Kompania graniczna KOP „Białozórka”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Kompania graniczna KOP „Białozórka”
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie 1939
Organizacja
Dyslokacja Białozórka[a]
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość batalion KOP „Dederkały”
Rozmieszczenie batalionu KOP „Dederkały” w 1931
Kompania KOP Białozórka w 1934.png

Kompania graniczna KOP „Białozórka”pododdział graniczny Korpusu Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-radzieckiej.

Geneza[edytuj | edytuj kod]

Do czasu zakończenia wojny polsko-bolszewickiej, czyli do jesieni 1920 roku, wschodnią granicę państwa polskiego wyznaczała linia frontu. Dopiero zarządzeniem z 6 listopada 1920 roku utworzono Kordon Graniczny Ministerstwa Spraw Wojskowych[1]. W połowie stycznia 1921 roku zmodyfikowano formę ochrony granicy i rozpoczęto organizowanie Kordonu Granicznego Naczelnego Dowództwa WP. Obsadzony on miał być przez żandarmerię polową i oddziały wojskowe[2]. Latem 1921 roku ochronę granicy wschodniej postanowiło powierzyć Batalionom Celnym[3]. W Łanowcach rozmieszczono dowództwo i pododdziały sztabowe 25 batalionu celnego, a jego 3 kompania stacjonowała w Białozórce. W drugiej połowie 1922 roku przeprowadzono kolejną reorganizację organów strzegących granicy wschodniej[4]. 1 września 1922 bataliony celne przemianowano na bataliony Straży Granicznej[5]. W rejonie odpowiedzialności przyszłej kompanii granicznej KOP „Druskienniki” służbę graniczną pełniły pododdziały 41 batalionu Straży Granicznej. Już w następnym roku zlikwidowano Straż Graniczną, a z dniem 1 lipca 1923 roku pełnienie służby granicznej na wschodnich rubieżach powierzono Policji Państwowej[6]. W sierpniu 1924 roku podjęto uchwałę o powołaniu Korpusu Ochrony Pogranicza – formacji zorganizowanej na wzór wojskowy, a będącej w etacie Ministerstwa Spraw Wewnętrznych[7].

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na podstawie rozkazu szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z 27 września 1924 roku, w pierwszym etapie organizacji Korpusu Ochrony Pogranicza sformowano 4 batalion graniczny [8][9], a w jego składzie 33 kompanię graniczną KOP „Białozórka”[10]. W 1939 roku 4 kompania graniczna KOP „Białozórka” podlegała dowódcy batalionu KOP „Dederkały”[11].

Służba graniczna[edytuj | edytuj kod]

Podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej był batalion graniczny. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[12]. Miejscowość, w którym stacjonowała kompania graniczna, posiadała status garnizonu Korpusu Ochrony Pogranicza[13].

4 kompania graniczna „Białozórka” w 1934 roku ochraniała odcinek granicy państwowej szerokości 20 kilometrów 37 metrów[14]. Po stronie sowieckiej granicę ochraniały zastawy „Łysogórka”, „Niemierzyńce” i „Szybenna” z komendantury „Ilkowce”[15].

Wydarzenia:

  • W meldunku sytuacyjnym z 27 stycznia 1925 roku napisano:

Na pododcinku kompanii w rejonie strażnicy 132 przytrzymano dwóch przemytników[16].

Kompanie sąsiednie:

Struktura organizacyjna[edytuj | edytuj kod]

Struktura organizacyjna kompanii granicznej KOP „Białozórka”
Lata 1928 – 1938[22][23][15][24][25][26][27][b][c] 17 września 1939[28]
Strażnice strażnica KOP „Ośniki”[d] 1 strażnica KOP „Ośniki”
strażnica KOP „Mołotków”[e] 2 strażnica KOP „Mołotków”
strażnica KOP „Brzezina”[f] 3 strażnica KOP „Brzezina”
strażnica KOP „Puzichów”„Konfederacja Barska”[27] 4 strażnica KOP „Konfederacja”
Inne pluton odwodowy

Dowódcy kompanii[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Stanisław Wolnowski (był XI 1927 − 1 VIII 1928)[29][30]
  • kpt. Stanisław Techmański (1 VIII 1928 − 28 IX 1928 → dyspozycja dowódcy batalionu)[29]
  • kpt. Franciszek Michał Löwi (28 IX 1928 − był 30 IV 1930)[29][30]
  • kpt. Jan Brachaczek (10 III 1931 − 2 VII 1934)[29]
  • kpt. Antoni Przybylski (3 VII 1934 − 26 IX 1934 → zawieszony w czynnościach (75% uposażenia))[29][31]
  • w.z. por. Wacław Ligęziński (26 IX 1934 − III 1935 )[29]
  • kpt. Antoni Przybylski (III 1935 - X 1935)[31]
  • p.o. por. Wacław Ligęziński (XI 1935 − VII 1936)[30]
  • kpt. Marian Kucharski (VIII 1936- 13 XII 1936)[30]
  • kpt. Włodzimierz Pałucki (13 XII 1936 - X 1938)[30]
  • kpt. Tadeusz Naróg (XI 1938 - był V 1939)[30]
  • por. Marian Kowalewski (1939)

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. miasto Białozórka, gmina Białozórka, powiat krzemieniecki, województwo wołyńskie → Baza miejscowości kresowych
  2. Strażnice kompanii zakwaterowane były w „budynkach popolicyjnych”, a odwód i dowództwo kompanii w koszarach „nowego typu” → Wykaz L.dz.KOP 272/1.Br.Op.Wyszk. ↓
  3. W 2000 roku Rajmund Szubański napisał, że sformułowania zawarte w artykule „Bataliony, kompanie, strażnice KOP” z 1993 roku, odnoszą się do stanu sprzed 1937 roku → Szubański 2000 ↓, s. 87. Wymienił następujące strażnice: „Derniki”, „Mołotków”, „Brzezina” i „Konfederacja Barska” → Szubański 1993 ↓, s. 278
  4. wieś Ośniki, gmina Białozórka, powiat krzemieniecki, województwo wołyńskie → Baza miejscowości kresowych
  5. wieś Mołotków, gmina Białozórka, powiat krzemieniecki, województwo wołyńskie → Baza miejscowości kresowych
  6. W dokumentach występuje też pod nazwą Brzezina II → Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 6/1928, Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 6/1929, Szkice dyslokacyjne ↓ Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 37/1932, Komunikaty dyslokacyjne KOP ↓, s. 58/1934

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]