Bitwa pod Buskiem (IX 1920)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Bitwa pod Buskiem
Wojna polsko-bolszewicka
Czas 30 sierpnia – 9 września 1920
Miejsce pod Buskiem
Terytorium II Rzeczpospolita
Przyczyna ofensywa jesienna Wojska Polskiego
Wynik zwycięstwo 19 pp
Strony konfliktu
 Polska  Rosyjska FSRR
Dowódcy
Mieczysław Kawka
Siły
19 pułk piechoty 45 DS
Brygada Kotowskiego
Straty
547 poległych, rannych i zaginionych
brak współrzędnych

Bitwa pod Buskiemwalki polskiego 19 pułku piechoty z sowiecką 45 Dywizją Strzelców i brygadą kawalerii Grigorija Kotowskiego w czasie ofensywy polskiej w okresie wojny polsko-bolszewickiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Realizując w drugiej połowie sierpnia 1920 operację warszawską, wojska polskie powstrzymały armie Frontu Zachodniego Michaiła Tuchaczewskiego[1]. 1 Armia gen. Franciszka Latinika zatrzymała sowieckie natarcie na przedmościu warszawskim[2][3], 5 Armia gen. Władysława Sikorskiego podjęła działania ofensywne nad Wkrą[4], a ostateczny cios sowieckim armiom zadał marszałek Józef Piłsudski, wyprowadzając uderzenie znad Wieprza[5]. Zmieniło to radykalnie losy wojny. Od tego momentu Wojsko Polskie było w permanentnej ofensywie[6].

Po wielkiej bitwie nad Wisłą północny odcinek frontu polsko-sowieckiego zatrzymał się na zachód od linii NiemenSzczara. Na froncie panował względny spokój, a obie strony reorganizowały swoje oddziały. Wojska Frontu Zachodniego odtworzyły ciągłą linię frontu już 27 sierpnia. Obsadziły one rubież Dąbrówka – OdelskKrynkiGrodno – Grodek – Kamieniec Litewski[7]. Stąd Tuchaczewski zamierzał w przeprowadzić koncentryczne natarcie na Białystok i Brześć, by dalej ruszyć na Lublin. Uderzenie pomocnicze na południu miała wykonać między innymi 1 Armia Konna Siemiona Budionnego[8].

Reorganizując siły, Naczelne Dowództwo Wojska Polskiego zlikwidowało dowództwa frontów i rozformowało 1. i 5. Armię. Na froncie przeciwsowieckim rozwinięte zostały 2., 3., 4. i 6. Armie[9].

Gdy na północy rozgrywała się wielka bitwa nad Wisłą, na południu 3. i 6 Armia prowadziły w dalszym ciągu ciężkie walki w obronie Lwowa, nad Bugiem i Gniłą Lipą[10]. Po odrzuceniu spod Lwowa Grupy Jony Jakira, dowódca 6 Armii gen. Władysław Jędrzejewski, równocześnie z akcją na Chodorów, skierował przeciwko sowieckiej grupie dywizje swojego północnego skrzydła[11].

 Osobny artykuł: bitwa pod Chodorowem.

Walki pod Buskiem[edytuj | edytuj kod]

Polskie 5. i 6 Dywizja Piechoty ze składu 6 Armii gen. Władysława Jędrzejewskiegootrzymały zadanie rozbić oddziały 45., 47 Dywizji Strzelców i brygadę kawalerii Grigorija Kotowskiego, stanowiące skład Grupy Jony Jakira, i oprzeć swój front na linii górnego Bugu[12].

30 sierpnia 6 Dywizja Piechoty gen. Mieczysława Lindego uderzyła na Gliniany, a 5 Dywizja Piechoty na Lisko oraz na Busk. Wieczorem 19 pułk piechoty płk. Mieczysława Kawki wyparł 136 Brygadę Strzelców z zachodniej części Buska, a następnego dnia zajął całe miasto[13].

1 września, podczas luzowania obrony 19 pułku piechoty przez 40 pułk piechoty, Sowieci zaatakowali miasto. Dowódca 19 pułku piechoty przerwał luzowanie, powrócił do miasta i w ten sposób obroniono pozycje obronne.

Po walce zreorganizowano obronę. I/19 pp zajął stanowiska na przedmościu na wschodnim brzegu Bugu, a II i III bataliony pozostawały w odwodzie. Bataliony odwodowe prowadziły też działania zaczepne, docierając do Rusiłowa i Uciszkowa. W tym czasie Grupa Jony Jakira planowała uderzenie na Lwów, a w zadaniu bliższym miała zdobyć uporczywie broniony przez Polaków Busk. 5 września oddziały 45 Dywizji Strzelców oraz brygady Kotowskiego sforsowały Bug, okrążyły miasto i wdarły się do niego od zachodu. Kontratak odwodowych batalionów zmusił nieprzyjaciela do wycofania się[14]. Sowieci powtórzyli atak następnego dnia, ale również bez powodzenia.

Kolejne natarcie siłami 133 i 134 Brygady Strzelców Sowieci zorganizowali 8 września. Równocześnie brygada Kotowskiego sforsowała Bug na północ od miasta i opanowała Rakobuty i Derewlany oraz podeszła do miasta od zachodu. Gwałtowne natarcie przełamało obronę I/19 pp. Kontratak II batalionem okazał się także nieskuteczny i Sowieci podeszli aż do zamku w Busku[13]. Dopiero w oparciu o stare fortyfikacje, Polacy zatrzymali przeciwnika, ale walki trwały jeszcze do godzin południowych 9 września.

W tym czasie na zachodnim skraju miasta III/19 pułku piechoty odparł ataki kawalerii Kotowskiego. Po południu do natarcia przeszły bataliony 39 i 40 pułków piechoty, wypierając oddziały 45 Dywizji Strzelców z Derewlan, Kupcza i Rakobutów, a zagrożona okrążeniem brygada Kotowskiego rozpoczęła odwrót. Zwolniony w ten sposób III/19 pp uderzył na utracone wcześniej przedmoście Buska i wspólnie z pozostałymi batalionami odzyskał je[13][15].

Bilans walk[edytuj | edytuj kod]

19 pułk piechoty zdobył i utrzymał Busk. 10 września wykrwawiony 19 pp został zluzowany przez 40 pułk piechoty. Wyczerpana 45 Dywizja Strzelców nie była w stanie zorganizować kolejnego natarcia na miasto.

Sukces w bitwie pod Buskiem 19 pułk piechoty okupił stratą 547 poległych, rannych i zaginionych[13]. Polegli między innymi por. Walenty Mally, ppor. Wincenty Mądrzejewski i ppor. Józef Schlezinger. Za zasługi w obronie Buska udekorowani zostali Orderem Virtuti Militari między innymi por. Aleksander Kiszkowski i kpt. Franciszek Rodziewicz[16].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]