33 Eskadra Towarzysząca

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
33 Eskadra Towarzysząca
33 Eskadra Obserwacyjna
Ilustracja
Godło eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1934
Rozformowanie 1939
Dowódcy
Pierwszy kpt. pil. Bernard Adamecki
Ostatni kpt. obs. Stanisław Zaleski
Działania zbrojne
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Ławica (Poznań)
We wrześniu 1939:
Żydowo
Sielec[a]
Szczepanowo[a]
Inowrocław[a]
Dębe[b]
Turek[b]
Lubień
Krośniewice
Kamienna
Wola Raciborska
Brzozów Stary
Luszyn
Brzozów Stary
Rodzaj sił zbrojnych Wojsko[c]
Rodzaj wojsk Lotnictwo
Podległość IV/3 dywizjon towarzyszący
Armia „Poznań”.
33 esk obs.png

33 eskadra towarzyszącapododdział lotnictwa Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

W 1934 w Poznaniu-Ławicy została sformowana 33 eskadra towarzysząca. W kampanii wrześniowej jako eskadra obserwacyjna walczyła w składzie lotnictwa Armii „Poznań”.

Godło eskadry[1][2]:

  • „Ważka (pasikonik[3]) z lornetą” na tle białego rombu

Formowanie i szkolenie 33 eskadry towarzyszącej[edytuj | edytuj kod]

33 eskadra towarzysząca została sformowana w październiku i listopadzie 1934 w składzie 3 pułku lotniczego w Poznaniu-Ławicy. Podstawę organizacji eskadry stanowił rozkaz L. 2274/Tjn. Org. I Wiceministra Spraw Wojskowych z dnia 30 sierpnia 1934. Określony w tym rozkazie termin formowania eskadry na dzień 15 września 1934 nie został zachowany[4][d].

Działania 33 eskadry obserwacyjnej w 1939[edytuj | edytuj kod]

Mobilizacja eskadry[edytuj | edytuj kod]

Eskadra mobilizację sierpniową przeprowadziła na lotnisku Ławica. Po wykonaniu czynności mobilizacyjnych , w nocy z 28 na 29 sierpnia rzut kołowy odjechał na lotnisko Żydowo[3]. 31 sierpnia przyleciało za nim siedem samolotów obserwacyjnych RWD-14 Czapla i 2 samoloty szkolne RWD-8[1].

Działania eskadry w kampanii wrześniowej[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej eskadra walczyła w składzie Armii „Poznań”[5]. Już 1 września nastąpił podział jednostki: 1/33 pluton został przydzielony do dyspozycji dowódcy 26 Dywizji Piechoty i przesunięty na lądowisko Sielec, a II/33 pluton wszedł w podporządkowanie 25 Dywizji Piechoty i odleciał na lądowisko Dębe[6]. Dowódca eskadry pozostał przy I plutonie. Zadań bojowych nie wykonywano[7].

2 września załogi obu plutonów wykonały po kilka lotów rozpoznawczych i łącznościowych. 3 września na rozpoznanie nieprzyjaciela w rejon CzarnkówUjścieWągrowiec wystartowała załoga: ppor. obs. Zygmunt Rattay i kpr. pil. Jan Michalak. Przy podejściu do zrzutu meldunku na płachtę dowódcy armii w Wapnie Nowym, samolot został ostrzelany przez OPL osłony sztabu Armii „Poznań”. Podczas przymusowego lądowania „Czapla” została rozbita. Załoga nie odniosła większych obrażeń. Wieczorem I/33 pluton przegrupował się na lądowisko Szczepanowo, a II/33, po wykonaniu zadań na korzyść dowódcy 25 Dywizji Piechoty, odleciał na lądowisko Turek. W nocy kpt. Stanisław Zaleski i sierż. Stefan Nowak polecieli nad terytorium wroga w rejon Piła-Krzyż szukając nieprzyjacielskich kolumn pancernych[8]. 4 września dwukrotnie na rozpoznanie w rejonie Nakła i Bydgoszczy latał dowódca eskadry z sierż. Nowakiem. W drugim locie ich „Czaplę” zaatakował niemiecki myśliwiec – bez powodzenia. Wieczorem przyszedł rozkaz natychmiastowego odejścia 1/33 plutonu w rejon Inowrocławia. Przy lądowaniu w ciemnościach samolot por. Antoniego Mikienki i plut. Mieczysława Orłowskiego wpadł na kołującą „Czaplę” ppor. Zygmunta Rattaya i kpr. Jana Michalaka. Załogi nie doznały obrażeń, ale oba samoloty zostały zniszczone. W tym czasie załogi ppor. Sawickiego, ppor. Tomaszewskiego i ppor. Wilczyńskiego z II/33 plutonu wykonały 2 loty rozpoznawcze i 1 łącznościowy na zapotrzebowanie sztabu 25 Dywizji Piechoty[9]. 5 września I/33 pluton dysponował tylko „Czaplą". Załoga wykonała 2 loty na korzyść 26 Dywizji Piechoty[10]. W tym dniu załogi II/33 plutonu startowały 3-krotnie, rozpoznając w rejonie Kalisza i Ostrowa Wielkopolskiego. Z lotu nie wróciła załoga: ppor. obs. Tadeusz Sawicki i kpr. pil. Brunon Ślebioda. Ich samolot został prawdopodobnie zestrzelony przez niemiecki 55 pułk piechoty[11]. W dniach od 6 do 8 września I/33 pluton wykonał kilka lotów na korzyść dowódcy 26 Dywizji Piechoty. 8 września kpt. Stanisław Zaleski otrzymał rozkaz przesunięcia na prawy brzeg Wisły i przekazania 1 „Czapli” do 46 eskadry obserwacyjnej, a 1 RWD-8 do eskadry łącznikowej por. obs. Eichstaedta[e]. W tym okresie załogi II/33 wykonały 4 zadania na korzyść dowódcy 25 Dywizji Piechoty[11]. 9 września rozkaz odejścia I/33 plutonu do Armii „Pomorze” został odwołany, a oba plutony połączyły na lotnisku Lubień. W tym czasie eskadra dysponowała 3 „Czaplami” i 1 RWD-8. Por. Jan Jaworski i plut. Mieczysław Orłowski polecieli w rejon Aleksandrowa Kujawskiego, por. Mikienko i ppor. Rejecki w rejon Strykowa, a rejon Głowna rozpoznawał ppor. Rattay i kpr. Marian Zajączkowski[11]. 10 września samoloty odleciały na lotnisko Krośniewice, a niedługo potem na lądowisko Kamienna. Startowano na rozpoznanie kierunków: Września, Gniezno i Żnin. 11 września wykonano kilka lotów dla potrzeb dowództwa armii. 12 września nastąpiło przesunięcie eskadry na lądowisko Wola Raciborska. W tym dniu załogi rozpoznawały przedpole na kierunku zachodnim. 13 września załoga: kpt,. Zaleski i sierż. Nowak rozpoznawali obszar na wschód od Bzury, natomiast załoga ppor. Rattaya z ppor. Rejeckim badała sytuację w rejonie Płocka i Gąbina. 14 września por. Jaworski z kpr. Barankiewiczem polecieli rano na rozpoznanie rejonu Wisły. Na skutek intensywnego bombardowania okolic Woli Raciborskiej, nastąpiło przesunięcie eskadry na lądowisko Brzozów Stary[12]. 15 września samoloty odleciały do Luszyna. Niedługo potem, z uwagi na zmasowane naloty Luftwaffe, nastąpił powrót do Brzozowa. W tym dniu eskadra wykonała tylko 1 lot łącznościowy. 16 września ppor. Józef Tomaszewski z sierż. Nowakiem rozpoznawali odcinek Wisły WyszogródModlin. Nad Gąbinem własna OPL postrzelała „Czaplę”, a pilotowi z najwyższym trudem udało się dociągnąć w rejon lotniska, rozbijając jednak „Czaplę” przy lądowaniu[11]. 17 września z Brzozowa, na samolocie „Czapla”, w kierunku granicy polsko-rumuńskiej, odlecieli ppor. obs. Jan Tomaszewski i ppor. pil.Jan Rejecki. Z braku paliwa lądowali koło Włodawy. Dalej ku granicy maszerowali pieszo i transportem przygodnym. Do Rumunii dotarł tyko Tomaszewski, a Rejecki został internowany przez jednostki Armii Czerwonej. Pozostały personel eskadry początkowo samochodami, a następnie spieszony, przedzierał się z okrążenia nad Bzurą do Modlina i Warszawy. Część wzięła udział w obronie tych miast. Po kapitulacji Modlina i Warszawy większość oficerów eskadry dostała się do niewoli. Podczas walk i bombardowań w Kampinosie zginął ppor. obs. Aleksander Wilczyński[13].

Bilans działań[13][14]
Załogi wykonały 44 zadania bojowe w tym około 4 lotów łącznikowych.

Straty eskadry:

polegli: ppor. Cyruliński, por. Sawicki, por. Wilczyński; kpr. Ślebioda,
zaginęli (niewola): kpt. Zaleski, por. Gardulski, por. Jaworski, por. Mikienko, por. Rejecki; sierż. Nowak, kpr. Michalak, kpr. Zajączkowski.

Samoloty: stan – 7 RWD-14 Czapla, uzupełnienie – 0, zniszczone – 7, ewakuacja – 0.

Personel eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
kpt. pil. Bernard Adamecki XI 1934 –
kpt. obs. Mieczysław Wiśniowski 1 XII 1935 –
kpt. pil. Marian Tarnowski X 1936 –
kpt. pil. Feliks Kulesza 1 VIII 1937 –
kpt. obs. Gerard Mann 24 XI 1938 –
kpt. obs. Stanisław Krzymowski 1 III 1939 –
kpt. obs. Stanisław Zaleski VI – IX 1939
Personel eskadry we wrześniu 1939[6]
Stanowisko Stopień imię i nazwisko
dowódca eskadry kpt. obs. Stanisław Zaleski
szef esakdry st. sierż. Władysław Mańczak
I pluton II pluton
dowódca plutonu por. obs. Jan Jaworski por. pil. Stanisław Gardulski
obserwatorzy

por. obs. Antoni Mikienko
por. obs. Henryk Cyruliński
por. obs. Zygmunt Rattay

ppor. obs. Tadeusz Sawicki
ppor. obs. Józef Tomaszewski
ppor. obs. Aleksander Wilczyński

piloci

ppor. rez. pil. Jan Rejecki
sierż. pil. Stefan Nowak
kpr. pil. Jan Michalak
kpr. pil. Mieczysław Orłowski
kpr. pil. Marian Zajączkowski

kpr. pil. Jan Barankiewicz
kpr. pil. Antoni Sypniewski
kpr. pil. Brunon Ślebioda

szef mechaników st. majster wojsk. Jan Szczuraszek majster wojsk. Wacław Szczublewski

Samoloty eskadry[edytuj | edytuj kod]

We wrześniu 1939 na uzbrojeniu eskadry znajdowało się 7 samolotów RWD-14 Czapla[13].

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c Miejsce stacjonowania I plutonu 33 eskadry
  2. a b Miejsce stacjonowania II plutonu 33 eskadry
  3. Ustawa z dnia 9 kwietnia 1938 roku o powszechnym obowiązku obrony (Dz.U. z 1938 r. nr 25, poz. 220). W skład Sił Zbrojnych II RP wchodziły wojska lądowe nazywane ówcześnie wojskiem i Marynarka Wojenna. Wojsko składało się z jednostek organizacyjnych wojska stałego i jednostek organizacyjnych Obrony Narodowej, a także jednostek organizacyjnych Korpusu Ochrony Pogranicza.
  4. Jerzy Pawlak, Polskie eskadry w latach 1918-1939, s. 255 podał, że organizację eskadry rozpoczęto w listopadzie 1934 roku
  5. Przesunięcia samolotów miały związek z decyzją oddania 26 Dywizji Piechoty do dyspozycji dowódcy Armii „Pomorze”[11].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b Pawlak 1991 ↓, s. 371.
  2. Pawlak 1989 ↓, s. 255.
  3. a b Pawlak 1982 ↓, s. 208.
  4. Białkowski 2011 ↓, s. 91–92.
  5. Koliński 1978 ↓, s. 92.
  6. a b Pawlak 1982 ↓, s. 209.
  7. Pawlak 1991 ↓, s. 372.
  8. Pawlak 1991 ↓, s. 373.
  9. Pawlak 1991 ↓, s. 373-374.
  10. Pawlak 1982 ↓, s. 210.
  11. a b c d e Pawlak 1991 ↓, s. 374.
  12. Pawlak 1982 ↓, s. 211.
  13. a b c Pawlak 1991 ↓, s. 375.
  14. Pawlak 1982 ↓, s. 211-212.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Rafał Białkowski, Kosztowna pomyłka? Geneza lotnictwa towarzyszącego w Polsce, cz. 1, Lotnictwo Wojskowe. Magazyn Miłośników Lotnictwa Wojskowego, Cywilnego i Kosmonautyki Nr 2-3 (119-120), Magnum X Sp. z o.o., luty-marzec 2011, ISSN 1732-5323.
  • Izydor Koliński: Regularne jednostki ludowego Wojska Polskiego (lotnictwo). Formowanie, działania bojowe, organizacja i uzbrojenie, metryki jednostek lotniczych. Krótki informator historyczny o Wojsku Polskim w latach II wojny światowej. Cz. 9. Warszawa: Wydawnictwo Ministerstwa Obrony Narodowej, 1978.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w latach 1918-1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1989. ISBN 83-206-0760-4.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1982. ISBN 83-206-0281-5.
  • Jerzy Pawlak: Polskie eskadry w wojnie obronnej 1939. Warszawa: Wydawnictwo Komunikacji i Łączności, 1991. ISBN 83-206-0795-7.