Batalion KOP „Stołpce”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Batalion KOP "Stołpce")
Skocz do: nawigacja, szukaj
Batalion KOP „Stołpce”
(8 batalion graniczny)
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1924
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Stołpce
Organizacja
Numer kryptonimowy: 147[a]
Dyslokacja Stołpce
Podległość 2 Brygada OP
Brygada KOP „Nowogródek”
Rodzaj wojsk Korpus Ochrony Pogranicza

Batalion KOP „Stołpce”pododdział piechoty, podstawowa jednostka taktyczna Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[1], a 17 września instrukcję określającą jego strukturę[2]}. W pierwszym etapie organizacji KOP sformowano 2 Brygadę Ochrony Pogranicza, a w jej składzie 8 batalion graniczny „Stołpce”[3]. Podstawą formowania był rozkaz szefa Sztabu Generalnego L. dz. 12044/O.de B./24 z dnia 27 września 1924 roku[4].

W lipcu 1929 roku przyjęto zasadę, że bataliony przyjmą nazwę miejscowości będącej miejscem ich stacjonowania[5]. Obok nazwy geograficznej, do 1931 roku stosowano również numer batalionu[6]. Nazwa jednostki pochodzi od leżącego na Nowogródczyźnie miasta Stołpce znajdującego się wówczas na obszarze województwa nowogródzkiego i będącego macierzystym garnizonem batalionu.

W skład batalionu wchodziły: cztery kompanie piechoty, drużyna dowódcy batalionu i pluton łączności. Według etatu liczy on 25 oficerów, 200 podoficerów i 603 szeregowców[7]. Jego uzbrojenie stanowiły: 2 ciężkie karabiny maszynowe, 48 ręcznych km, 48 garłaczy, 439 karabinów, 280 karabinków i 32 pistolety. Środki transportu to 15 wozów taborowych, 1 motocykl i 7 rowerów[7]. Batalion KOP „Stołpce” miał 5 kompanii granicznych (16 strażnic) i strzegł odcinka granicy o długości 95 km.

W wyniku reorganizacji batalionu w 1931 roku, w miejsce istniejących plutonów karabinów maszynowych, utworzono kompanię karabinów maszynowych. Rozwinięto też kadry kompanii szkolnej do pełnoetatowej kompanii odwodowej[8]. Po przeprowadzonej reorganizacji „R.2” batalion składał się z dowództwa batalionu, plutonu łączności, kompanii karabinów maszynowych, kompanii odwodowej i trzech kompanii granicznych[9].

Latem 1936 roku dowódca KOP polecił wyłączyć ze składu batalionu KOP „Iwieniec” 2 kompanię graniczną „Rubieżewicze” i włączyć ją jako 4 kompanię graniczną tego batalionu. Odcinek ochraniany przez kompanię włączono w rejon odpowiedzialności dowódcy batalionu KOP „Stołpce”[10].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”[11]. Batalion otrzymał nowy etat. Był jednostką administracyjną dla dowództwa pułku KOP „Snów”, szwadronu kawalerii KOP „Stołpce”, kompanii saperów KOP „Stołpce”, lekarza weterynarii rejonu środkowego KOP, placówki wywiadowczej KOP nr 5, posterunku żandarmerii KOP „Stołpce”, komendy rejonu pw KOP „Nowogródek”, komendy powiatu pw KOP „Stołpce” i stacji gołębi pocztowych KOP „Baranowicze”[12]. W wyniku realizacji drugiej fazy reorganizacji KOP, latem 1937 roku przesunięto 3 kompanię graniczną „Stasiewszczyzna” z batalionu „Iwieniec” do batalionu KOP „Stołpce” jako jego 5 kompanię graniczną[13]. Przesunięto też strażnicę „Łozowicze” 3 kompanii granicznej „Smolicze” batalionu „Kleck” do 2 kompanii granicznej „Siełowicze” batalionu KOP „Stołpce”[13].

W 1939 roku zmobilizowany batalion został włączony w struktury rezerwowej 38 Dywizji Piechoty jako I batalion 96 Pułku Piechoty[14], dzieląc losy innych jednostek Armii "Małopolska".

Po odejściu batalionu przeznaczonego dla 38 Dywizji Piechoty garnizon jednostki w Stołpcach wyposażył i doprowadził do stanu etatowego (poprzez wcielenie nowych rekrutów i rezerwistów) jednostkę na nowo od podstaw. Batalion wszedł w skład pułku KOP „Baranowicze”. Po odtworzeniu, batalion ochraniał granicę z ZSRR o długości 94,902 km[15]. Od 17 września 1939 roku brał udział w obronie ówczesnej wschodniej granicy państwa przed radzieckim agresorem. Pod naciskiem nacierających oddziałów sowieckich baon KOP „Stołpce”, wycofał się w kierunku Nowogródka w ogniu walki, a 20 września został okrążony w m. Mir i poddał się oddziałom 6 Dywizji Strzeleckiej 10 Armii.

Służba graniczna[edytuj]

Batalion graniczny był podstawową jednostką taktyczną Korpusu Ochrony Pogranicza przeznaczoną do pełnienia służby ochronnej na powierzonym mu odcinku granicy polsko-radzieckiej, wydzielonym z pasa ochronnego brygady. Odcinek batalionu dzielił się na pododcinki kompanii, a te z kolei na pododcinki strażnic, które były „zasadniczymi jednostkami pełniącymi służbę ochronną”, w sile półplutonu. Służba ochronna pełniona była systemem zmiennym, polegającym na stałym patrolowaniu strefy nadgranicznej i tyłowej, wystawianiu posterunków alarmowych, obserwacyjnych i kontrolnych stałych, patrolowaniu i organizowaniu zasadzek w miejscach rozpoznanych jako niebezpieczne, kontrolowaniu dokumentów i zatrzymywaniu osób podejrzanych, a także utrzymywaniu ścisłej łączności między oddziałami i władzami administracyjnymi[16]. Batalion graniczny KOP „Stołpce” w 1934 roku ochraniał odcinek granicy państwowej szerokości 59 kilometrów 910 metrów[17].

W 1937 roku ustalono dla batalionu następujący podział ochranianego odcinka granicy państwowej[18]:

  • granica północna: odcinek strażnicy „Bardzie” 5 kompanii granicznej „Stasiewszczyzna” baonu „Stołpce” [wł.]
  • granica południowa: odcinek strażnicy „Łozowicze” 2 kompanii granicznej „Siełowicze” [wł.].

Po odtworzeniu w 1939 roku, batalion ochraniał granicę długości 94 kilometrów 902 metrów[15]. Bataliony sąsiednie:

Walki batalionu[edytuj]

Walki o strażnice:
Strzegący granicy batalion graniczny ppłk. Stanisława Krajewskiego 17 września 1939 roku rozpoczął walki z atakującymi strażnice pododdziałami 6 Dywizji Kawalerii, 40 Dywizji Kawalerii, 16 Oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD[19].

5 kompanię „Stasiewszczyzna” zaatakowały pododdziały 16 Oddziału Wojsk Pogranicznych[19]. Jej strażnica „Bardzie” poddała się, a do niewoli dostało się 14 żołnierzy. Strażnica „Morozowicze” po krótkiej walce poddała się. Do niewoli dostało się 16 żołnierzy, w tym ranni. Sowieci mieli 6 rannych[20].

4 kompanię „Rubieżewicze” atakowały kombinowane pododdziały 16 Oddziału Wojsk Pogranicznych i 6 Dywizji Kawalerii[20]. Strażnicę „Rubieżewicze" i pododdziały kompanijne zaatakował dowodzony przez kpt. Łasowskiego oddział wydzielony 6 Dywizji Kawalerii. O 8:20 strażnica została zdobyta. Do niewoli dostało się 4 żołnierzy. Pododdziały kompanijne walczyły nieco dłużej[20]. Strażnicę „Oleszkowo” zaatakował kombinowany oddział 16 Oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD. O 7:00 strażnica została zdobyta. 7 żołnierzy, w tym jeden oficer dostało się do niewoli[20]. Strażnicę „Borkowszczyzna” zaatakował dowodzony przez st. lejtn. Wojnowa 3 szwadron 145 pułku kawalerii z 40 DK. Strażnica została zdobyta[20].

Strażnice 3 kompanii granicznej „Kołosowo” stawiały opór. Strażnicę „Kołosowo” i pluton odwodowy atakował kombinowany oddział 16 Oddziału Wojsk Pogranicznych NKWD kpt. Jermakowa. W wyniku zastosowania przez sowietów artylerii, załoga strażnicy wycofała się bez strat własnych. Ranny został sowiecki dowódca kpt. Jermakow[21]. Strażnicę „Smolarnia” zaatakował kolejny kombinowany oddział 16 Oddziału Wojsk Pogranicznych. Obrzucona granatami strażnica zapaliła się. Część żołnierzy poległa, do niewoli dostało się 8 żołnierzy w tym jeden oficer[21]. Strażnica „Świerynowo” została zdobyta o 8:00. Do niewoli dostało się 18 żołnierzy, w tym jeden ranny[21].

2 kompania „Siełowicze” atakowana była przez 17 Oddział Wojsk Ochrony Pogranicza NKWD[21]. O walkach strażnic 1 kompanii granicznej „Mikołajewszczyzna” brak jest informacji[21].

Pododdziały i sztab batalionu KOP „Stołpce” opuściły Stołpce we wczesnych godzinach rannych 17 września, wycofując się w kierunku zachodnim[21].

W walkach odwrotowych z Armią Czerwoną:
Wycofujący się w kierunku Nowogródka[22] batalion KOP „Stołpce”, prowadził walkę ogniową z maszerującymi równolegle oddziałami 11 DK kombriga Andrieja Nikitina. Wobec większej szybkości poruszania się jednostek Armii Czerwonej, resztki sił baonu zostały 20 września okrążone w Mirze i poddały się oddziałom sowieckiej 6 Dywizji Strzeleckiej 10 Armii[23].

Struktura organizacyjna[edytuj]

Organizacja batalionu w 1934[17]:

Struktura organizacyjna w 1937[24]

  • dowództwo batalionu KOP „Stołpce”
  • 1 kompania „Zasule”
    • strażnica KOP „Zarzecze”
    • strażnica KOP „Oleszkowo”
    • strażnica KOP „Borkowszczyzna”
  • 2 kompania „Doleda”
    • strażnica KOP „Samochwały”
    • strażnica KOP „Kołosowo”
    • strażnica KOP „Smolarnia”
    • strażnica KOP „Swierzynowo”
  • 3 kompania „Mikołajewszczyzna
    • strażnica KOP „Iłowo”
    • strażnica KOP „Panie Kochanku”
    • strażnica KOP „Połośna”
Odtworzona struktura organizacyjna w 1939[25]

Żołnierze batalionu[edytuj]

dowódcy batalionu:

  • mjr Aleksander Sabliński (był w 1924)[26]
  • mjr Henryk Borowik (był w 1925)[26][27]
  • ppłk Zygmunt Bezeg (VII 1931 – III 1935)[28]
  • kpt. Stanisław Paczkowski (III 1935 – IV 1935)[28]
  • ppłk Nikodem Sulik (IV 1935 – III 1937)[29]
  • mjr Marian Serafiniuk (III 1937 – IV 1937)[29]
  • ppłk T. Wójcik (IV 1937 – XI 1937)[29]
  • ppłk Stanisław Krajewski (XII 1937[29]–1939)[15]

oficerowie batalionu:

Obsada personalna batalionu w czerwcu 1939[30]:

  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Kamil Krajewski
  • zastępca dowódcy – mjr Leon Kardaś
  • adiutant batalionu – kpt. Franciszek Antoni Stawicki
  • dowódca 1 kompanii granicznej – kpt. Witold Gorczyński
  • dowódca 2 kompanii granicznej – kpt. Zenon Tymiński
  • dowódca 3 kompanii granicznej – kpt. Zygmunt Otto Śliwa
  • dowódca 4 kompanii granicznej – kpt. Franciszek Barszczewski
  • dowódca 5 kompanii granicznej – kpt. Jerzy Leon Gędzierski
  • dowódca kompanii odwodowej – kpt. Stanisław Kieroń
  • dowódca kompanii karabinów maszynowych – kpt. Franciszek Nowiński
  • dowódca plutonu łączności – por. Jerzy Stanisław Karol Spiechowicz

Uwagi

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 426

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Stanisław Falkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza. W pierwszą rocznicę objęcia służby na wschodniej granicy Rzeczypospolitej 1924-1925. 1925. [dostęp 2016-01-30].
  • Waldemar Jaskulski: Generał brygady Józef Konstanty Olszyna-Wilczyński (1890-1939). Włocławek: Expol, 2013. ISBN 978-83-60541-09-8.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (145), 1993. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Rajmund Szubański. Bataliony, kompanie, strażnice KOP-u. „Przegląd Historyczno-Wojskowy”. 3 (184), 2000. Warszawa: Dom Wydawniczy Bellona. ISSN 1640-6281. 
  • Iwona Wiśniewska, Katarzyna Promińska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Nowogródek»”. , 2013. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie przeniesienia 2-giej kompanii granicznej baonu „Iwieniec” do baonu „Stołpce” z 23 lipca 1936 roku.
  • Zarządzenie dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza R.142.R.2 w sprawie reorganizacji batalionów i Centralnej Szkoły Podoficerskiej („R.2”) nr L.dz.4160/Tjn.Og.Org/31 z 21 sierpnia 1931 roku.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Zarządzenie dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza sprawie reorganizacji pododdziałów w batalionach i CSP(„R.3” II Faza) nr L.3300/Tjn.Og.Org/37 z 17 lipca 1937 roku.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919-1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 8301102020.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.