Kompania graniczna KOP „Żebrowszczyzna”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kompania graniczna KOP „Żebrowszczyzna”
Kompania graniczna KOP „Wołma”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Rozformowanie 1939
Organizacja
Dyslokacja Wołma
Żebrowszczyzna[a]
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość batalion KOP „Iwieniec”
Rozmieszczenie batalionu KOP „Iwieniec” w 1931
Kompania KOP Wołma w 1934.png

Kompania graniczna KOP „Żebrowszczyzna”pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-radzieckiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920 roku, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 roku utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych[1]. W połowie stycznia 1921 roku zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe[2]. Latem 1921 roku ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym[3]. W Rakowie rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 2 batalionu celnego, a jego 2 kompania stacjonowała w Wołmie. W drugiej połowie 1922 roku przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej[4]. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej[5]. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Żebrowszczyzna” służbę graniczną pełniły pododdziały 32 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 roku pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej[6]. W sierpniu 1924 roku podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[7].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z 27 września 1924 roku, w pierwszym etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza sformowano 6 batalion graniczny [8][9], a w jego składzie 14 kompanię graniczną KOP „Wołma”[10]. W listopadzie 1936 roku kompania liczyła 2 oficerów, 7 podoficerów, 5 nadterminowych i 83 żołnierzy służby zasadniczej[b]. Przed 1937 rokiem nosiła numer 3?[11]. W 1939 roku 1 kompania graniczna KOP „Żebrowszczyzna” podlegała dowódcy batalionu KOP „Iwieniec”[12].

 Osobny artykuł: kompania graniczna KOP.

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[13]. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza[14].

1 kompania graniczna „Żebrowszczyzna” w 1934 roku ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 14 kilometrów 922 metrów[15]. Po stronie sowieckiej granicę ochraniały zastawy „Marzeckie” z komendantury „Makwasy”[16].

Wydarzenia:

  • W meldunku sytuacyjnym z 26 stycznia 1925 roku napisano:
20 stycznia 1925 roku o godz. 17.00 na pododcinku kompanii nr 14 Wołma koło miejscowości Małe Szczepki, patrol tejże kompanii zatrzymał dwóch posterunkowych z posterunku Policji Państwowej w Wołmie. Byli to Nowakowski nr 989 i Walerian Cwirko nr 904, którzy nie posiadali legitymacji osobistych i rozkazu służby. Wobec wyzywającego zachowania w stosunku do patrolu zostali doprowadzeni do dowództwa pododcinka, gdzie spisano protokół z zajścia[17].

Kompanie sąsiednie:

Walki kompanii we wrześniu 1939[edytuj | edytuj kod]

1 kompanię „Żebrowszczyzna” atakowały pododdziały 15. i 16 Oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD. Strażnica „Zagajno” podjęła walkę tracąc 2 zabitych. Po przeszło godzinnej walce załoga poddała się. 8 żołnierzy dostało się do niewoli. Straty sowieckie - 7 rannych, w tym jeden oficer. Strażnica „Wołma” została zdobyta o 7:00. Do niewoli sowieckiej trafił 1 oficer i 1 cywil. Strażnicę „Joachimowo” zdobyto o 9:30[23].

Ze źródeł sowieckich wynika, że pododdziały sztabowe kompanii walczyły z Sowietami jeszcze o 9:30, zaś z relacji świadka należy wnioskować, że na strażnicy odwodu kompanijnego w Żebrowszczyźnie nie było prawie żołnierzy, a tylko kilku oficerów i ci uciekli uprzedzeni walkami o strażnice graniczne[24].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Strażnice kompanii w latach 1928 – 1934[18][19][16][21][c]

Strażnice kompanii w 1938[25]

Organizacja kompanii 17 września 1939[26]:

Dowódcy kompanii[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Józef Szul (był IV 1927 dowódcą 1 kg)[27]
  • kpt. Stanisław Wierciński (był 30 IX 1928 − 9 XII 1929 → przeniesiony do 29 batalionu KOP)[28]
  • kpt. Józef Rowiński (4 XII 1929 −III 1931)[28][27]
  • kpt. Michał Burghardt (18 III 1931 − 12 X 1931) → przeniesiony do batalionu KOP „Borszczów”) [28]
  • kpt. Teodor Suchomski (12 X 1931 −)[28]
  • kpt. Stanisław Maciej Ziemba (był I 1933 − był V 1935) → dowódca 3 kompanii granicznej[27]
  • kpt. Edward Nowosielski (był VII 1935 - 16 V 1936)[27]
  • kpt. Edward Hennig (VII 1936 - )[27]
  • kpt. Jan Karol Kociuba[h] (IV 1938–1939) [29]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. wieś Żebrowszczyzna, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie (w 2009 cześć Wasilewszczyzny) → Głowiński 2009 ↓, s. 160
  2. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 366
  3. W 2000 roku Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993 roku, odnoszą się do stanu sprzed 1937 roku → Szubański 2000 ↓, s. 87. Wymienił następujące strażnice: „Zagajno”, „Wólmeczka”, „Joachimowo”, „Morgi” → Szubański 1993 ↓, s. 277
  4. zaścianek Zahajno, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie → Baza miejscowości kresowych
  5. miasteczko Wołma, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie → Baza miejscowości kresowych
  6. folwark Joachimowo, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie → Baza miejscowości kresowych
  7. wieś Morgi, gmina Wołma, powiat wołożyński, województwo nowogródzkie → Baza miejscowości kresowych
  8. Kociuba Jan Karol (1906-1940), kpt. piech., w KOP od 1935. Do mobilizacji dca 1 kompanii granicznej „Żebrowszczyzna”. We wrześniu 1939 dca 2 kompanii piechoty III batalionu piechoty 207 pułku piechoty. Brał udział w obronie Lwowa. Po poddaniu Lwowa Armii Czerwonej, uwięziony i wraz z innymi przewieziony do obozu w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 725

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]