Pałac w Sarnach

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Pałac w Sarnach
Obiekt zabytkowy nr rej. A/4792/1946 z 24.06.1968, spichrz A/4761/905/WŁ z 24.06.1982; park A/4759/891/WŁ z 25.06.1982
Zespół pałacowy Sarny
Zespół pałacowy Sarny
Państwo  Polska
Miejscowość Sarny
Typ budynku pałac
Styl architektoniczny renesans
Inwestor Fabian von Reichenbach
Ukończenie budowy 1661
Ważniejsze przebudowy 1661-1738[1], 1819–1820, 1971–1973, 1974–1977
Kolejni właściciele Friedrich von Czeschaw; Niklas, Hans, Janko von Pradel; Heinrich von Stillfried; Georg, Fabian, Rudolf, Adolf, Christoph von Reichenbach; Johann Georg, Johann Ernst, Johann Franz Anton, Johann Joseph Leonhard, Friedrich Wilhelm, Adolf Sigismund, Gustav Adolf von Götzen; Heinrich, Max Scheider; Franz i Eleonora "Lilly" Poppler, Państwowe Przedsiębiorstwo Hodowlane; Agencja Nieruchomości Rolnych; Fundacja Odbudowy Dworu Sarny
Położenie na mapie gminy Radków
Mapa lokalizacyjna gminy Radków
Pałac w Sarnach
Pałac w Sarnach
Położenie na mapie powiatu kłodzkiego
Mapa lokalizacyjna powiatu kłodzkiego
Pałac w Sarnach
Pałac w Sarnach
Położenie na mapie województwa dolnośląskiego
Mapa lokalizacyjna województwa dolnośląskiego
Pałac w Sarnach
Pałac w Sarnach
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Pałac w Sarnach
Pałac w Sarnach
Ziemia50°32′47″N 16°27′46″E/50,546389 16,462778
Galeria: zespół pałacowy
Pałac w Sarnach
Pałac w Sarnach
Sarny. Wieża pałacu
Pałac w Sarnach
Spichrz w Sarnach
Sarny. Spichlerz
Sarny. Spichlerz
Sarny. Budynek gospodarczy
Sarny. Budynek gospod.
Sarny. Pałac
Sarny. Piaskownica zrobiona z belek stropowych
Sarny.
Sarny. Portyk
Sarny. Portyk
Sarny. Pilaster
Stajnie w zamku Sarny
Herby Johanna Georga i Marii Elżbiety von Götzenów pod pietą
Galeria: budynek bramny, kaplica
Ścinawka Górna. Budynek bramny
Ścinawka Górna. Budynek bramny
Podziemia budynku bramnego w zamku Sarny
Ścinawka Górna. Sala w budynku bramnym
Ścinawka Górna. Sala w budynku bramnym
Ścinawka Górna. Sala w budynku bramnym
Ścinawka Górna. Ołtarz w kaplicy
Ścinawka Górna. Malowidło na kopule w kaplicy
Ścinawka Górna. Kaplica
Sarny. Kaplica

Pałac w Sarnach – powstał w 1661 r. w Sarnach z przebudowy renesansowego dworu[2], dokonanej przez von Götzenów.

Położenie[edytuj]

Pałac położony jest w Sarnach – przysiółku wsi Ścinawka Górna w Polsce w województwie dolnośląskim, w powiecie kłodzkim, w gminie Radków na skraju wsi w malowniczym miejscu, na skarpie w rozwidleniu rzek Włodzicy i Ścinawki[3].

Historia[edytuj]

Pierwotny obiekt zbudowano przed XV w. Początkowo był skromnym dworem obronnym. Renesansowy, trójkondygnacyjny dwór wybudowany w 1590 r.[4] przez Fabiana von Reichenbacha[3] przebudowany został na pałac w 1661 r. i w pierwszej połowie XVIII w. przez Götzenów[3]. Pałac był wtedy jedną z najbardziej okazałych rezydencji rodowych w Kotlinie Kłodzkiej.

W latach 20. XVIII w. hrabia Franciszek Antoni Götzen wybudował w ramach założenia Kaplicę Św. Jana Nepomucena, bogato zdobioną freskami poświęconymi świętemu męczennikowi oraz innym świętym. Budowa trwała jednocześnie z finansowaną przez hrabiego przebudową kościoła parafialnego (obecnie bazyliki mniejszej) w pobliskich Wambierzycach.

Zespół pałacowo-folwarczny został w XIX wieku sprzedany przez rodzinę Götzenów i, jak wiele rezydencji Hrabstwa Kłodzkiego, zaczął podupadać. Największe zniszczenia miały miejsce po 1989 r. i likwidacji Państwowych Gospodarstw Rolnych, kiedy zespół był z jedynie formalnym nadzorem właścicielskim. W latach 90. XX w. wydzielono i sprzedano osobom prywatnym pałac letni, w którym obecnie mieszczą się pokoje gościnne. Reszta obiektu była zamieszkiwana przez kilka rodzin byłych pracowników PGR a główny budynek popadał w ruinę.

Na początku 2010 r. zainteresowanie przejęciem nieruchomości wyraziła brytyjska fundacja Save Britain's Heritage, która pod patronatem Karola, księcia Walii, miała zamiar przekształcić zespół w wielofunkcyjny obiekt z mieszkaniami prywatnymi i pomieszczeniami dostępnymi publicznie. Mimo spotkania przedstawicieli fundacji, księcia Karola, Generalnego Konserwatora Zabytków Tomasza Merty i Ministra Kultury Bogdana Zdrojewskiego, nie doszło do przejęcia nieruchomości przez fundację. Agencja Nieruchomości Rolnych, podlegająca ministrowi rolnictwa – w 2011 i 2013 wystawiła nieruchomość na sprzedaż w trybie przetargu z ceną wywoławczą ok. 1,5 mln zł, jednak bez skutku.

Pod koniec 2013 r. Agencja Nieruchomości Rolnych w trybie negocjacji sprzedała obiekt osobom prywatnym, które powołały Fundację Odbudowy Dworu Sarny. Fundacja zadeklarowała utworzenie w zespole pałacowym instytucji kultury muzycznej[5].

Stan po prywatyzacji[edytuj]

Od początku 2014 r. trwają prace remontowe, w trakcie których odbudowano dach XVII-wiecznego spichlerza dworskiego przy udziale funduszy Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego. Jako pierwszy W 2017 r. otwarto po kompleksowym remoncie dom bramny, jeden z najstarszych obiektów zespołu, w którym mieści się punkt obsługi ruchu turystycznego i przejście do Kaplicy Św. Jana Nepomucena. Trwają prace nad pozyskaniem dotacji remontowych. W 2016 r. Fundacja otrzymała 400 tys. zł z funduszy Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego na ratunkowe prace konstrukcyjne w budynku dworu[6] oraz 180 tys. zł na ratunkowy remont hełmu wieży.

Zespół pałacowy bierze udział w powołanej w 2014 r. Fundacji Ochrony Dziedzictwa Kulturowego Hrabstwa Kłodzkiego mającej na celu promocję zabytków regionu, a skupiającej pałace w Sarnach, Gorzanowie, Kamieńcu i Żelaźnie oraz Dom pod Twierdzą w Srebrnej Górze i Wapiennik Stara Morawa.

Właściciele[4][edytuj]

  • 1350–1406 – von Czeschaw:
    • 1350–1406 – Fryderyk
  • 1406–1564 – Pradelowie:
    • od 1406 – Niclas
    • 1480 – Niclas Grotz
    • 1480, 1494 – Hans
    • 1564 – Henryk
  • 1565 – Henryk von Stillfried Starszy
  • 1565–1625 – von Reichenbachowie:
    • Grzegorz
    • 1602 – Fabian (1547–1605) ze Stoszowic
    • Adolf
  • 1628 – oo. jezuici z Kłodzka
  • 1661–1875 – von Götzenowie:
  • od 1876 – Schneiderowie z Jugowic:
    • 1876 – Henryk
    • 1890, 1894 – Max
  • 1917 – Rudolf Röβler
  • 1937–1945 – prof. Franciszek Poppler, Eleonora (Lilly)
  • po 1945 – Państwowe Przedsiębiorstwo Hodowlane, potem Agencja Nieruchomości Rolnych
  • od 2013 – Fundacja Odbudowy Dworu Sarny

Kaplica[edytuj]

Kaplica pw. św. Jana Nepomucena wzniesiona została w latach 1722–1730 w kształcie elipsy[1]. Jej najlepsze czasy przypominają piękne freski iluzoryczne na jej ścianach i sklepieniach[3] z 1738 r.[4] Jan Nepomucen jest główną postacią fresków. Na jednych unoszą go aniołowie, na innych trzyma palmę męczeństwa, na kolejnych ośmiu są sceny z jego życia. Poza św. Janem znajduje się tam również herb Götzenów, św. Apolonia i św. Barbara – patronki rodu, a także m.in. Antoni Padewski, Franciszek Ksawery, Franciszek z Asyżu, Jan Boży, Jan Sarkander, Jan Jałmużnik, Jan Chrzciciel. Polichromie, które wyszły spod pędzla Jana Franciszka Hoffmanna z Kłodzka[3], dwukrotnie później konserwowane w 1850 r. i w latach 1971-1977[1], zachowały się do czasów obecnych[3].

Opis zniszczeń[edytuj]

Z dziedzińca pałacu można zobaczyć całą posiadłość z kilkoma budynkami gospodarczymi oraz zabytkowym spichlerzem z drugiej połowy XVII w., w którym kilka lat temu zawalił się dach[5]. W 2014 r. rozebrano pozostałości zawalonego dachu i wykonano nowy dzięki dotacji Urzędu Marszałkowskiego Województwa Dolnośląskiego.

W 2013 r. zespół był w bardzo złym stanie. Przez nieszczelny dach woda przelewała się przez wszystkie kondygnacje. Zdewastowane pomieszczenia, w których brak podłóg, futryn i drzwi, zawalone były cegłami i resztkami z pieców. Komnatę na drugiej kondygnacji zajmowały wielkie belki ze stropu, które runęły. Kolejne piętro przez zniszczoną podłogę było niedostępne. Złodzieje kradli wszystko od kafelków ze ścian po kafle piecowe. Pałac Götzenów z oknami zasłoniętymi deskami w owym czasie nie przedstawiał się najlepiej[5].

W skład zespołu pałacowego Sarny wchodzą jeszcze:

  • pałac letni – wybudowany w 1730 r. Obiekt dwukondygnacyjny pokryty dachem mansardowym z lukarnami. Nad wejściem znajdował się kartusz z herbami budowniczego pałacu hrabiego Franza Antona von Götzena (1693–1738) i jego żony Marii Anny (Marianne) von Stillfried[9], córki Raymunda Erdmanna Antona barona Stillfrieda von Rattonitz (1672–1720)[10] z Nowej Rudy. Kartusz skradziono w 1996 r. Pałac pozostaje od lat 90. XX w. w odrębnej własności od głównego założenia
  • spichrz z drugiej połowy XVII w.
  • park z XVIII-XIX w. projektu wielkiego pruskiego architekta krajobrazu Eduarda Petzolda(niem.).

Działania kulturalne[edytuj]

We wrześniu 2014 r. zaprezentowano wystawę zdjęć opuszczonych pałaców Dolnego Śląska i Wielkopolski autorstwa Patrycji Makowskiej.

W lipcu 2015 r. odbyła się I Międzynarodowa Letnia Szkoła Muzyki Dawnej Schloss Scharfeneck z udziałem wykładowców i studentów z Polski, Niemiec, Belgii, Holandii, Czech i Słowacji. W sierpniu 2015 r. odbył się w kaplicy św. Jana Nepomucena koncert "Omnes Sancti Dei" Zespołu Męskiego „Gregorianum”, podczas którego zabrzmiały nieprezentowane od stuleci utwory z repertuaru krakowskiej Kapeli Rorantystów, m.in. Magnificat Jeana L'Heritier[11].

W lipcu 2016 r. odbyła się II Międzynarodowa Letnia Szkoła Muzyki Dawnej oraz koncert orkiestry Arte dei Suonatori i klawesynisty Marcina Świątkiewicza.

W lipcu 2017 r. orkiestra Arte dei Suonatori ponownie odwiedziła Sarny z programem utworów Georga Philipa Telemanna, przywożąc do Wambierzyc i Saren wybitne solistki Reiko Ichise (viola da gamba) i Bolette Roed (flet prosty).

W sierpniu 2017 r. odbyła się III Międzynarodowa Letnia Szkoła Muzyki Dawnej, podczas której klasy mistrzowskie prowadzili światowej sławy cynkista Jeremy West, puzonistka Stephanie Dyer i kontratenor Jakub Burzyński.

Pałac w Sarnach we wrześniu 2016 r. i 2017 r. brał udział w Europejskich Dniach Dziedzictwa.

Przypisy

  1. a b c d pod red. Marka Staffy: Słownik geografii turystycznej Sudetów. Góry Sowie, Wzgórza Włodzickie, tom 11. 1995, s. 331-334.
  2. Rejestr zabytków nieruchomych woj. dolnośląskiego. Narodowy Instytut Dziedzictwa. [dostęp 2 sierpnia 2012]. s. 82.
  3. a b c d e f Tadeusz Bieda: U podnóża Gór Stołowych. Historia miejscowości Gminy Radków. 2008, s. 139-150. ISBN 978-83-60478-55-4.
  4. a b c Romuald M. Łuczyński: Zamki, dwory i pałace w Sudetach. 2008, s. 379-384. ISBN 978-83-89102-63-8.
  5. a b c Lucyna Róg, Kiedyś wspaniała rezydencja, teraz szuka nowego właściciela. [dostęp 16.8.13].
  6. MKiDN, Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego – Ochrona zabytków, www.mkidn.gov.pl [dostęp 2016-04-02] (pol.).
  7. Friedrich Wilhelm Gustav von Götzen. www.geneall.net. [dostęp 27.09.2015].
  8. Adolph von Götzen. www.geneall.net. [dostęp 27.09.2015].
  9. Marianne, countess of Stillfried und Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 27.09.2015].
  10. Raymund Erdmann Anton Freiherr Stillfried von Rattonitz. www.geneall.net. [dostęp 14.04.2015].
  11. Pierwszy sezon muzyki w Sarnach | Dwór Sarny : Scharfeneck, www.dworsarny.pl [dostęp 2016-04-02].

Bibliografia[edytuj]