998 roku obiekt, część strażnic SG i GPK SG przejął Śląski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu[d], po jego likwidacji 1 lipca 2013 roku Śląsko-Małopolski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu.

27 lutego 2015 roku, budynki na terenie cieszyńskich koszar, które zajmowane były przez Śląsko-Małopolski Oddział Straży Granicznej, zostały przekazane Starostwu Powiatowemu w Cieszynie. Ostatnim użytkownikiem koszar była Placówka Straży Granicznej w Bielsku-Białej z siedzibą w Cieszynie do 15 lutego 2015 roku[13].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

  • dowództwo i pododdziały przysztabowe[14] – Cieszyn

W 1954 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały:

31 grudnia 1959 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały:

1 stycznia 1964 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały:

Dowództwo batalionu 1976 rok[e][16]:

  • dowódca batalionu – ppłk Jan Krasowski
  • szef sztabu batalionu – mjr Władysław Wodka
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw politycznych – mjr Edward Trzaska
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw zwiadu – mjr Zdzisław Wędrowczyk[17]
  • kwatermistrz – mjr Aleksander Ozga.

W 1976 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały[16]:

Dowództwo batalionu szkolno-odwodowego[18]:

  • dowódca batalionu – mjr/ppłk Stefan Gacek
  • szef sztabu – kpt./mjr Janusz Narolski, kpt./mjr Jerzy Rychel
  • zastępca do spraw politycznych – mjr/ppłk Edward Trzaska
  • kierownik grupy operacyjnej zwiadu – mjr Kazimierz Nowak, mjr/ppłk Włodzimierz Węgierkiewicz
  • kierownik grupy zabezpieczenia kwatermistrzowskiego – mjr Aleksander Ozga
  • kierownik grupy zabezpieczenia technicznego – mjr Jan Abramczyk.

W kwietniu 1976 roku do II połowy 1984 roku batalionowi szkolno-odwodowemu podlegały[19]:

  • 2 kompanie odwodowe
  • kompania dowodzenia
  • grupa operacyjna zwiadu
  • grupa zabezpieczenia kwatermistrzowskiego
  • grupa zabezpieczenia technicznego.

Dowództwo batalionu II połowa 1984 roku[20]:

  • dowódca batalionu – ppłk/płk Bolesław Cader
  • szef sztabu batalionu – mjr/ppłk Zenon Skowron
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw politycznych – mjr/ppłk Zygmunt Staszewski
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw zwiadu – ppłk Bolesław Sowa
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw technicznych i zaopatrzenia – ppłk Aleksander Ozga, por.Józef Ruchała.

W II połowie 1984 roku do maja 1991 roku batalionowi podlegały:

Wykaz placówek i strażnic WOP podano za: Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945–1991. s. 15,20,22–24.

Układ organizacyjny i personalny batalionu przed rozformowaniem w maju 1991 roku[21]:

Dowódcy batalionu[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Bronisław Wasowski (był w 1952)

Wykaz dowódców batalionów podano za: Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922-2008. s. 44.

  • mjr Jan Baran (1958–1962)
  • płk Jan Krasowski (1962–1976)
  • mjr Stefan Gacek (1976–1983) – batalion szkolno-odwodowy
  • ppłk Stefan Gacek (1983–21.11.1984) – Jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza im. Ziemi Cieszyńskiej
  • ppłk/płk Bolesław Cader (22.11.1984–15.05.1991) – batalion graniczny WOP.

Wydarzenia[edytuj | edytuj kod]

  • 1956 – koniec czerwca, początek lipca w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[22]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[23].
  • 1964 – rozformowano strażnicę Krężelka[14].
  • 1971 – grudzień, w Wodzisławiu Śląskim sformowano Referat Zwiadu, podległy sekcji zwiadu batalionu[8].
  • 1974 – sztab batalionu wizytował wiceminister Ministerstwa Spraw Wewnętrznych gen. bryg. Tadeusz Pietrzak oraz dowódca WOP gen. bryg. Czesław Stopiński[24].
  • 1974 – rozformowano strażnicę Ruptawa[15].
  • 1976 – rozformowanie batalionu granicznego i przeformowanie na batalion szkolno-odwodowy, strażnice przeszły pod dowództwo sztabu brygady. Obowiązki dowództw batalionów przeszły na oficerów kierunkowych ze sztabu brygady, wydziału zwiadu i politycznego[6].
  • 1980 – dla uczczenia zasług żołnierzy batalionu, decyzją Rady Miejskiej w Cieszynie ul. Parkowa przybrała imię Wojsk Ochrony Pogranicza[25].
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 – (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną, zamknięte zostały szlaki turystyczne. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[26].
  • 1984 – na nowo w Cieszynie sformowano batalion graniczny WOP Cieszyn, przechodząc na nowy system dowodzenia[9].
  • 1984 – batalion odwiedził jeden z twórców batalionu, oficer Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego płk Wasilij Chomienko[27].
  • 1989 – 31 grudnia rozformowano strażnicę Skrbeńsko[28].
  • 1990 – marzec, odtworzono strażnicę w Wiśle[28].
  • 1991 – 13 marca strażnica w Zawoi została przekazana Karpackiej Brygadzie WOP w Nowym Sączu[10].
  • 1991 – 15 maja rozformowano wszystkie struktury Górnośląskiej Brygady WOP.
  • 2015 – 17 czerwca w Cieszynie miało miejsce uroczyste odsłonięcie Tablicy Pamięci żołnierzy, funkcjonariuszy, pracowników polskich formacji granicznych na Śląsku Cieszyńskim. Tablica zawisła na froncie budynku dawnych koszar przy ul. Wojska Polskiego 5[29].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim batalionu w latach 80. XX w.
  2. Położenie komendy odcinka → 49°45′02″N 18°37′38″E/49,750639 18,627250
  3. Zarządzenie nr 021 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 07.05.1991 roku utworzono Beskidzki OSG według etatu nr 44/06[12].
  4. Decyzja nr 34 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 05.08.1998 roku w sprawie powołania zespołów do spraw nadzoru nad likwidacją Beskidzkiego OSG oraz rodzajów czynności likwidacyjnych. Polecił w niej przekazać podległe jednostki organizacyjne, majątek i sprzęt komendantom Karpackiego OSG i Śląskiego OSG[12].
  5. Przed przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia w kwietniu 1976 roku.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ASGran., sygn. 2825/1 ↓.
  2. Margules 1984 ↓, s. 79.
  3. Jackiewicz 1998 ↓, s. 142.
  4. Jackiewicz 1998 ↓, s. 143.
  5. Prochwicz 2011 ↓, s. 194.
  6. a b Gacek 2005 ↓, s. 16.
  7. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  8. a b Żurawlow 2011 ↓, s. 41.
  9. a b c Gacek 2005 ↓, s. 19.
  10. a b Gacek 2005 ↓, s. 23.
  11. Dz.U. z 2019 r. poz. 156.
  12. a b muzeumsg ↓.
  13. Straż Graniczna opuszcza cieszyńskie koszary (pol.). slaski.strazgraniczna.pl.
  14. a b c Gacek 2005 ↓, s. 11.
  15. a b Gacek 2005 ↓, s. 13.
  16. a b Gacek 2005 ↓, s. 15.
  17. Zdzisław Wędrowczyk (pol.). W: Biuletyn Informacji Publicznej IPN [on-line]. katalog.bip.ipn.gov.pl, 2016. [dostęp 2017-05-20].
  18. Gacek 2005 ↓, s. 17.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 16–17.
  20. Gacek 2005 ↓, s. 20.
  21. Gacek 2005 ↓, s. 23–24.
  22. Robert Spałek: Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej” (pol.). ipn.gov.pl.
  23. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  24. Gacek 2005 ↓, s. 41.
  25. Gacek 2005 ↓, s. 38.
  26. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  27. Gacek 2005 ↓, s. 45.
  28. a b Gacek 2005 ↓, s. 22.
  29. Cieszyn: Odsłonili pamiątkową tablicę.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]