Kompania graniczna KOP „Wiżajny”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kompania graniczna KOP „Wiżajny”
Kompania graniczna KOP
„Rutka–Tartak”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1926
Rozformowanie 1939
Organizacja
Dyslokacja Wiżajny
Rutka-Tartak
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość batalion KOP „Sejny”
Koszary KOP w Rutce-Tartak
Kapitan Józef Bańczak - oficer 14 pp w latach 1923-1930 i 1933-1935, dowódca kompanii KOP „Wiżajny” na przełomie lat 1935/1936.
Grób kpt. J. Bańczaka na włocławskim cmentarzu komunalnym.

Kompania graniczna KOP „Wiżajny”pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-litewskiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozporządzenie Ministra Spraw Wewnętrznych nr 1099 ze stycznia 1926 roku, w trzecim etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza, sformowano 23 batalion graniczny [1], a w jego składzie 1 kompanię graniczną KOP „Wiżajny”. W listopadzie 1936 roku kompania etatowo liczyła 2 oficerów, 8 podoficerów, 4 nadterminowych i 64 żołnierzy służby zasadniczej[a].

W 1937 roku 1 kompania graniczna KOP „Wiżajny” podlegała dowódcy batalionu KOP „Sejny”[2]. Później dowództwo kompanii przesunięto do Rutki-Tartak[3].

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[4]. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza[5].

1 kompania graniczna „Wiżajny” w 1934 roku ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 40 kilometrów 300 metrów[6].

Wydarzenia:

  • 21 września 1928 zasadzka pododcinka Wiżajny usiłowała zatrzymać trzech przemytników. Na wezwanie patrolu przemytnicy nie zatrzymali się. Patrol otworzył ogień. Ranny w nogę został Andrzej Zawadzki. Przemytnika odstawiono do szpitala w Suwałkach, a przemyt do Urzędu Celnego w Filipowie[7]

Sąsiednie kompanie graniczne:

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna kompanii granicznej KOP „Wiżajny”[b]
Lata 1928 – 1929[8][9] 1932[10][c] 1934 – 1938[11][12] i 1939[3]
Strażnice strażnica KOP „Grzybina” strażnica KOP „Grzybina” strażnica KOP „Burniszki”
strażnica KOP „Sudawskie” strażnica KOP „Sudawskie” strażnica KOP „Sudawskie”
strażnica KOP „Wingrany” strażnica KOP „Wingrany” strażnica KOP „Wingrany”
strażnica KOP „Kupowo” strażnica KOP „Kupowo” strażnica KOP „Kupowo
strażnica KOP „Gromadziszki”
Inne pluton odwodowy

Dowódcy kompanii[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Wykaz stanów etatowych oficerów, podoficerów i żołnierzy KOP przesłanych przez ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna ze sztabu KOP do I oficera do zleceń GISZ płk. dypl. Kazimierza Glabisza. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 364
  2. Później dowództwo kompanii przesunięto do Rutki-Tartak[3].
  3. W 2000 roku Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993 roku, odnoszą się do stanu sprzed 1937 roku → Szubański 2000 ↓, s. 87. Wymienił następujące strażnice: „Grzybina”, „Sudawskie”, „Wingrasze”, „Kupowo” → Szubański 1993 ↓, s. 278
  4. Kpt. piech. Józef Bańczak - urodzony 14.01.1898 r. w Porażu (gmina Zagórz), syn Jana. Porucznik z dniem 01.06.1920 r., awansowany do stopnia kapitana z dniem 01.01.1934 r. Oficer 14 pułku piechoty, Batalionu Podchorążych Rezerwy Piechoty nr 7 w Śremie, Szkoły Podoficerów Piechoty dla Małoletnich Nr 2 i ponownie (od 1933 roku) 14 pułku piechoty. W listopadzie 1935 r. przeniesiony do Korpusu Ochrony Pogranicza. Dowodził kompanią graniczną KOP „Wiżajny” na przełomie lat 1935/36. Zmarł w Toruniu w dniu 21.02.1936 r. i spoczął na włocławskim cmentarzu komunalnym (opracowano na podstawie Roczników Oficerskich 1923, 1924, 1928, 1932; List Starszeństwa Oficerów Piechoty 1930, 1933, 1935; Dzienników Personalnych Ministerstwa Spraw Wojskowych; dokumentów przechowywanych w szczecińskim Archiwum Straży Granicznej oraz książki Zdzisława Ciesielskiego - „Dzieje 14 Pułku Piechoty w latach 1918-1939", Wydawnictwo Adam Marszałek, Toruń 2008).
  5. Świtalski Maria Michał Jan (ur. 1900), kpt. piech., w KOP od 1935. Do mobilizacji dca 1 kompanii granicznej „Rutka Tartak”. We wrześniu 1939 w odtworzonym baonie KOP „Sejny" na dotychczas zajmowanym stanowisku. Internowany na Litwie. W XI 1939 uciekł z obozu na Suwalszczyznę. Zorganizował „Legion Niemeński”. W ZWZ-AK początkowo pełni funkcję komendanta Suwalskiego Obwodu AK. W 1941 przeniesiony do Białostockiego Okręgu AK. Pozostawał w konspiracji do 1947. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 752

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Prochwicz 3/1994 ↓, s. 152.
  2. Szubański 1993 ↓, s. 275.
  3. a b c Szubański 2000 ↓, s. 88.
  4. Falkiewicz 1925 ↓, s. 3-4.
  5. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 312-314.
  6. Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 289.
  7. Meldunki sytuacyjne KOP ↓, s. 31/28.
  8. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 11/1928.
  9. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 11/1929.
  10. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 7/1932.
  11. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 50/1934.
  12. a b Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 81/1938.
  13. Rozkaz tajny nr 2/30 dowódcy brygady z 17 I 1930
  14. a b Sobiech i Jaśkiewicz 2001 ↓, s. 180.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]