Batalion KOP „Nowe Święciany”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Batalion KOP „Nowe Święciany”
20 batalion graniczny
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1926
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Nowe Święciany
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Kryptonim 14[a]
Dyslokacja Nowe Święciany
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość 6 Brygada OP
Brygada KOP „Wilno”
pułk KOP „Wilno”
KOP 1938.png
Obchody X- lecia Korpusu Ochrony Pogranicza w batalionu KOP „Nowe Święciany”; defilada
Obchody X- lecia KOP w batalionu KOP „Nowe Święciany” - przemówienie starosty St. Dworaka
Patrol batalionu KOP „Nowe Święciany”. Kontrola na granicy przez d-cę plutonu por. Kuleszę
Patrol batalionu KOP „Nowe Święciany” na jeziorze.

Batalion KOP „Nowe Święciany”pododdział piechoty , podstawowa jednostka taktyczna Korpusu Ochrony Pogranicza pełniąca służbę ochronną na granicy polsko-litewskiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920 roku, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 roku utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych[2]. W połowie stycznia 1921 roku zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe[3]. Latem 1921 roku ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym[4]. W Nowych Swiecianach rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 43 batalionu celnego. W drugiej połowie 1922 roku przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej[5]. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej[6]. W rejonie odpowiedzialności przyszłego batalionu KOP „Nowe Świeciany” służbę graniczną pełniły pododdziały 43 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 roku pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej[7]. W sierpniu 1924 roku podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[8].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[9], a 17 września instrukcję określającą jego strukturę[10]. W trzecim etapie organizacji KOP sformowano 6 Brygadę Ochrony Pogranicza, a w jej składzie 20 batalion graniczny. Podstawą formowania było rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych nr 1099 ze stycznia 1926 roku[11]. Jednostką formującą był 85 pułk piechoty[12]. Macierzystym garnizonem batalionu były Nowe Święciany w powiecie święciańskim województwa wileńskiego. W skład batalionu wchodziło dowództwo i pluton łączności rozlokowane w Nowych Święcianach, trzy kompanie graniczne w Duksztach (1), Kozaczyźnie (2) i Kołtynianach (3) oraz kompanię szkolną w Ignalinie[13]. Długość ochranianego przez batalion odcinka granicy wynosiła 100 kilometrów, przeciętna długość pododcinka kompanijnego to 33 kilometry, a strażnicy 6 kilometrów. Odległość dowództwa batalionu od dowództwa brygady wynosiła 105 kilometrów[14].

W lipcu 1929 roku przyjęto zasadę, że bataliony przyjmą nazwę miejscowości będącej miejscem ich stacjonowania[15]. Obok nazwy geograficznej, do 1931 roku stosowano również numer batalionu[16]. W tym czasie batalion na uzbrojeniu posiadał 732 karabiny Berthier wz.1916, 52 ręczne karabiny maszynowe Chauchat wz. 1915 i 2 ciężkie karabiny maszynowe wz.1914[17].

W wyniku reorganizacji batalionu w 1931 roku, w miejsce istniejących plutonów karabinów maszynowych, utworzono kompanię karabinów maszynowych. Rozwinięto też kadry kompanii szkolnej do pełnoetatowej kompanii odwodowej[18]. Po przeprowadzonej reorganizacji „R.2” batalion składał się z dowództwa batalionu, plutonu łączności, kompanii karabinów maszynowych, kompanii odwodowej i trzech kompanii granicznych[19]. W listopadzie 1936 roku batalion etatowo liczył 20 oficerów, 71 podoficerów, 27 nadterminowych i 561 żołnierzy służby zasadniczej[b].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”. Jej wynikiem było między innymi przeorganizowanie batalionu KOP „Nowe Święciany”[21] poprzez odebranie batalionowi charakteru jednostki administracyjnej z jednoczesnym zreorganizowaniem dowództwo batalionu[22]. Po rozformowaniu Brygady KOP „Wilno”, batalion wszedł w skład pułku KOP „Wilno”. jednostką administracyjną dla batalionu był pułk KOP „Wilno”, ale podkwatermistrzostwo batalionu zaopatrywało szwadron kawalerii KOP „Nowe Święciany”, posterunek żandarmerii KOP „Święciany” i komendę powiatu pw KOP „Święciany”[23]. Zarządzeniem dowódcy KOP gen. bryg. Jana Kruszewskiego w sprawie zmian w kwatermistrzostwie KOP, dniem 1 kwietnia 1939 roku zlikwidowane zostało podkwatermistrzostwo batalionu, a sformowano kwatermistrzostwo[24]. W związku ze zlikwidowaniem kwatermistrzostwa w pułkach „Wilno” i „Wilejka”, do batalionu przydzielono pod względem gospodarczym dowództwo pułku „Wilno”[24]. Tym samym zarządzeniem, z dniem 1 kwietnia 1939 roku utworzono w batalionie etat oficera ewidencyjno-personalnego w stopniu kapitana. Oficer ten był faktycznie oficerem mobilizacyjnym baonu[25]. Z dniem 15 maja 1939 roku batalion stał się oddziałem gospodarczym. Stanowisko kwatermistrza batalionu przemianowane zostało na stanowisko zastępcy dowódcy batalionu do spraw gospodarczych, płatnika na stanowisko oficera gospodarczego, zastępcy oficera materiałowego dla spraw uzbrojenia na zbrojmistrza, zastępcy oficera materiałowego dla spraw żywnościowych na oficera żywnościowego[26].

Żołnierz batalionu „Nowe Święciany”. Zdjęcie zrobiono w Ignalinie

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Batalion graniczny był podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej na powierzonym mu odcinku granicy polsko-litewskiej, wydzielonym z pasa ochronnego brygady. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[27][28]. Batalion graniczny KOP „Nowe Świeciany” w 1934 roku ochraniał odcinek granicy państwowej szerokości 106 kilometrów 110 metrów[29]. Po odtworzeniu w 1939 roku, batalion ochraniał granicę długości 100 kilometrów 265 metrów[30].

Bataliony sąsiednie:

Działania batalionu w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Batalion był jednostką mobilizująca. W sierpniu 1939 roku, zgodnie z planem mobilizacyjnym „W”, batalion sformował następujące pododdziały grupy „żółtej”[31].:

  • I batalion 133 pułku piechoty,
  • pluton pionierów 133 pp,
  • pluton przeciwgazowy 133 pp,
  • batalion KOP „Nowo Święciany”.

Ostatni z wymienionych pododdziałów mobilizował się według etatu pokojowego w składzie:

  • dowództwo batalionu KOP „Nowo Święciany”,
  • kwatermistrzostwo z plutonem gospodarczym,
  • pluton łączności,
  • kompania graniczna „Kołtyniany”,
  • kompania graniczna „Kozaczyzna”,
  • kompania graniczna „Dukszty”,
  • kompania odwodowa „Ignalino”
  • kompania karabinów maszynowych i broni towarzyszącej

Batalion KOP „Nowo Święciany” został podporządkowany tymczasowemu dowództwu pułku KOP „Wilno”. Po odtworzeniu batalion ochraniał granicę z Litwą o długości 100,265km[30]. Po 17 września 1939 roku odpierał agresję ZSRR na Polskę.

Ostatnim dowódcą był rtm. Stanisław Wyskota Zakrzewski, który wyszedł na wojnę 1939 roku jako dowódca 2 szwadronu 13 pułku ułanów z Nowej Wilejki.

Struktura organizacyjna batalionu[edytuj | edytuj kod]

Rozmieszczenie batalionu KOP
„Nowe Świeciany” w 1931

Organizacja batalionu w 1934[29]:

Wykaz kompanii przed 1937 rokiem[32]:
Dowództwo batalionu KOP „Nowe Święciany”

Z dniem 24 sierpnia 1938 roku dowódca KOP zarządzeniem nr L.5075/tj.og.org/38 przeniósł dowództwo 2 kompanii granicznej z Kozaczyzny do Ignalina.

Żołnierze batalionu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy batalionu[33]:

stopień imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
mjr Kazimierz Stawiarski 1925 – 1926[34]
mjr Adam Wilczyński do 7 XII 1926[35] dyspozycja dowódcy 83 pp
mjr / ppłk Józef Kobyłecki 5 V 1927 – 26 III 1931[36] zastępca dowódcy 78 pp
mjr Stefan Marceli Kotowski[37] VII 1931[36] – 1933[38] dowódca baonu 72 pp
ppłk Antoni I Sikorski 17 XII 1933[36][38] – 15 XI 1936 zastępca dowódcy 34 pp
mjr / ppłk Tadeusz Józef Mirski-Woleński 15 XI 1936 – 31 VIII 1939 dowódca 98 pp
kpt. Stefan Korzeniewski[30] 31 VIII - IX 1939
Żołnierze 20 batalionu KOP

Obsada personalna we wrześniu 1928[36]:

  • dowódca batalionu – mjr Józef Kobyłecki
  • adiutant batalionu – kpt. Kamil Bril
  • kwatermistrz – kpt. Wilhelm Wilczyński
  • płatnik – por. Feliks Cebula
  • oficer materiałowy – por. Wacław Kotołowski[39]
  • oficer żywnościowy – por. Edward Sponar
  • oficer wywiadowczy – por. Jan Brewiński
  • oficer Łączności – por. Kazimierz Podhajski
  • lekarz – por. Zygmunt Pruski
  • dowódca 1 kompanii granicznej – kpt. Kazimierz Rutkowski
  • dowódca 2 kompanii granicznej – p.o. por. Jakub Szutt
  • dowódca 3 kompanii granicznej – kpt. Józef Bieniek
  • dowódca kompanii szkolnej – p.o. por. Jan Rapcewicz

Obsada personalna w 1934[36]:

  • dowódca batalionu – ppłk Antoni Sikorski
  • adiutant batalionu – kpt. Marian Głut
  • kwatermistrz – kpt. Bronisław Krakowski
  • oficer materiałowy – por. Stanisław Więckowski
  • płatnik – kpt. Feliks Cebula
  • lekarz – kpt. Stanisław Rondomański
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Stanisław Krach
  • dowódca kompanii odwodowej – kpt. Franciszek Polkowski
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – kpt. Stefan Korzeniewski
  • dowódca 1 kompanii granicznej – kpt. Piotr Wasilewski
  • dowódca 2 kompanii granicznej – kpt. Antoni Melnarowicz
  • dowódca 3 kompanii granicznej – kpt. Witold Świda
  • komendant powiatowy PW pasa granicznego – por. Stefan Drabczyk

Obsada personalna batalionu w czerwcu 1939[40]:

  • dowódca batalionu – ppłk Tadeusz Józef Mirski-Woleński[c]
  • adiutant batalionu – kpt. Bolesław Jan Rudziński[d]
  • dowódca 1 kompanii granicznej – por. Władysław Kabat[e]
  • dowódca 2 kompanii granicznej – kpt. Jerzy Euzebiusz Bronikowski[f]
  • dowódca 3 kompanii granicznej – kpt. Stanisław II Czerwiński[g]
  • dowódca kompanii odwodowej – kpt. Włodzimierz Sławomir Kamiński[h]
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – kpt. Leon Downar–Zapolski[i]
  • dowódca plutonu łączności – kpt. Tadeusz Duński[j]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP[1].
  2. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza[20].
  3. Tadeusz Józef Woleński, ppłk piech., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca baonu KOP „Nowe Święciany”. We wrześniu 1939 roku dowódca 98 pułku piechoty[41].
  4. Bolesław Jan Rudziński, kpt. piech., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji adiutant baonu KOP „Nowe Święciany”. Przydział mobilizacyjny nieznany[42].
  5. Władysław Kabat, por. piech., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca 1 kompanii granicznej „Dukszty” baonu KOP „Nowe Święciany”. Przydział mobilizacyjny nieznany[43].
  6. Jerzy Euzebiusz Bronikowski (1905-1940), kpt. piech., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca 2 kompanii granicznej „Kozaczyzna” baonu KOP „Nowe Święciany”. W odtworzonym baonie KOP „Nowe Święciany” pozostał na dotychczas zajmowanym stanowisku. Więzień obozu w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD. → [44].
  7. Stanisław II Czerwiński, kpt. piech., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca 3 kompanii granicznej „Kołtyniany” baonu KOP „Nowe Święciany”. We wrześniu 1939 roku kwatermistrz batalionu fortecznego „Osowiec”[45].
  8. Włodzimierz Sławomir Kamiński, kpt piech., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca kompanii odwodowej baonu KOP „Nowe Święciany”. We wrześniu 1939 roku dowódca 2 kompanii ckm II batalionu piechoty 1 pp KOP. W trakcie walk z Niemcami ranny 5 września 1939 roku pod Kasiną Wielką[43].
  9. Leon Downar–Zapolski kpt. piech., w KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca kompanii ckm baonu KOP „Nowe Święciany”. Przydział mobilizacyjny nieznany[46].
  10. Tadeusz Duński, kpt. piech. Do mobilizacji dowódca plutonu łączności baonu KOP „Nowe Święciany”. We wrześniu 1939 roku na dotychczas zajmowanym stanowisku[43].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425.
  2. Dominiczak 1992 ↓, s. 56-58.
  3. Dominiczak 1992 ↓, s. 59-63.
  4. Polak 1999 ↓, s. 6.
  5. Dominiczak 1992 ↓, s. 76.
  6. Prochwicz i Kępa 2003 ↓, s. 20.
  7. Dominiczak 1992 ↓, s. 94-101.
  8. Grochowski (red.) 1994 ↓, s. 7.
  9. Prochwicz 2003 ↓, s. 11-12.
  10. Dominiczak 1992 ↓, s. 111.
  11. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 151, 152.
  12. Zarządzenie nr L.1600/o.de B./25 ↓.
  13. Obsada oficerska bg „Nowe Sięciany” ↓.
  14. Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 3/1928.
  15. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 34.
  16. Wiśniewska i Promińska 2013 ↓, s. 2.
  17. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 101.
  18. Prochwicz 2003 ↓, s. 44.
  19. Zarządzenie nr L.dz.4160/Tjn.Og.Org/31 ↓, s. 3.
  20. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 371.
  21. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 157.
  22. Zarządzenie nr L.500/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 2.
  23. Zarządzenie nr L.500/Tjn.Og.Org/37 ↓, s. 1 i 3 zał. 47.
  24. a b Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 624.
  25. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 625.
  26. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 624 i 628.
  27. Falkiewicz 1925 ↓, s. 3-4.
  28. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 21.
  29. a b Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 292.
  30. a b c Prochwicz 2003 ↓, s. 169.
  31. Ryszard Rybka, Kamil Stepan, Najlepsza broń. Plan mobilizacyjny „W” i jego ewolucja, Oficyna Wydawnicza „Adiutor”, Warszawa 2010, ​ISBN 978-83-86100-83-5​, s. 167.
  32. Szubański 1993 ↓, s. 276.
  33. Wiśniewska i Promińska 2013 ↓, s. 10.
  34. Falkiewicz 1925 ↓, s. 34.
  35. Jaskulski 2013 ↓, s. 185.
  36. a b c d e Obsada oficerska bg „Nowe Święciany” ↓.
  37. Stefan Marceli Kotowski [1].
  38. a b Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 2 z 26 stycznia 1934 roku, s. 19.
  39. Muzeum Polskich Formacji Granicznych ↓.
  40. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 647.
  41. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 758.
  42. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 745.
  43. a b c Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 723.
  44. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 712.
  45. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 714.
  46. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 715.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]