12 Eskadra Wywiadowcza

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 12 Eskadry Wywiadowczej. Zobacz też: 12 Eskadra – stronę ujednoznaczniającą.
12 Eskadra Wywiadowcza
1 Wielkopolska eskadra polna
Ilustracja
Godło eskadry
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1925 (przeformowanie)
Tradycje
Kontynuacja 12 eskadra lotnicza
12 eskadra liniowa
Dowódcy
Pierwszy ppor. pil. Wiktor Pniewski
Ostatni kpt. obs. Konstanty Koziełło
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
Organizacja
Rodzaj wojsk Wojska lotnicze
Podległość I dywizjon wywiadowczy
Dowódca 15 puł ppłk Władysław Anders w samolocie sierż. Kazimierza Burzyńskiego z 12 eskadry wywiadowczej
Dowódca 14 DP gen. Daniel Konarzewski wśród lotników eskadry

12 eskadra wywiadowczapododdział lotnictwa rozpoznawczego Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego w II Rzeczypospolitej.

Eskadra sformowana została w 1919 na lotnisku Ławica w Poznaniu jako 1 Wielkopolska eskadra polna. Brała udział w wojnie polsko-ukraińskiej i polsko-bolszewickiej. W 1920 przemianowana na 12 eskadrę lotniczą, a później 12 wywiadowczą. Po wojnie weszła w skład 1 pułku lotniczego w Warszawie. W związku z reorganizacją lotnictwa, w 1925 powtórnie przemianowana w 12 eskadrę lotniczą.

Godło eskadry[1]:

  • „biała błyskawica”
  • odznaka honorowa – „Za obronę Kresów Wschodnich”.

Formowanie, zmiany organizacyjne i walki[edytuj | edytuj kod]

1 Wielkopolska eskadra polna[edytuj | edytuj kod]

12 lutego 1919 gen. Gustaw Macewicz wydał rozkaz organizacyjny, na podstawie którego przystąpiono na lotnisku Ławica w Poznaniu do formowania 1 Wielkopolskiej eskadry polowej[2][3]. Według etatu, w skład eskadry wchodziło 6 pilotów, 4 obserwatorów, 2 strzelców pokładowych oraz 20 podoficerów i 115 szeregowych różnych specjalności. Uzbrojenie stanowiło 10 samolotów typu Albatros CV i C VII, DFW C V i AEG C IV[a]. Na swoim wyposażeniu eskadra posiadała 4 samochody, 1 motocykl i kilka wozów konnych[3].

Z początkiem marca rozpoczęła się ofensywa ukraińska. Przerwana została komunikacja kolejowa pomiędzy Lwowem a Przemyślem. Obrońcy Lwowa odcięci zostali od zaopatrzenia. Oddziały polskie walczące w rejonie Lwów – Gródek znalazły się w okrążeniu[4]. 14 marca eskadra skierowana została na front wschodni pod Przemyśl, a operacyjnie podporządkowana dowódcy Grupy Wielkopolskiej płk. Danielowi Konarzewskiemu[2]. Wraz z 5 i 9 eskadrą wywiadowczą utworzyła II Grupę Lotniczą[1]. W tym czasie eskadra posiadała 5 lotników, 4 obserwatorów, 156 żołnierzy, a uzbrojenie składało się z 7 samolotów[4].

W kwietniu realizowano działania o kryptonimie „Jazda”. Jej celem było uzyskanie przez oddziały polskie rozszerzonych podstaw do przeprowadzenia ofensywy. Eskadra atakowała oddziały ukraińskie w rejonie Glinnik i Pustomyt. W tej fazie walk wykonano 33 fotografie rejonów rozmieszczenia nieprzyjaciela, dokonując jednocześnie ostrzału jego pozycji z broni pokładowej. Zrzucono około 400 bomb lotniczych. Ataki bombowe i szturmowe wykonywano z małej wysokości. Narażało to załogi na ogień karabinów maszynowych nieprzyjacielskiej piechoty. Sierż. pil. Franciszek Jach w czasie rajdu na Rajtarowice zestrzelił balon obserwacyjny. Jednak sam krótko potem został zestrzelony przez piechotę ogniem karabinów maszynowych. Pilot dostał się do niewoli, ale po kilku dniach udało mu się z niej zbiec[5][1]. W tym czasie na korzyść dowództwa armii gen. Wacława Iwaszkiewicza eskadra prowadziła dalekie rozpoznanie latając aż po Stryj. W miarę sukcesów wojsk lądowych, eskadrę przebazowano początkowo do Medyki, a później do Stryja. Po oswobodzeniu Małopolski Wschodniej, 10 czerwca 1919 eskadra wróciła do Poznania[b]. Naczelna Rada Ludowa uhonorowała zasługi bojowe eskadry w czasie kampanii polsko-ukraińskiej nadaniem plakietki „Za obronę kresów wschodnich”. Wyróżnienie to umieszczano na samolotach bojowych eskadry[7]. Po powrocie eskadra weszła w skład Frontu Wielkopolskiego. Stacjonując na lotnisku Wojnowice[2], prowadziła działania rozpoznawcze[7].

3 września eskadra po raz kolejny poleciała na wschód, tym razem na Front Litewsko-Białoruski. Weszła tam w skład 1 Dywizji Strzelców Wielkopolskich. 10 września 1919 roku została rozlokowana na lotnisku w Bobrujsku, a 14 września rozpoczęła ataki szturmowe i współpracę z artylerią[8]. Brak środków łączności radiowej zmuszał wojska do używania sygnalizacji przy pomocy płacht i rakiet[9]. Eskadra wykonywała też zadania dalekiego zwiadu, rozpoznając nawet w rejonie Homla. 27 września załoga w składzie: ppor. pil. Teofil Krzywik i ppor. obs. Wiktor Karczewski, wracając z bombardowania mostu kolejowego na Oli pod Turkowoją, została zestrzelona i musiała przymusowo lądować na terenie zajętym przez wroga. Po kilkudniowej tułaczce oficerowie powrócili szczęśliwie do macierzystej jednostki. Przynieśli też ze sobą wymontowany z samolotu karabin maszynowy. Po raz kolejny ta sama załoga została zestrzelona 15 grudnia. Tym razem dostała się do bolszewickiej niewoli. Ppor. Krzywik zaginął, natomiast ppor. Karczewskiemu udało się zbiec i przedostać do bazy lotniczej[9].

W okresie zimowym zmienił się charakter działań jednostki. Eskadra stała się bardziej niszczycielską niż, jak dotąd, obserwacyjną. Bombardowano węzły komunikacyjne, linie zaopatrzenia, a także bolszewickie pociągi pancerne. Na stacje kolejowe Złobin i Rohaczów zrzucono ładunek około 6000 kg bomb[10].

12 eskadra lotnicza/wywiadowcza[edytuj | edytuj kod]

Wczesną wiosną 1920 nastąpiły zmiany organizacyjne. Eskadra została przemianowana na 12 eskadrę lotniczą, a niedługo potem na 12 eskadrę wywiadowczą. Zmienił się też charakter działań eskadry. Jej zasadniczym zadaniem było wsparcie z powietrza działań 14 Wielkopolskiej Dywizji Piechoty. W boju pod Szaciłkami wykonywała ataki szturmowe na bolszewicką piechotę. Eskadra współdziałała też z artylerią wykrywając dla niej cele. Piloci latali też w nocy. Wykonywali przy tym zarówno zadania rozpoznawcze jak i bombardierskie[8]. W tym czasie latający na Albatrosie ppor. pil. Franciszek Jach, zestrzelił nad lotniskiem Sołtanówka bolszewickiego Nieuportta. 10 maja został zestrzelony samolot dowódcy eskadry kpt. Władysława Jurgensonaz pchor. obs. Tadeuszem Dzierzgowskim na pokładzie. Obaj lotnicy trafili do niewoli. Dowódcę rozstrzelano, a pchor. Dzierzgowskiego uwolniono dopiero po zakończeniu działań wojennych[10].

W pierwszych dniach lipca eskadra bazowała na lotnisku w Bobrujsku. W wyniku błyskawicznie prowadzonych przez bolszewików działań ofensywnych, eskadra zmuszona była do częstych przegrupowań. Czyniono to na tyle sprawnie, że lotnicy zawsze mogli wspierać walczącą 14 DP aż do rejonu Białegostoku[11]. Spod Białegostoku, już samodzielnie, odleciała do Warszawy i bazowała w Siekierkach[12]. Tu weszła w operacyjne podporządkowanie dowództwa 5 Armii gen. Władysława Sikorskiego i broniła stolicy od północy operując w rejonach MławaDziałdowo[13]. 13 sierpnia zginął ppor. pil. Henryk Kozanecki, a ppor. obs. Jerzy Roszkowski odniósł ciężkie rany. Kilka dni później załoga: sierż. obs. Leonard Hudzicki i sierż. pil. Alojzy Błażyński, dostała się do niewoli. Z zamieszaniu zbiegła, a następnie w żydowskich przebraniach dotarła do własnych pozycji[14].

Po zakończeniu bitwy warszawskiej eskadra przeszła do działań bombowo-szturmowych. Po zajęciu Białegostoku przez oddziały polskie, przebazowała się na lotnisko Markowszczyzna[13]. Tu została podporządkowana 2 Armii. W jej składzie brała udział w walkach nad Niemnem, w zdobyciu Grodna i zajęciu Lidy[12]. Kolejnym miejscem bazowania eskadry była własnie Lida. 21 września w walce poległ sierż. pil. Antoni Katarzyński, zaś ciężko ranny został ppor. obs. Kazimierz Szczepański. Po zawieszeniu broni, w listopadzie eskadra przegrupowała się do Wilanowa[14].

Ogółem eskadra wykonała 515 lotów bojowych przebywając 756 godzin w powietrzu[15][16][12].

W 1921 weszła w skład powstającego 1 pułku lotniczego w Warszawie[13]. Wiosną 1925 jednostka przemianowana została na 12 eskadrę lotniczą[17]. Cztery lata później pododdział po raz kolejny przemianowany został na 12 eskadrę liniową. W marcu 1939 eskadra została rozformowana, a jej personel wcielony został do 215 dywizjonu bombowego[18].

 Osobny artykuł: 12 eskadra liniowa.

Personel eskadry[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy eskadry[19][20]
Stopień Imię i nazwisko Okres pełnienia służby
ppor. pil. pil. Wiktor Pniewski
por. obs. Maksymilian Kowalewski 2 I – 3 III 1920
kpt. pil. Władysław Jurgenson 3 III – † V 1920
por. Witold Rutkowski cz.p.o. V – VI 1920
por. obs. Maksymilian Kowalewski VI 1920 – 1921
por. pil. Władysław Chramiec 1921–1922
kpt. pil. Aleksander Łaguna 1922 – VII 1923
kpt. pil. Franciszek Rudnicki VII 1923 – V 1924
kpt. obs. Konstanty Koziełło V 1924 – IX 1925
Obserwatorzy i piloci z okresu wojny polsko-bolszewickiej [16][21]
Obserwatorzy Piloci

por. Leon Loria
por. Bogdan Baczyński
ppor. Andrzej Płachta
ppor. Bogdan Kwieciński
ppor. Leonard Komar
ppor. Jerzy Roszkowski
ppor. Wiktor Karczewski
ppor. Adam Karpiński
pchor. Tadeusz Dzierzgowski
sierż. Leonard Hudzicki
pchor. Roman Święcicki
pchor. Antoni Grzybowski
sierż. Jan Bielawski
sierż. Kazimierz Szczepański
sierż. Kazimierz Malinowski

kpt. Wacław Iwaszkiewicz
por. Witold Rutkowski
ppor. Ludwik Piechowiak
ppor. Franciszek Jach
ppor. Teofil Krzywik
pchor. Henryk Kozanecki
pchor. Ludwik Halagiera
sierż. Kazimierz Burzyński
pchor. Antoni Katarzyński
sierż. Bolesław Gallus
sierż. Józef Muhlnikiel
sierż. Alojzy Błażyński
sierż. Józef Napierała
sierż. Ignacy Makomaski

Samoloty eskadry[edytuj | edytuj kod]

Na wyposażeniu będącej w składzie 1 pułku lotniczego 12 eskadry wywiadowczej znajdowały się samoloty: Breguet 14 i Ansaldo 300[15]

Wypadki lotnicze[edytuj | edytuj kod]

  • 15 grudnia 1919 podczas wykonywania zadania bojowego zginął ppor. pil. Teofil Krzywik[1].
  • 10 maja 1920 w walce powietrznej zestrzelony został kpt. Jurgenson, który dostał się do niewoli, a obserwator pchor. Tadeusz Dzierzbowski do kraju powrócił dopiero po zawarciu rozejmu[13].
  • 13 sierpnia 1920 wykonując lot bojowy zginął ppor. pil. Henryk Kazanecki, a jego obserwator ppor. Jerzy Roszkowski został ciężko ranny[13].
  • 22 września 1920 wykonując zadanie bojowe zginął sierż. pil. Antoni Katarzyński, a ciężko ranny został obserwator ppor. Kazimierz Szczepański[13].
Schemat zmian organizacyjnych eskadry
Nazwy jednostki i daty sformowania, przeformowań i rozformowania
II 1919 1 Wielkopolska eskadra polna 1920 12 eskadra wywiadowcza 1925 12 eskadra lotnicza 1929 12 eskadra liniowa III 1939

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. według Pawlaka eskadra posiadała 7 samolotów, w tym 5 obserwacyjnych, 1 szturmowy i 1 myśliwski[1].
  2. 1 Wielkopolską eskadrę polną zastąpiła przybyła z Poznania 3 Wielkopolska eskadra polna dowodzona przez ppor. Józefa Mańczaka[6].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. a b c d e Pawlak 1989 ↓, s. 121.
  2. a b c Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 181.
  3. a b Hoff 2005 ↓, s. 21.
  4. a b Hoff 2005 ↓, s. 22.
  5. Hoff 2005 ↓, s. 22-23.
  6. Hoff 2005 ↓, s. 33.
  7. a b Hoff 2005 ↓, s. 23.
  8. a b Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 182.
  9. a b Hoff 2005 ↓, s. 25.
  10. a b Hoff 2005 ↓, s. 27.
  11. Hoff 2005 ↓, s. 27-28.
  12. a b c Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 183.
  13. a b c d e f Pawlak 1989 ↓, s. 122.
  14. a b Hoff 2005 ↓, s. 28.
  15. a b Pawlak 1989 ↓, s. 123.
  16. a b Hoff 2005 ↓, s. 29.
  17. Brummer i Zawadzki 2000 ↓, s. 86.
  18. Pawlak 1989 ↓, s. 129.
  19. Pawlak 1989 ↓, s. 121-123.
  20. Hoff 2005 ↓, s. 21-29.
  21. Romeyko (red.) 1933 ↓, s. 181-184.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]