1 Pułk KOP „Karpaty”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 1 pułku piechoty KOP „Karpaty”. Zobacz też: 1 Pułk Piechoty – stronę ujednoznaczniającą.
1 Pułk KOP „Karpaty”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1938
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Karpaty
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Numer kryptonimowy: 200[a]
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 2 Brygada Górska
KOP 1938.png
Szkic rozmieszczenia baonu KOP „Dolina”

1 Pułk KOP „Karpaty” (1 pułk piechoty KOP „Karpaty”) – oddział piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

W grudniu 1938 roku, na podstawie polecenia marszałka Rydza-Śmigłego, Korpus Ochrony Pogranicza przystąpił do objęcia ochrony granicy południowej. W myśl tego polecenia przystąpiono do tworzenia pułku KOP „Karpaty”. Pułk miał składać się z dowództwa pułku, kompanii szkolnej i trzech batalionów[1]. Stan osobowy pułku składać się miał z oficerów i podoficerów wojska, natomiast żołnierze służby zasadniczej mieli być przydzieleni z oddziałów KOP. Organizacja pułku została zakończona 26 grudnia 1938 roku. Dowódcą został mianowany ppłk Władysław Ziętkiewicz[1].

Proces formowania trwał jednak do lipca 1939 roku[2]. W związku z utworzeniem 2 pułku KOP „Karpaty”, 7 lipca 1939 roku pułk przemianowany został na 1 pułk KOP „Karpaty”[3]. W tym samym czasie rozformowany został batalion KOP „Worochta”. Z jego części zorganizowana został 4 kompania batalionu KOP „Delatyn”, a resztę wykorzystano do sformowania 2 pp KOP „Karpaty”[2].

W czasie mobilizacji wszedł w skład 2 Brygady Górskiej, na Odcinku „Słowacja” Armii „Karpaty”.

Walki w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

Pułk walczył w składzie armii

5 września do Grybowa dotarły pierwsze transporty 1 pułku KOP „Karpaty” ppłk. Ziętkiewicza[4]. W godzinach popołudniowych dowódca 2 Brygady Górskiej płk Stawarz postawił zadanie dowódcy 1 pp KOP Karpaty. Pułk wraz z przydzielonym plutonem artylerii ze 153 baterii artylerii górskiej kpt. Jerzego Wróblewskiego miał osłaniać kierunki Grybów–Gorlice oraz Stróże–Gorlice. Oddziały brygady rozpoczęły w nocy z 5 na 6 września przegrupowanie do rejonu Grybowa. 1 pułk KOP „Karpaty” o świcie zajął rubież między Grybowem a Stróżami. Obsadził pasmo wzgórz po wschodniej stronie doliny rzeki Biała: odcinek Polna-Stróże II batalionem i odcinek Stróże–Grybów I batalionem[4].

Około południa 6 września na pozycje obronne pułku w rejonie Polana–Grybów rozpoczęły natarcie pododdziały niemieckiej 2 Dywizji Górskiej. Zacięte walki toczono wzdłuż szosy Grybów–Gorlice. Pułk utrzymywał pozycje do wieczora. Wobec zagrożenia obejściem, dowódca 2 BGór. wydał rozkaz wycofania się do rejonu Biecz–Gorlice-Bednarka-Harklon[5].

7 września 1 pułk piechoty KOP „Karpaty” zajął pozycje w rejonie Gorlic. I batalion zajął południowo–wschodni odcinek obrony Gorlic. II batalion objął północno–wschodni odcinek obrony miasta. O świcie 7 września pododdziały niemieckiego 99 pułku strzelców górskich rozpoczęły natarcie na kierunku obrony pułku. Na rozkaz dowódcy 11 KDP płk. dypl. Bronisława Prugara–Ketlinga wojska nadal miały kontynuować działania opóźniające w kierunku Jasła. Pułk działać miał na lewym skrzydle 11 DP. Pierwszy oderwał się od nieprzyjaciela II batalion mjr. Swaczyny. Odwrót batalionu przebiegał w ciągłej styczności ogniowej z nacierającym 99 psg[6]. Popołudniem, pod osłoną baonu KOP „Żytyń”, II batalion oderwał się od nieprzyjaciela i o zmroku przygotowywał się do obrony miasta[7].

I batalion mjr. Dembowskiego, wycofujący się bez wsparcia innych pododdziałów brygady, atakowany był przez czołowe pododdziały 100 psg. Batalion cofał się szosą na Kryg do Folusza, osiągając o świcie Jasło. Tu przeszedł do odwodu pułku. Baon KOP „Żytyń” wycofał się z rejonu Gorlic, o świcie 8 września dotarł do Jasła i został włączony do 1 pułku KOP „Karpaty” jako jego III batalion. Tu przeszedł do obrony Wisłoki na południu od Jasła[7].

Już rano 8 września 2 Brygada Górska otrzymała rozkaz do przegrupowania do rejonu Krosna. 1 pułk KOP „Karpaty” z zajmowanych pozycji na przedpolu brygady w Jaśle, miał się z nich wycofać i obsadzić południowy odcinek obrony rejonu Krosna: Świerzowa Polska–Suchodół i zamknąć kierunek ze Żmigrodu Nowego i Dukli na Krosno. Rano 8 września na pozycje pułku uderzył 136 pułk strzelców górskich płk. Albina Nakego z 2 Dywizji Strzelców Górskich. Pułk odparł uderzenia, ale poniósł duże straty. Około południa rozpoczęto odwrót w kierunku Krosna. Tu też zanotowano duże straty, szczególnie od ognia artylerii. Wieczorem pułk osiągnął rejon Swierzowa Polska–Suchodół i rozpoczął przygotowywanie obrony[7].

Przed południem 8 września niemiecka 1 Dywizja Górska utworzyła zmotoryzowaną grupę pościgową pod dowództwem ppłk. Karola Wintergesta. Wysłany z jej składu oddział wydzielony pod dowództwem mjr. Langa wdarł się do Krosna od strony południowej i po krótkich i chaotycznych walkach z pododdziałami 1 pułku strzelców podhalańskich zajął miasto. Na wiadomość o utracie Krosna, pododdziały 2 Brygady Górskiej rozpoczęły odwrót w kierunku Sanu. Wycofał się również 1 pułk KOP „Karpaty”. I batalion mjr. Dembowskiego ruszył na północny wschód i we wczesnych godzinach rannych 9 września dotarł do Odrzykonia. II batalion mjr. Swaczyny z dowódcą pułku ppłk. W. Ziętkiewiczem ominął Krosno od południa i o świcie 9 września dotarł do Haczowa. III batalion (baon KOP „Żytyń”) mjr. Kraszkiewicza obszedł Krosno od północy i skierował się na południowy wschód, docierając o świcie 9 września do rejonu Węglówki, gdzie dołączył do 17 pułku piechoty. Przebieg wydarzeń w rejonie Krosna w nocy z 8 na 9 września sprawił, że 1 pułk piechoty KOP „Karpaty” przestał istnieć jako zwarta jednostka[8].

Struktura organizacyjna pułku[edytuj | edytuj kod]

Organizacja pułku KOP „Karpaty” w 1938 roku[1]:

Organizacja pułku KOP „Karpaty” w styczniu 1939:

Organizacja i obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[2][9]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425
  2. Augustyn Swaczyna (1896–1939), mjr piech., 1912–1914 członek drużyn „Sokoła”, żołnierz Legionów Polskich. W listopadzie 1914 roku dostał się do niewoli rosyjskiej. Po zwolnieniu żołnierz 4 DP gen. Żeligowskiego. Po powrocie do kraju p.o. dcy I/33 pułku piechoty. 5 lipca 1920 roku dostał się do niewoli bolszewickiej. Uciekł z obozu pod Moskwą. W 1927 roku pełnił służbę w 4 pułku strzelców podhalańskich. W KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca baonu KOP „Dolina”. We wrześniu 1939 roku dowódca II/1 pp KOP „Karpaty”. Poległ w walkach z Niemcami 10 września w Uluczy. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 751

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Prochwicz 3/1994 ↓, s. 159.
  2. a b c Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 73.
  3. Prochwicz 4/1994 ↓, s. 6.
  4. a b Prochwicz 2003 ↓, s. 130.
  5. Prochwicz 2003 ↓, s. 130-131.
  6. Prochwicz 2003 ↓, s. 131.
  7. a b c Prochwicz 2003 ↓, s. 132.
  8. Prochwicz 2003 ↓, s. 132-133.
  9. Jerzy Adam Radomski. Kampania wrześniowa na ziemi sądeckiej. „Rocznik Sądecki”. Tom 12, s. 295, 1971. 

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]