Pułk KOP „Sarny”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Pułk KOP „Sarny”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1930
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Sarny
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Numer kryptonimowy: 60[a]
Dyslokacja Sarny
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość Korpus Ochrony Pogranicza
KOP 1938.png
Głaz z tablicą pamiątkową na ul. Wiejskiej w Helu

Pułk KOP „Sarny”oddział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Pułk został sformowany w 1930 roku, w składzie Brygady KOP „Polesie”.

Z dniem 1 marca 1934 roku, na bazie plutonu odwodowego, przy dowództwie pułku sformowano kompanię odwodową pułku „Sarny”[b]. Kompania odwodowa składała się z dowódcy kompanii, drużyny gospodarczej, dwóch plutonów po dwie drużyny każdy. Była samodzielną jednostką organizacyjną i szkoleniową. Była pododdziałem administracyjnym[b].

Dla potrzeb pułku rekruta szkolił I batalion piechoty 2 pułku piechoty Legionów ze Staszowa[2]. W marcu 1934 roku sformowano w pułku dodatkową kompanię strzelecką[3].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”. Jej wynikiem było między innymi przeorganizowanie pułku KOP „Sarny”[4] poprzez wydzielenie go z dotychczasowego składu organizacyjnego i podporządkowanie go bezpośrednio dowódcy KOP. Jednocześnie zreorganizowano dowództwo pułku[5]. Pułkowi podporządkowano też stację gołębi pocztowych KOP „Sarny”[6]

Pułk w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W pierwszej dekadzie września 1939 roku, w II rzucie mobilizacji powszechnej Pułk KOP „Sarny” wystawił 97 Pułk Piechoty (Rezerwowy) dla 38 Dywizji Piechoty. Dotychczasowy dowódca Pułku KOP „Sarny”, płk dypl. Jerzy Płachta-Płatowicz objął dowództwo 97 pp (rez.). Nowym dowódcą pułku KOP „Sarny” wyznaczony został ppłk Nikodem Sulik, dotychczasowy dowódca batalionu Specjalnego „Sarny”.

Z jego szeregów rekrutowały się załogi polskich fortyfikacji frontu przeciwhitlerowskiego. Major Antoni Korpal, dowódca batalionu fortecznego „Osowiec” oraz legendarny kapitan Władysław Raginis walczyli w pasie obronnym SGO „Narew” generała brygady Czesława Młot-Fijałkowskiego.

Pułk KOP „Sarny” wysłał również część wojska w celu obsadzenia Obszaru Warownego „Śląsk”. Pozostałość obsadziła granicę polsko-sowiecką w rejonie Korca (2 bataliony graniczne „Rokitno” i „Bereźne” oraz 2 bataliony forteczne „Sarny” i „Małyńsk”, które to obsadziły silny odcinek umocniony „Polesie”). Po odtworzeniu, pułk ochraniał granicę z ZSRR o długości 176,921 km[7]. Od 17 września 1939 roku pododdziały pułku walczyły z sowieckim agresorem.

W Sarnach wyładowane zostały batalion forteczny „Osowiec” mjr. Antoniego Korpala, batalion marszowy 76 pp mjr. Józefa Balcerzaka oraz sformowany w Grodnie, tuż przed decyzją o wycofaniu wojsk, oddział piechoty ppłk. Edwarda Czernego. Po wyładowaniu oddziały te przegrupowały się do wsi Znosicze, gdzie weszły w skład pułku KOP „Samy”[8]

19 i 20 września batalion KOP „Sarny” stawił silny opór sowieckiej 60 Dywizji Strzeleckiej. Załogi polskich schronów walczyły często w sposób bohaterski "do ostatniego naboju", mimo że większość wyszkolonych do walki w fortyfikacjach oddziałów zostało wysłanych na zachód, a załogi schronów bojowych składały się głównie z rezerwistów. Oddziały te spełniły jednak swe zadanie opóźnienia wroga, dając czas na koncentracje wojsk KOP, ponosząc przy tym jednak wysokie straty np. straty w plutonie fortecznym obsadzający sektor „Berducha” wyniosły 50 procent w zabitych. Po wycofaniu się z linii umocnień pułk dołączył do Grupy KOP gen. Wilhelma Orlik-Rückemanna i wziął udział w bitwach stoczonych pod Szackiem i Wytycznem.

Walki o strażnice:
Pułk KOP „Sarny” ppłk. Sulika, dwoma baonami granicznymi, szwadronem kawalerii oraz obsadzającymi fortyfikacje wzdłuż Słuczy batalionem Sarny i batalionem Małyńsk ochraniał granicę na północnym Wołyniu. 17 września na jego pododdziały uderzyła będącą na prawym skrzydle 15 Korpusu Strzeleckiego komdiwa Piotra Fiłatowa 60 Dywizja Strzelecka kombriga Marzisa Sałichowa oraz 18. i 19 Oddział Pogranicznych NKWD. Sowiecki korpus główne uderzenie wykonał na styku pułku KOP „Sarny” i pułku KOP „Zdołbunów”, obchodząc tym samym fortyfikacje zajmowane przez baon KOP „Sarny” i baon KOP „Małyńsk”[9].

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Organizacja pułku w 1934

Kadra pułku[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku:

Oficerowie:

Obsada personalna pułku w czerwcu 1939[12]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Jerzy Jan Płatowicz–Płachta[c]
  • I adiutant – kpt. piech. Edward Mazurkiewicz[d]
  • oficer wyszkolenia – kpt. piech. Jacek Tomaszewski[e]
  • dowódca łączności – kpt. łącz. Jerzy Stefan Mirecki[f]
  • dowódca kompanii odwodowej – por. piech. Stanisław Ferdynand Wiśniowski[g]

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939

  • dowódca – ppłk Nikodem Sulik
  • batalion KOP „Rokitno” – mjr Maciej Wojciechowski
  • batalion KOP „Bereźne” – mjr Antoni Żurowski
  • szwadron KOP „Bystrzyce” – rtm. Wiktor Jakubowski
  • batalion specjalny „Sarny” – mjr Bronisław Brzozowski
  • batalion specjalny „Małyńsk” – mjr Lucjan Frankowski
Obsada 302 Rejonu PW „Polesie”

Obsada oficerska rejonu PW przy pułku KOP „Sarny” w maju 1939[18][h]:

  • komendant rejonu PW „Polesie” – kpt. adm. (piech.) Władysław Franciszek Matolski
  • komendant powiatowy PW „Łuniniec” – kpt. piech. Franciszek Otłowski
  • zastępca komendanta powiatowego PW „Łuniniec” – por. piech. Lucjan Osimowicz
  • komendant powiatowy PW „Stolin” – kpt. piech. Zygmunt Stopnicki
  • komendant powiatowy PW „Sarny” – kpt. adm. (piech.) Stanisław Chomicz[i]
  • komendant powiatowy PW „Kostopol” – kpt piech. Artur Lamecki? ( kpt. adm. Cyprian Chodźko?[j])

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP[1].
  2. a b Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie formowania odwodów dowódców pułków nr L.dz. 329/tj./Og.Org./34 z 14 lutego 1934 roku. → Archiwum Straży Granicznej – Zespół: „Dowództwo KOP”
  3. Jerzy Grzegorz Jan Płatowicz-Płachta (1893-1939), płk dypl., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca pułku KOP „Sarny”. We wrześniu 1939 roku dowódca 97 pp rez. 38 DP rez. Poległ w trakcie walk z Niemcami 18 września 1939 roku w Janowie Lwowskim[13].
  4. Edward Mazurkiewicz (1898-1940), kpt. piech., w KOP od 1934 roku. Do mobilizacji powszechnej I adiutant pułku KOP „Sarny”. We wrześniu 1939 roku II adiutant 97 pp rez. 38 DP rez. Więzień obozu w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD[14].
  5. Jacek Tomaszewski (1895-1939), mjr piech., w KOP od 1931 roku. Do mobilizacji oficer wyszkolenia pułku KOP „Sarny”. We wrześniu 1939 roku dowódca odtworzonego baonu KOP „Dawidgródek”. Ciężko ranny w walkach z oddziałami Armii Czerwonej pod Szackiem, został zamordowany na placu boju 28 września[15].
  6. Jerzy Mirecki, kpt. łącz., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca łączności pułku KOP „Sarny”. We wrześniu 1939 roku na dotychczas zajmowanym stanowisku[16].
  7. >Stanisław Ferdynand Wiśniowski, kpt. piech., w KOP od 1938 roku. Do maja 1939 roku dowódca kompanii odwodowej pułku KOP „Sarny”. W maju 1939 roku wraz z kompanią został przerzucony na półwysep Hel, gdzie kompania weszła w skład utworzonego baonu KOP „Hel”. We wrześniu 1939 roku dowódca 11 kompanii piechoty baonu KOP „Hel”[17].
  8. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[19].
  9. Stanisław Chomicz, kpt. administracji, w KOP od 1932 roku. Do mobilizacji komendant powiatowy PW „Sarny”. Przydział mobilizacyjny nieznany[20].
  10. Cyprian Chodźko, mjr administracji, w KOP od 1933 roku. Do mobilizacji powszechnej komendant powiatowy PW „Kostopol”. Przydział mobilizacyjny nieznany. Po zakończeniu kampanii wrześniowej przedostał się na zachód. W PSZ, m.in. referent org. personalny 5 KDP[20].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Przemysław Dymek: Samodzielna Grupa Operacyjna „Narew” 1939 w polskiej historiografii wojskowej. Poznań: Wydawnictwo SORUS s.c., 1999. ISBN 83-87133-54-X.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Ryszard Rybka, Kamil Stepan: Rocznik oficerski 1939. Stan na dzień 23 marca 1939. T. 29. Kraków: Fundacja Centrum Dokumentacji Czynu Niepodległościowego. Biblioteka Jagiellońska, 2006. ISBN 83-7188-899-6.
  • Stanisław Wyrzycki, 2 Pułk Piechoty Legionów, Wydawnictwo Ajaks, Warszawa 2000, ​ISBN 83-85621-05-9​.
  • Iwona Wiśniewska, Katarzyna Promińska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Polesie»”. , 2013. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.