Kompania graniczna KOP „Raków”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kompania graniczna KOP „Raków”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie 1939
Organizacja
Dyslokacja Raków[a]
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość batalion KOP „Iwieniec”
Rozmieszczenie batalionu KOP „Iwieniec” w 1931
Kompania KOP Raków w 1934.png

Kompania graniczna KOP „Raków”pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-radzieckiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920 roku, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 roku utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych[1]. W połowie stycznia 1921 roku zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe[2]. Latem 1921 roku ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym[3]. W Rakowie rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 32 batalionu celnego. W drugiej połowie 1922 roku przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej[4]. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej[5]. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Raków” służbę graniczną pełniły pododdziały 32 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 roku pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej[6]. W sierpniu 1924 roku podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[7].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z 27 września 1924 roku, w pierwszym etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza sformowano 6 batalion graniczny [8][9], a w jego składzie 13 kompanię graniczną KOP „Raków”[10]. W 1934 w batalionie KOP „Iwieniec” dokonano pewnych zmian strukturalnych. Z dniem 1 grudnia 1934 kompanii przybyła strażnica „Kuczkuny”[11]. Latem 1936 roku dowódca KOP polecił wyłączyć ze składu batalionu KOP „Iwieniec” 2 kompanię graniczną „Rubieżewicze” i włączyć ją jako 4 kompanię graniczną batalionu KOP „Stołpce”. Odcinek ochraniany przez kompanię włączono w rejon odpowiedzialności dowódcy batalionu KOP „Stołpce”. Dotychczasowa 4 kompania graniczna KOP „Raków” batalionu KOP „Iwieniec” otrzymała numer 2 [12]. W listopadzie 1936 roku kompania liczyła 2 oficerów, 7 podoficerów, 5 nadterminowych i 83 żołnierzy służby zasadniczej[b].

W 1939 roku 2 kompania graniczna KOP „Raków” podlegała nadal dowódcy batalionu KOP „Iwieniec”[13].

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[14]. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza[15].

4 kompania graniczna „Raków” w 1934 roku ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 14 kilometrów 955 metrów[16]. Po stronie sowieckiej granicę ochraniały zastawy „Nowe Pole” i „Malawki” z komendantury „Nowe Pole”[17].

Wydarzenia
  • 19 stycznia 1928 dowódca strażnicy Duszków sierż. zaw. Aleksander Ucikin zastrzelił żołnierza sowieckiego w pasie neutralnym. Dochodzenie prowadził posterunek żandarmerii KOP[18].
  • W meldunku sytuacyjnym z 26 stycznia 1925 roku napisano:
21 stycznia 1925 roku o godz. 3.00 rano na pododcinku nr 13 Raków obok słupa 647 patrol zatrzymał dwóch osobników, którzy usiłowali przekroczyć granicę do Polski. Po zatrzymaniu próbowali przekupić żołnierzy. Przekazani zostali wraz z towarem do ekspozytury celnej w Rakowie[19].

Kompanie sąsiednie:

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna kompanii granicznej KOP „Raków”
Lata 1928-1934[20][25][17][26][27][c] 1938[28] 17 września 1939[29]
Strażnice strażnica KOP „Kuczkuny”[d] strażnica KOP „Kuczkuny” strażnica KOP „Kuczkuny”
strażnica KOP „Mińska” strażnica KOP „Pomorszczyzna” strażnica KOP „Pomorszczyzna”
strażnica KOP „Pomorszczyzna”[e]
strażnica KOP „Duszków”[f]
Inne pluton odwodowy

Dowódcy kompanii[edytuj | edytuj kod]

stopień Imię i nazwisko okres pełnienia służby kolejne stanowisko
kapitan Lucjan Stokowski był IV 1927 dowódcą 4 kg[30]
kapitan Jan Wachowsk był 30 IV 1930 −[31]
kapitan Jan I Szczepaniak 8 III 1931 − 30 VI 1933 (chory) przeniesiony w stan spoczynku[31]
kapitan Zdzisław Dunikowski[g] był I 1933 - kwatermistrz batalionu[30]
kapitan Antoni Berger był 1 IV 1934 - adiutant batalionu[30]
kapitan Zdzisław Dunikowski V 1934 - V 1935[30] kwatermistrz batalionu[30]
kapitan Emil Zawisza 2 V 1935 - VI 1937[30] dowódca batalionu w 84 pp
kapitan Edward Hecht[h] VI 1937 – 1939 [32]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. miasto Raków, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
  2. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 366
  3. W 2000 roku Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993 roku odnoszą się do stanu sprzed 1937 roku → Szubański 2000 ↓, s. 87. Wymienił następujące strażnice: „Kuczkuny”, „Mińska”, „Pomorszczyzna” → Szubański 1993 ↓, s. 277
  4. wieś Kuczkuny, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
  5. folwark Pomorszczyzna, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
  6. wieś Duszkowo, gmina Raków, powiat mołodecki, województwo wileńskie
  7. Zdzisław Habdank-Dunikowski ur. 26 marca 1894, uczestnik obrony Lwowa w 1918, podczas II wojny światowej jeniec oflagu w Murnau, zm. 10 sierpnia 1961 w Londynie. Z żałobnej karty. Ś. p. Zdzisław Habdank-Dunikowski. „Biuletyn”. Nr 1 (2), s. 60, Marzec 1962. Koło Lwowian w Londynie. 
  8. Hecht Edward (1899-1940), kpt. piech., w KOP od 1935. Do mobilizacji dca 2 kompanii granicznej „Raków”. Przydział mobilizacyjny nieznany. Więzień obozu w Ostaszkowie. Zamordowany przez NKWD. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 720

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]