Szwadron Kawalerii KOP „Budsław”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Szwadron Kawalerii KOP „Budsław”
1 szwadron kawalerii KOP
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca „Budsław”
Dowódcy
Pierwszy rtm. Jerzy Baliński
Ostatni rtm. Marian Szalewicz
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Numer kryptonimowy: 102[a]
Dyslokacja Budsław
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Podległość 3 Brygada OP
pułk KOP „Wilejka”
1 pułk kawalerii KOP
KOP 1938.png
Oficerowie i żołnierze szwadronu kawalerii KOP „Budsław” wraz z rodzinami - dzień św. Huberta (Budsław - 3 listopada 1934). Pośród stojących widoczny (po prawej stronie) dowódca szwadronu - rotmistrz Jerzy Starża-Majewski (zdjęcie ze zbiorów P. Elżbiety Zawadowskiej).

1 Szwadron Kawalerii KOP „Budsław”pododdział kawalerii Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[1], a 17 września instrukcję określającą jego strukturę[2]. W 1924 roku, w składzie 3 Brygady Ochrony Pogranicza, został sformowany 1 szwadron kawalerii KOP[3]. W skład szwadronu wchodzić miały cztery plutony liniowe i drużyna dowódcy szwadronu. Według etatu szwadron liczyć powinien trzech oficerów, 19 podoficerów i 65 ułanów. Na uzbrojeniu posiadał 77 karabinków, 7 pistoletów oraz 82 szable[4]. Z dniem 4 października 1924 roku na stanowisko dowódcy szwadronu został przeniesiony rotmistrz Jerzy Baliński z 4 Pułku Ułanów Zaniemeńskich[5].

Szwadron był podstawową jednostką taktyczną kawalerii KOP. Zadaniem szwadronu było prowadzenie działań pościgowych, patrolowanie terenu, w dzień i w nocy, na odległości nie mniejsze niż 30 km, a także utrzymywanie łączności między odwodami kompanijnymi, strażnicami i sąsiednimi oddziałami oraz eskortowanie i organizowanie posterunków pocztowych. Wymienione zadania szwadron realizował zarówno w strefie nadgranicznej, będącej strefą ścisłych działań KOP, jak również w pasie ochronnym sięgającym około 30 km w głąb kraju[6]. Szwadron był też jednostką organizacyjną, wyszkoleniową, macierzystą i pododdziałem gospodarczym[7]. Jednostką administracyjną dla szwadronu był pułk KOP „Wilejka”, ale zaopatrywał go batalion KOP „Budsław”[8].

Latem 1929 roku szwadron wszedł w skład pułku KOP „Wilejka”[9]. W lipcu 1929 roku zreorganizowano kawalerię KOP. Zorganizowano dwie grupy kawalerii. Podział na grupy uwarunkowany był potrzebami szkoleniowymi i zadaniami kawalerii KOP w planie „Wschód”[10]. Szwadron wszedł w skład grupy północnej[11]. Przyjęto też zasadę, że szwadrony przyjmą nazwę miejscowości będącej miejscem ich stacjonowania[11]. Obok nazw geograficznych, do 1931 roku stosowano również numer szwadronu[12].

W 1934(?)1932[b]roku dokonano kolejnego podziału szwadronów. Tym razem na trzy grupy inspekcyjne. Szwadron wszedł w skład grupy północnej[13].

W 1938 roku nastąpiła reorganizacja podporządkowania i struktur kawalerii KOP. Szwadrony zakwalifikowano do odpowiednich typów jednostek w zależności od miejsca stacjonowania[c]. Szwadron zakwalifikowano do grupy II[15]. Organizacja szwadronu kawalerii na dzień 20 listopada 1938 roku przedstawiała się następująco: dowódca szwadronu, szef szwadronu, drużyna ckm[d], drużyna gospodarcza, patrol telefoniczny i dwa plutony liniowe[14] po cztery sekcje[16], w tym sekcję rkm[7]. Liczył 2 oficerów, 1 chorążego, 6 podoficerów zawodowych, 4 podoficerów nadterminowych i 72 ułanów. Na uzbrojeniu posiadał 2 ckm, 2 rkm, 73 karabinki, 76 szabel. Posiadał też 83 konie wierzchowe[17].

23 marca 1939 roku szwadron został zmobilizowany, a trzy dni później przetransportowany w rejon Wielunia[18], gdzie wszedł w skład ćwiczebnego pułku kawalerii[19][e], a w maju w skład 1 pułku kawalerii KOP[21] jako jego I szwadron[22].

 Osobny artykuł: 1 Pułk Kawalerii KOP.

Żołnierze szwadronu[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy szwadronu
  • rtm. Jerzy Baliński[23] (od 4 października 1924)
  • rtm. Tadeusz Nowakowski (był w 1927)[24]
  • rtm. Jerzy Michał Starża - Majewski (był w 1934)[f]
  • rtm. Marian Szalewicz z 14 p.uł. (29 października 1936[24] – września 1939)[21][20]
Obsada personalna w marcu 1939 roku

Ostatnia „pokojowa” obsada oficerska szwadronu[25][g]

  • dowódca szwadronu – rtm. Marian Szalewicz
  • oficer szwadronu – rtm. Jan Przeździecki

Obsada personalna 1 szwadronu 1 pkaw KOP[22]:

  • dowódca szwadronu – rtm. Marian Szalewicz[h]
  • dowódca 1 plutonu – por. Tadeusz Dudziński z 11 p.uł.
  • dowódca 2 plutonu – ppor. rez. Zygmunt Stryczyński z 17 p.uł.
  • dowódca 3 plutonu – ppor. rez. Michal Gutsche z 17 p.uł.(?)[i]
  • szef szwadronu – N.N.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 426.
  2. Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz podają, że podział kawalerii na trzy grupy nastąpił w 1934 roku → Prochwicz 3/1994 ↓, s. 156, Prochwicz, Konstankiewicz i Rutkiewicz 2003 ↓, s. 44 i Prochwicz 2003 ↓, s. 51.
    Mijakowski i Rozdżestwieński twierdzą, że kawaleria KOP podzielona była na trzy grupy już w 1932 roku → Mijakowski i Rozdżestwieński 2013 ↓, s. 15
  3. W 1938 roku nastąpił podział kawalerii KOP na szwadrony typu I, II i III. Szwadrony typu I stacjonowały poza m.p. dowództw batalionów KOP, szwadrony typu II stacjonowały w m.p. batalionów KOP. Typ III posiadał szwadron „Nowe Świeciany”[14]>
  4. Stan drużyny ckm w szwadronie był znacznie niższy od stanu nakazanego „Regulaminem kawalerii cz.III”. Drużyna składała się z 15 żołnierzy i 19 koni. W jej skład wchodzili: drużynowy, 2 karabinowych, 2 celowniczych, 2 taśmowych, 2 amunicyjnych, 6 koniowodnych i 4 juki[7]>
  5. W innych opracowaniach oddział występuje pod nazwą: «Zgrupowanie Kawalerii KOP „Feliks”». Nazwa pochodzi od imienia dowódcy oddziału – ppłk. Feliksa Kopcia[20].
  6. Urodzony 26.08.1899, w latach 1938-1939 dowódca szwadronu zapasowego 17 p.uł. We wrześniu 1939, w randze mjr. kawalerii, dowódca dywizjonu marszowego Ośrodka Zapasowego Wielkopolskiej Brygady Kawalerii i dowódca obrony przeprawy przez Wisłę pod Annopolem. Ranny pod Annopolem w dniu 13.09.1939, zmarł w końcu września 1939 w lubelskim szpitalu.
  7. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[26].
  8. Marian Szalewicz (1899-X 1939), rtm., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca szwadronu kawalerii KOP „Budsław”. We wrześniu 1939 roku dowódca 1 szwadronu liniowego 1 pkaw. KOP. 2 października dostał się do niewoli sowieckiej w m. Bukowo. Zamordowany przez żołnierzy Armii Czerwonej konwojujących kolumnę jeńców[27].
  9. Oficer o takim samym nazwisku występuje w obsadzie personalnej V szwadronu 1 p KOP[22].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919-1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 83-01-10202-0.
  • Stanisław Falkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924-1925. Ministerstwo Spraw Wojskowych, 1925.
  • Krzysztof Mijakowski, Paweł Rozdżestwieński: Kawaleria Korpusu Ochrony Pogranicza. Wielka księga jazdy polskiej 1918-1939. Tom 44. Edipresse Polska SA, 2013. ISBN 978-83-7769-888-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo Czasopisma Wojskowe. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza nr L.5201/tj.org./38 z 3 listopada 1938.
  • Wykazy imienne oficerów brygad, pułków, batalionów oraz pozostałych jednostek Korpusu Ochrony Pogranicza → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.