42 Batalion WOP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
42 Batalion WOP
Batalion szkolno-odwodowy
Jednostka WOP
im. Ziemi Cieszyńskiej
Batalion graniczny WOP Cieszyn
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1950; 1984
Rozformowanie 1976; 1991
Nazwa wyróżniająca Ziemia Cieszyńska
Tradycje
Nadanie sztandaru 12 października 1983
Rodowód 45 Odcinek WOP
63 batalion OP
Kontynuacja batalion szkolno-odwodowy
Jednostka WOP im. Ziemi Cieszyńskiej
batalion graniczny WOP w Cieszynie
Dowódcy
Ostatni płk Jan Krasowski
Organizacja
Numer JW 2477[1]
Kryptonim Magnezyt[a]
Dyslokacja Cieszyn
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość Górnośląska Brygada WOP
Koszary WOP w Cieszynie
Od 1949 r. sztab 63 batalionu OP i strażnicy WOP Cieszyn, a od 1.05.1951 r. 42 batalionu WOP (marzec 2010)
Zamek w którym stacjonowała 205 strażnica WOP Cieszyn do 1949 r. i przeniesiona do Cieszyna ok. IX 1946 r. 45 Komenda Odcinka Jastrzębie Zdrój, a następnie 63 batalion OP (wrzesień 2011)
Zamek w którym stacjonowała 205 strażnica WOP Cieszyn do 1949 r., przeniesiona do Cieszyna ok. IX 1946 r. 45 Komenda Odcinka Jastrzębie Zdrój, a następnie 63 batalion OP (wrzesień 2011)

42 Batalion WOP/Batalion szkolno-odwodowy/Jednostka WOP im. Ziemi Cieszyńskiej/Batalion graniczny WOP Cieszyn – samodzielny pododdział Wojsk Ochrony Pogranicza.


Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Pierwszą siedzibą jednostek ochraniających granicę państwową na odcinku Cieszyna był Zamek[b] (bzmot I KPanc – dowódca kpt. Alfred Zniczewski), od lipca 1945 roku 4 pp 2 DP[2], następnie 45 Komenda Odcinka Jastrzębie Zdrój, która została przeniesiona do Cieszyna przed wrześniem 1946 roku Rozkazem nr 0153[3] od 1948 roku 63 Batalion Ochrony Pogranicza, do jesieni 1949 roku, kiedy to strażnica i batalion zostały przeniesione do koszar na ul. Parkowej (później WOP, a obecnie Wojska Polskiego). Na podstawie rozkazu MBP nr 043/org z 3 czerwca 1950 roku, na bazie 21 Brygady Ochrony Pogranicza, sformowano 4 Brygadę Wojsk Pogranicza[4], a z dniem 1 stycznia 1951 roku 63 batalion Ochrony Pogranicza przemianowano na 42 batalion WOP[5]. W kwietniu 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia, rozwiązano batalion. W jego miejsce zorganizowano batalion szkolno-odwodowy, który funkcjonował do października 1983 roku[6]. Strażnice podporządkowano bezpośrednio Górnośląskiej Brygadzie WOP w Gliwicach[7]. W 1983 roku na wniosek Wojewody Bielskiego Minister Spraw Wewnętrznych nadał batalionowi nazwę Jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza im. Ziemi Cieszyńskiej. Aktu nadania na ręce dowódcy batalionu, dokonał minister Andrzej Gdula na uroczystym apelu, na Rynku Cieszyńskim 12 października 1983 roku. Obecny był dowódca WOP gen. bryg. Feliks Stramik oraz dowódca Górnośląskiej Brygady WOP gen. bryg. Bolesław Bonczar[8]. Jednostka WOP im. Ziemi Cieszyńskiej funkcjonowała do drugiej połowy 1984 roku[8]. Po stanie wojennym w drugiej połowie 1984 roku odtworzono batalion graniczny WOP w Cieszynie[7], który funkcjonował do 15 maja 1991 roku[9].

Dnia 15 maja 1991 roku przestała istnieć Górnośląska Brygada WOP, 16 maja 1991 roku powstała Straż Graniczna[10] i Beskidzki Oddział Straży Granicznej w Cieszynie, który przejął obiekty koszarowe, strażnice i GPK. Następnie w grudniu 1998 roku obiekt, część strażnic i GPK przejął Śląski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu, a po jego likwidacji 1 lipca 2013 roku Śląsko-Małopolski Oddział Straży Granicznej w Raciborzu.

27 lutego 2015 roku, budynki na terenie cieszyńskich koszar, które zajmowane były przez Śląsko-Małopolski Oddział Straży Granicznej, zostały przekazane Starostwu Powiatowemu w Cieszynie. Ostatnim użytkownikiem koszar była Placówka Straży Granicznej w Biesku-Białej z siedzibą w Cieszynie do 15 lutego 2015 roku[c].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

W 1954 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały:

31 grudnia 1959 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały:

1 stycznia 1964 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały:

Dowództwo batalionu 1976 rok[d][13]:

  • dowódca batalionu – ppłk Jan Krasowski
  • szef sztabu batalionu – mjr Władysław Wodka
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw politycznych – mjr Edward Trzaska
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw zwiadu – mjr Zdzisław Wędrowczyk[14]
  • kwatermistrz – mjr Aleksander Ozga.

W 1976 roku batalionowi WOP Cieszyn podlegały[13]:

Dowództwo batalionu szkolno-odwodowego[15]:

  • dowódca batalionu – mjr/ppłk Stefan Gacek
  • szef sztabu – kpt./mjr Janusz Narolski, kpt./mjr Jerzy Rychel
  • zastępca do spraw politycznych – mjr/ppłk Edward Trzaska
  • kierownik grupy operacyjnej zwiadu – mjr Kazimierz Nowak, mjr/ppłk Włodzimierz Węgierkiewicz
  • kierownik grupy zabezpieczenia kwatermistrzowskiego – mjr Aleksander Ozga
  • kierownik grupy zabezpieczenia technicznego – mjr Jan Abramczyk.

W kwietniu 1976 roku do II połowy 1984 roku batalionowi szkolno-odwodowemu podlegały[16]:

  • 2 kompanie odwodowe
  • kompania dowodzenia
  • grupa operacyjna zwiadu
  • grupa zabezpieczenia kwatermistrzowskiego
  • grupa zabezpieczenia technicznego.

Dowództwo batalionu II połowa 1984 roku[17]:

  • dowódca batalionu – ppłk/płk Bolesław Cader
  • szef sztabu batalionu – mjr/ppłk Zenon Skowron
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw politycznych – mjr/ppłk Zygmunt Staszewski
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw zwiadu – ppłk Bolesław Sowa
  • zastępca dowódcy batalionu do spraw technicznych i zaopatrzenia – ppłk Aleksander Ozga, por.Józef Ruchała.

W II połowie 1984 roku do maja 1991 roku batalionowi podlegały:

Wykaz placówek i strażnic WOP podano za: Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945–1991. s. 15,20,22–24.

Układ organizacyjny i personalny batalionu przed rozformowaniem w maju 1991 roku[18]:

Dowódcy batalionu[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Bronisław Wasowski (1952 – ?)

Wykaz dowódców batalionów podano za: Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922-2008. s. 44.

  • mjr Jan Baran (1958–1962)
  • płk Jan Krasowski (1962–1976)
  • mjr Stefan Gacek (1976–1983) – batalion szkolno-odwodowy
  • ppłk Stefan Gacek (1983 – 21 XI 1984) – Jednostka Wojsk Ochrony Pogranicza im. Ziemi Cieszyńskiej
  • ppłk/płk Bolesław Cader (22 XI 1984 – 15 V 1991) – batalion graniczny WOP.

Historia[edytuj | edytuj kod]

  • 1947 rok, sformowano strażnicę Pogwizdów, a strażnicę Gorzyce przekazano 46 Komendzie Odcinka w Raciborzu[19].
  • 1947 rok, uruchomiono Przejściowe Punkty Kontrolne małego ruchu granicznego Jasnowice, Leszna Górna, Puńców, Pogwizdów, Kaczyce Dolne, Kaczyce Górne, Wymysłów, Marklowice, Skrbeńsko, Gołkowice, Olza[20].
  • Koniec czerwca, początek lipca 1956 roku w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[e]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[21].
  • 1964 rok, rozformowano strażnicę Krężelka[11].
  • Grudzień 1971 roku, w Wodzisławiu Śląskim sformowano Referat Zwiadu, podległy sekcji zwiadu batalionu[22].
  • 1974 rok, sztab batalionu wizytował wiceminister Ministerstwa Spraw Wewnętrznych gen. bryg. Tadeusz Pietrzak oraz dowódca WOP gen. bryg. Czesław Stopiński[23].
  • 1974 rok, rozformowano strażnicę Ruptawa[12].
  • 1976 rok, rozformowanie batalionu granicznego i przeformowanie na batalion szkolno-odwodowy, strażnice przeszły pod dowództwo sztabu brygady. Obowiązki dowództw batalionów przeszły na oficerów kierunkowych ze sztabu brygady, wydziału zwiadu i politycznego[6].
  • 1980 rok, dla uczczenia zasług żołnierzy batalionu, decyzją Rady Miejskiej w Cieszynie ul. Parkowa przybrała imię Wojsk Ochrony Pogranicza[24].
  • 1984 rok, na nowo w Cieszynie sformowano batalion graniczny WOP Cieszyn, przechodząc na nowy system dowodzenia[8].
  • 1984 rok, batalion odwiedził jeden z twórców batalionu, oficer Armii Radzieckiej i Wojska Polskiego płk Wasilij Chomienko[25].
  • 31 grudnia 1989 roku rozformowano strażnicę Skrbeńsko[26].
  • marzec 1990 roku odtworzono strażnicę w Wiśle[26].
  • 13 marca 1991 roku strażnica w Zawoi została przekazana Karpackiej Brygadzie WOP w Nowym Sączu[9].
  • 15 maja 1991 roku rozformowano wszystkie struktury Górnośląskiej Brygady WOP.
  • 17 czerwca 2015 roku w Cieszynie miało miejsce uroczyste odsłonięcie Tablicy Pamięci żołnierzy, funkcjonariuszy, pracowników polskich formacji granicznych na Śląsku Cieszyńskim. Tablica zawisła na froncie budynku dawnych koszar przy ul. Wojska Polskiego 5[f].

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945–1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922–2008. Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945–1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Jan Ławski: Ochrona granic Polski Ludowej 1945–1948. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowe, 1974.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945–1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Józef Margules: Druga Warszawska Dywizja Piechoty 1943–1947. Warszawa: Ministerstwo Obrony Narodowej, 1984.
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP sygn. 2825/1. Rejestr główny jednostek WOP.
  • Mirosław Kudasiewicz. Z archiwum odkrywcy - Balonowa propaganda. „Tygodnik Prudnicki”. 19(649), s. 8, 2003-05-07. ISSN 1231-904X.