Szwadron Kawalerii KOP „Iwieniec”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Szwadron Kawalerii KOP „Iwieniec”
2 szwadron kawalerii
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Ostatni rtm. Ksawery Wejtko
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Numer kryptonimowy: 82[a]
Dyslokacja Iwieniec
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk kawaleria
Podległość 2 Brygada OP
pułk KOP „Wołożyn”
KOP 1938.png

Szwadron Kawalerii KOP „Iwieniec”pododdział kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[1], a 17 września instrukcję określającą jego strukturę[2]. Jesienią 1924 roku, w składzie 2 Brygady Ochrony Pogranicza, rozpoczęto formowanie jednostki 2 szwadronu kawalerii[3]. W skład szwadronu wchodzić miały cztery plutony liniowe i drużyna dowódcy szwadronu. Według etatu szwadron liczyć powinien trzech oficerów, 19 podoficerów i 65 ułanów. Na uzbrojeniu posiadał 77 karabinków, 7 pistoletów oraz 82 szable[4]. 1 kwietnia 1925 2 szwadron przeniósł się do nowo wybudowanych koszar[5].

Szwadron był podstawową jednostką taktyczną kawalerii KOP. Zadaniem szwadronu było prowadzenie działań pościgowych, patrolowanie terenu, w dzień i w nocy, na odległości nie mniejsze niż 30 km, a także utrzymywanie łączności między odwodami kompanijnymi, strażnicami i sąsiednimi oddziałami oraz eskortowanie i organizowanie posterunków pocztowych. Wymienione zadania szwadron realizował zarówno w strefie nadgranicznej, będącej strefą ścisłych działań KOP, jak również w pasie ochronnym sięgającym około 30 km w głąb kraju[6]. Szwadron był też jednostką organizacyjną, wyszkoleniową, macierzystą i pododdziałem gospodarczym[7].

21 kwietnia 1929 roku wachmistrz Glapa na łamach „Żołnierza Polskiego” poinformował czytelników o obchodach Wielkanocy w 2 szwadronie kawalerii, a w szczególności w rezurekcji, w kościele w Iwieńcu i święconym. Ta ostatnia uroczystość odbyła się z udziałem dowódcy 6 batalionu granicznego, podpułkownika Józefa Gizy oraz oficera szwadronu, rotmistrza Wiktora Tadeusza Blachani i szefa szwadronu, starszego wachmistrza Minurskiego[8].

W lipcu 1929 roku zreorganizowano kawalerię KOP. Zorganizowano dwie grupy kawalerii. Podział na grupy uwarunkowany był potrzebami szkoleniowymi i zadaniami kawalerii KOP w planie „Wschód”[9]. Szwadron wszedł w skład grupy północnej[10]. Przyjęto też zasadę, że szwadrony przyjmą nazwę miejscowości będącej miejscem ich stacjonowania[10]. Obok nazw geograficznych, do 1931 roku stosowano również numer szwadronu[11].

W 1934(?)1932[b]roku dokonano kolejnego podziału szwadronów. Tym razem na trzy grupy inspekcyjne. Szwadron wszedł w skład grupy środkowej[12]. Jednostką administracyjną dla szwadronu był batalion KOP „Iwieniec”[13]. Konie w poszczególnych szwadronach dobierano według maści. W szwadronie „Iwieniec” konie były kare[14].

W 1938 roku nastąpiła reorganizacja podporządkowania i struktur kawalerii KOP. Szwadrony zakwalifikowano do odpowiednich typów jednostek w zależności od miejsca stacjonowania[c]. Szwadron zakwalifikowano do grupy II[15]. Szwadron podlegał pod pułk KOP Wilejka[16]. Organizacja szwadronu kawalerii na dzień 20 listopada 1938 roku przedstawiała się następująco: dowódca szwadronu, szef szwadronu, drużyna ckm[d], drużyna gospodarcza, patrol telefoniczny i dwa plutony liniowe[17] po cztery sekcje[18] w tym sekcję rkm[7]. Liczył 2 oficerów, 1 chorążego, 6 podoficerów zawodowych, 4 podoficerów nadterminowych i 72 ułanów. Na uzbrojeniu posiadał 2 ckm, 2 rkm, 73 karabinki, 76 szabel. Posiadał też 83 konie wierzchowe[19]. Szwadron wchodził w skład pułku KOP „Wołożyn”[15].

31 sierpnia 1939 roku, będący w składzie pułku KOP Wilejka, szwadron kawalerii Iwaniec ochraniał odcinek granicy państwowej w okolicach miejsca stacjonowania[20].

Działania szwadronu w 1939[edytuj]

17 września 1939 roku szwadron wycofał się bez walki z rubieży strażnic[21]. Otoczony w rejonie Oran, został rozwiązany. Część sił w dniach 25-28 września przekroczyła granicę polsko-litewską[22][e].

Żołnierze szwadronu[edytuj]

Dowódcy szwadronu:

  • por. Roman Koperski (p.o. do 1926[23][f])
  • por. / rtm. Leonard Szymanowski z 6 pułku ułanów (od 19 kwietnia 1926[g])
  • mjr Ryszard Perkowski[h] (5 maja 1926 − 14 lipca 1926)[24]
  • rtm. Leonard Szymanowski (VII 1926 – 29 X 1930 → przeniesiony do 25 puł[24][25])
  • rtm. Lucjan Szymański (29 X 1930 –)[25]
  • rtm. Józef Czesław Wilczyński (2 marca 1934 – maj 1939)[26][27]
  • rtm. Ksawery Wejtko z 7 psk (do września 1939 [20][28])

Młodsi oficerowie szwadronu:

Obsada oficerska szwadronu w sierpniu 1929[29]:

  • dowódca szwadronu – rtm. Leonard Szymanowski
  • oficer młodszy szwadronu – rtm. Wiktor Tadeusz Blachani
  • oficer młodszy szwadronu – por. Wacław Wegenko

Obsada „wojenna” szwadronu [28]:

  • dowódca szwadronu – rtm. Ksawery Wołejko z 7 psk
  • młodszy oficer szwadronu – por. Zbigniew Giera z 16 puł
  • młodszy oficer szwadronu – chor. Laskowski

Uwagi

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 426
  2. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz podają, że podział kawalerii na trzy grupy nastąpił w 1934 roku → Prochwicz 3/1994 ↓, s. 156, Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 44 i Prochwicz 2003 ↓, s. 51.
    Mijakowski i Rozdżestwieński twierdzą, że kawaleria KOP podzielona była na trzy grupy już w 1932 roku → Mijakowski i Rozdżestwieński 2013 ↓, s. 15
  3. W 1938 roku nastąpił podział kawalerii KOP na szwadrony typu I, II i III. Szwadrony typu I stacjonowały poza m.p. dowództw batalionów KOP, szwadrony typu II stacjonowały w m.p. batalionów KOP. Typ III posiadał szwadron "Nowe Świeciany" → Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 52
  4. Stan drużyny ckm w szwadronie był znacznie niższy od stanu nakazanego „Regulaminem kawalerii cz.III”. Drużyna składała się z 15 żołnierzy i 19 koni. W jej skład wchodzili: drużynowy, 2 karabinowych, 2 celowniczych, 2 taśmowych, 2 amunicyjnych, 6 koniowodnych i 4 juki. → Zarządzenie nr L.5201/tj.org./38 ↓
  5. Według Prochwicza „[...] dotarł w całości do granicy litewskiej i przekroczył ją” → Prochwicz 2003 ↓, s. 229
  6. Por. Roman Koperski został przeniesiony z KOP do Szwadronu Przybocznego Prezydenta Rzeczypospolitej. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 19 z 6 maja 1926 roku, s. 137.
  7. Dziennik Personalny Ministerstwa Spraw Wojskowych Nr 17 z 19 kwietnia 1926 roku, s. 117. Leonard Szymanowski 3 maja 1926 roku został awansowany na rotmistrza ze starszeństwem z 1 lipca 1925 roku i 24. lokatą w korpusie oficerów kawalerii.
  8. Ryszard Perkowski – urodzony w 1894. W 1918 był organizatorem szwadronu, a następnie dywizjonu jazdy polskiej w oddziałach gen. Lucjana Żeligowskiego. Oddział ten stał się później zalążkiem 14 pułku ułanów jazłowieckich. Uczestnik wojny polsko-sowieckiej.Dowódca szwadronu od 5 maja 1926 do 14 lipca 1926. Potem w sztabie DOK I w Warszawie. We wrześniu 1939 dostał się w niewoli sowieckiej. Zamordowany w Charkowie w 1940. → Głowiński 2009 ↓, s. 33

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919-1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 8301102020.
  • Stanisław Falkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924-1925. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1925.
  • Tomasz Głowiński: Zapomniany garnizon. Oddziały Korpusu Ochrony Pogranicza w Iwieńcu w latach 1924-1939. Wrocław: Wydawnictwo GAJT, 2009. ISBN 978-83-88178-71-9.
  • Zdzisław Kościański: Kawaleria Korpusu Ochrony Pogranicza w latach 1924-1939. W: Lech Grochowski[red.]: Korpus Ochrony Pogranicza w 70 rocznicę powstania. Materiały z konferencji popularnonaukowej. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1994.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Krzysztof Mijakowski, Paweł Rozdżestwieński: Kawaleria Korpusu Ochrony Pogranicza. Wielka księga jazdy polskiej 1918-1939. Tom 44. Edipresse Polska SA, 2013. ISBN 978-83-7769-888-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza nr L.5201/tj.org./38 z 3 listopada 1938.
  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Wykazy imienne oficerów brygad, pułków, batalionów oraz pozostałych jednostek Korpusu Ochrony Pogranicza → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Wykaz zmian stanu oficerów Brygady KOP „Nowogródek” w latach 1927-1935 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.