Suazi

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy państwa. Zobacz też: Suazi - grupa etniczna oraz suazi - język z grupy bantu.
Umbuso weSwatini
Kingdom of Swaziland

Królestwo Suazi
Flaga Suazi
Herb Suazi
Flaga Suazi Herb Suazi
Dewiza: (suazi) Siyinqaba
(Jesteśmy twierdzą)
Hymn: Nkulunkulu Mnikati wetibusiso temaSwati
Położenie Suazi
Język urzędowy suazi, angielski
Stolica Mbabane
Ustrój polityczny monarchia konstytucyjna
Głowa państwa król Mswati III
Ntombi - Indovukazi, współpanująca
Szef rządu p.o. premiera Vincent Mhlanga
Powierzchnia
 • całkowita
 • wody śródlądowe
153. na świecie
17 363 km²
0,9%
Liczba ludności (2005)
 • całkowita 
 • gęstość zaludnienia
154. na świecie
1 138 227
65,5 osób/km²
Jednostka monetarna lilangeni (SZL)
Niepodległość od Wielka Brytania Wielkiej Brytanii
6 września 1968
Religia dominująca protestantyzm
Strefa czasowa UTC +2
Kod ISO 3166 SZ
Domena internetowa .sz
Kod samochodowy SD
Kod samolotowy 3D
Kod telefoniczny +268
Mapa Suazi
Mapa Suazi
Wikivoyage-Logo-v3-icon.svg Suazi w Wikipodróżach

Suazi (Ngwane, Swaziland, Królestwo Suazi - Umbuso we Swatini, Kingdom of Swaziland) – niewielkie państwo w południowej Afryce (jedno z najmniejszych na kontynencie), usytuowane na wschodnich stokach Gór Smoczych. Graniczy z Mozambikiem i Republiką Południowej Afryki. Nazwa kraju pochodzi od plemienia Suazi z grupy Bantu, które zamieszkuje te tereny. Siedzibą parlamentu i króla jest Lobamba.

Ustrój polityczny[edytuj | edytuj kod]

Suazi jest monarchią konstytucyjną. Kraj wchodzi w skład Wspólnoty Narodów. Obecna konstytucja została przyjęta 13 października 1978 roku, nowelizowana w 1992. Głową państwa jest król. Władza wykonawcza należy do rządu z premierem na czele, którego wybiera monarcha. Władza ustawodawcza należy do Izby Zgromadzeń i Senatu. Izba składa się z 65 członków (10 wybiera król, 55 jest wybieranych w wyborach powszechnych), a Senat z 30 (20 wybiera król a 10 Izba Zgromadzeń). Członkowie do parlamentu są wybierani na 5-letnią kadencję. Obecnym królem Suazi jest Mswati III (od 25 kwietnia 1986 roku), a premierem Barnabas Sibusiso Dlamini (od 16 października 2008 roku). Od 1973 roku obowiązuje zakaz działalności partii politycznych, istnieje tylko jedna partia polityczna - Narodowy Ruch Imbokodvo (INM). Działa również nielegalny opozycyjny Zjednoczony Ludowy Ruch Demokratyczny (PUDM), który został założony w 1989 r.

Podział administracyjny[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Podział administracyjny Suazi.

Suazi jest podzielone na 4 dystrykty:

  1. Hhohho
  2. Lubombo
  3. Manzini
  4. Shiselweni

Geografia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Geografia Suazi.

Suazi oferuje dużą różnorodność krajobrazów, od gór wzdłuż granicy z Mozambikiem, przez sawanny na wschodzie, po lasy deszczowe na północnym zachodzie. Główną rzeką płynącą przez ten kraj jest Lusutfu. Stolica państwa, Mbabane, jest drugim co do wielkości miastem Suazi. Inne większe ośrodki to Manzini, Lobamba i Siteki. Klimat jest zwrotnikowy, wilgotny. Wyraźnie widoczna jest pora deszczowa. Trwa ona od września do października i od marca do kwietnia.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Na tereny obecnego Suazi prawdopodobnie w I tysiącleciu p.n.e. przybyli Buszmeni. Zostali oni wyparci przez ludy Bantu w VII wieku n.e. W XVI w. powstało tu plemienne państwo ludu Suazi. Kraj toczył zacięte walki o niepodległość z Burami, a następnie ludy walczyły z coraz większą intensywnością z Brytyjczykami.

W 1894 roku ten obszar stał się protektoratem Republiki Południowoafrykańskiej. W 1903 doszło do aneksji republik burskich, w tym Suazi, przez Wielką Brytanię. Pomimo tego mieszkańcy Suazi pragnęli walczyć o swoje państwo. W 1929 roku powstała pierwsza suazyjska organizacja polityczna - Postępowe Stowarzyszenie Suazi (SPA). Jej głównym celem było wyzwolenie kraju spod obcej okupacji. Do roku 1960 organizację w swych działaniach wspomagała organizacje Postępowa Partia Suazi (SPP). Wynikiem tego było w 1963 roku uchwalenie konstytucji a rok później odbyły się pierwsze wybory parlamentarne. W 1967 roku Suazi otrzymało szeroką autonomię i wewnętrzny samorząd. Rok później Suazi otrzymało pełną niepodległość w ramach brytyjskiej wspólnoty narodów z królem Sobhuzą II na czele państwa. Jednak nie trwało to długo.

W 1973 roku Król zawiesił konstytucję, działalność partii politycznych, rozwiązał parlament i wprowadził rządy absolutne. W 1978 roku wprowadzono konstytucję ustanawiającą monarchię absolutną.

Sobhuza II zmarł w 1982 roku i rządy w kraju objęła królowa Dzeliwe. Z tego powodu w rodzinie królewskiej wybuchły walki. Sytuacja ustabilizowała się, kiedy w 1986 roku królem został Mswati III. Od 1989 roku prowadzi się proces demokratyzacji. W 1992 roku król zdecydował się na zmiany w konstytucji. Zmieniono system wyborczy. Jednak szybko wrócono do rządów za pomocą dekretów. Rok później odbyły się pierwsze od 1973 wybory wielopartyjne. W 2001 roku powołano zespół mający stworzyć nową konstytucję. Jednak do dnia dzisiejszego komisja nie przyniosła rezultatów. Dwa lata później odbyły się kolejne wybory. Wygrała partia Narodowy Ruch Imbokodvo. W 2005 roku Sąd Najwyższy uznał istnienie partii za nielegalne.

Gospodarka[edytuj | edytuj kod]

Lilangeni jest walutą Suazi

PKB na jednego mieszkańca Suazi w 2003 roku wyniosło 1765 $. Struktura PKB kształtowała się następująco:

  • Rolnictwo: 16%
  • Przemysł: 43%
  • Usługi: 41%

Bezrobocie w 1999 roku wynosiło 40%. Główne towary eksportowe kraju to: cukier, mięso, drewno, azbest, diamenty, węgiel kamienny. Towary importowane to: środki transportu, maszyny, żywność, produkty ropy naftowej, chemikalia.

Demografia[edytuj | edytuj kod]

(2005)
Liczba ludności 1 173 900
Ludność według wieku
0 - 14 lat 40,6%
15 - 64 lat 55,6%
ponad 64 lata 3,8%
Wiek (mediana)
W całej populacji 18,72 lat
Mężczyzn 18,53 lat
Kobiet 18,96 lat
Przyrost naturalny 0,25%
Współczynnik urodzeń 27,72 urodzin/1000 mieszkańców
Współczynnik zgonów 25,26 zgonów/1000 mieszkańców
Współczynnik migracji 0 migrantów/1000 mieszkańców
Ludność według płci
przy narodzeniu 1,03 mężczyzn/kobiet
poniżej 15 lat 1,02 mężczyzn/kobiet
15 - 64 lat 1,01 mężczyzn/kobiet
powyżej 64 lat 0,77 mężczyzn/kobiet
Umieralność noworodków
W całej populacji 69,27 śmiertelnych/1000 żywych
płci męskiej 72,51 śmiertelnych/1000 żywych
płci żeńskiej 65,94 śmiertelnych/1000 żywych
Oczekiwana długość życia
W całej populacji 33,22 lat
Mężczyzn 32,49 lat
Kobiet 33,98 lat
Rozrodczość 3,7 urodzin/kobietę

Około 43% mieszkańców zarażonych jest wirusem HIV. Najmniejsza oczekiwana długość życia na świecie.

Struktura etniczna[1]:

Religia[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Diecezja Manzini.
Information icon.svg Osobny artykuł: Świadkowie Jehowy w Suazi.

Struktura religijna kraju w 2010 roku według Pew Research Center[2][3]:

Polacy w Suazi[edytuj | edytuj kod]

Wincenty Jordan Rozwadowski (1916 - 1975) pseudonim wojenny "Pascal" - członek polskiego wywiadu we Francji (1940 - 1945) oraz SDP - Demokratycznej Partii Suazi, w 1968 roku jako jedyny biały przedstawiciel Suazi uczestniczył w londyńskich rozmowach politycznych poprzedzających nadanie krajowi niepodległości. Zmarł w Mbabane w 1975 roku. Po wojnie w Suazi przez pewien czas wraz z żoną mieszkał Tadeusz Kotz, polski lotnik oraz as myśliwski II wojny światowej.

WiktionaryPl nodesc.svg
Zobacz hasło Suazi w Wikisłowniku
Wikimedia Commons

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Joshua Project "Swaziland – People Groups"
  2. Religious Composition by Country, in Percentages. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].
  3. Christian Population as Percentages of Total Population by Country. The Pew Research Center. [dostęp 2014-08-10].