Strażnica WOP Zebrzydowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica WOP
Kaczyce/Zebrzydowice

Strażnica SG w Zebrzydowicach
Ilustracja
Budynek po lewej, dawna strażnica w Zebrzydowicach (sierpień 2014)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945[a]
Rozformowanie 2 stycznia 2003
Tradycje
Rodowód 206 strażnica WOP Kaczyce
213 strażnica WOP Zebrzydowice
3 strażnica WOP Zebrzydowice
23 strażnica WOP Zebrzydowice
24 strażnica WOP lądowa Zebrzydowice
Kontynuacja Strażnica SG w Zebrzydowicach
GPK SG w Zebrzydowicach
Placówka SG w Zebrzydowicach
Placówka SG w Rudzie Śląskiej
Placówka SG w Bielsku-Białej
Dowódcy
Ostatni por. Bogusław Bujok
Organizacja
Dyslokacja 43-417 Kaczyce
43-410 Zebrzydowice
ul. Wojska Polskiego 10
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Straż Graniczna
Podległość 45 komenda odcinka Jastrzębie Zdrój
63 batalion OP
42 batalion WOP
Górnośląska Brygada WOP
Jednostki WOP im. Ziemi Cieszyńskiej
batalion graniczy WOP w Cieszynie
Beskidzki Oddział SG
Śląski Oddział SG
Strażnica WOP Zebrzydowice
Dowództwo strażnicy w otoczeniu d-ców drużyn. Siedzą od prawej: por. Franciszek Zubkowicz (z-ca d-cy ds. politycznych), por. Tadeusz Protazy (d-ca strażnicy), por. Mirosław Bereszczyński (z-ca d-cy ds. liniowych) (II połowa 1963)
Żołnierze strażnicy przy budowie strzelnicy (marzec 1973)
D-ca brygady płk Bolesław Bonczar i żołnierze strażnicy na świetlicy (lata 70. XX w.)
Budynek po lewej stronie (sierpień 2014)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica Wojsk Ochrony Pogranicza Kaczyce/Zebrzydowice – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Strażnica Straży Granicznej w Zebrzydowicach – nieistniejąca obecnie graniczna jednostka organizacyjna polskiej straży granicznej realizująca zadania bezpośrednio w ochronie granicy państwowej z Czechami.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 45 komendy odcinka Jastrzębie Zdrój jako 206 strażnica WOP (Kaczyce)[1][b] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP w 1948 roku, strażnica podporządkowana została dowódcy 63 batalionowi OP, a od stycznia 1951 roku podlegała dowódcy 42 batalionu WOP w Cieszynie.

W 1952 roku 206 strażnica Kaczyce została przeniesiona do nowego budynku w Zebrzydowicach[3] w wyniku czego, przy kolejnej reorganizacji została nazwana jako Strażnica WOP Zebrzydowice.

Od 15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic[c], a strażnica WOP Zebrzydowice otrzymała nr 213 w skali kraju.

W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica I kategorii Zebrzydowice była 3. w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.

31 grudnia 1959 roku była jako 23. strażnica WOP II kategorii Zebrzydowice.

1 stycznia 1964 roku była jako 24. strażnica WOP lądowa II kategorii Zebrzydowice.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[5], strażnicę podporządkowano bezpośrednio dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach.

W 1983 roku dowódcy Jednostki WOP im. Ziemi Cieszyńskiej w Cieszynie[6], a od połowy 1984 roku dowódcy odtworzonego batalionu granicznego WOP w Cieszynie[5].

Od 1989 roku stopniowo, po odejściu żołnierzy służby zasadniczej do rezerwy, strażnicę rozwiniętą przekształcano w strażnicę kadrową i funkcjonowała do 15 maja 1991 roku. Żołnierze służby zasadniczej WOP z ostatnich poborów nadal pełnili służbę w strażnicy już po utworzeniu Straży Granicznej, równolegle z przyjętymi do służby kandydackiej funkcjonariuszami SG, zaś strażnica jako kadrowa zaczęła funkcjonować już w strukturach SG.

Straż Graniczna:
Z dniem 16 maja 1991 roku przejęta została przez Beskidzki Oddział Straży Granicznej[7] i przyjęła nazwę Strażnica Straży Granicznej w Zebrzydowicach.

1 grudnia 1998 roku przeszła w struktury Śląskiego Oddziału Straży Granicznej w Raciborzu.

Funkcjonowała do 1 stycznia 2003 roku, kiedy to została rozformowania[d]. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy, przejęła Graniczna Placówka Kontrolna Straży Granicznej w Zebrzydowicach[e]. Natomiast w obiektach strażnicy został utworzony prywatny ośrodek rehabilitacji MedCithi[f].

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

Od 1947 roku funkcjonowały, obsługiwane przez załogę strażnicy[8]:

Na ochranianym odcinku funkcjonowały dwa przejścia graniczne małego ruchu granicznego obsługiwanie przez załogę strażnicy[g]:

Od lat 60. XX wieku[9] do końca lat 80. XX wieku na odcinku strażnicy do pełnienia służby w ochronie granicy, wykorzystywane były 3 metalowe wieże obserwacyjne[h]. Dwie w Marklowicach Górnych i jedna w Ruptawie w rejonie znaków granicznych nr III/332, III/336, III/345. Ponadto do prowadzenia obserwacji pociągów przekraczających granicę na przedłużeniu linii kolejowej nr 93 do Piotrowic koło Karwiny wykorzystywany był pomost w rejonie zn. gran. nr III/333.

Do sierpnia 1974 roku strażnica WOP Zebrzydowice ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr III/308b (włącznie) do zn. gran. nr III/334 (wyłącznie).

Do 12 grudnia 1989 roku rozwinięta strażnica lądowa WOP Zebrzydowice I kategorii, ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr III/308b (włącznie) do zn. gran. nr III/339 (wyłącznie).

Od 13 grudnia 1989 do 31 grudnia 1989 roku, rozwinięta strażnica lądowa WOP Zebrzydowice I kategorii, a od 1 stycznia 1990 roku do 15 maja 1991 roku kadrowa Strażnica WOP Zebrzydowice, ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr III/308b (włącznie) do zn. gran. nr III/348 (wyłącznie). W ochronie granicy dowódcy strażnicy ściśle współpracowali z swoimi odpowiednikami tj. naczelnikami placówek OSH (Ochrana Statnich Hranic) CSRS.

Straż Graniczna:
W latach 16 maja 1991–31 stycznia 2001 roku, Strażnica SG w Zebrzydowicach ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr I/108b (włącznie) do zn. gran. nr I/148 (wyłącznie).

W latach 1 lutego 2001–1 stycznia 2003 roku, Strażnica SG w Zebrzydowicach ochraniała odcinek granicy państwowej od zn. gran. nr I/104/3 (włącznie) do zn. gran. nr I/148 (wyłącznie). Komendant strażnicy współdziałał w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czeskiej cizinecké policie RCPP.

Wydarzenia:

  • W 1947 roku na całym odcinku strażnicy wprowadzono zapory w miejscach dogodnych do przekroczenia granicy[10].
  • Lata 1955–1956 w szczytowym okresie przestępczości granicznej na ochranianym odcinku, strażnica liczyła ok. 120 żołnierzy i 25 psów służbowych[11].
  • Koniec czerwca, początek lipca 1956 roku w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[i]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia – to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[12].
  • II połowa 1963 roku w strażnicy nastąpiła reorganizacja: d-cą strażnicy został por. Tadeusz Protazy, z-cą ds. politycznych kpt. Franciszek Zubkowicz, z-cą ds. liniowych por. Mirosław Bereszczyński i szefem strażnicy plut. Józef Wnęk.
  • 1972 rok, strażnicę odwiedzili pogranicznicy z Ludowej Republiki Bułgarii. Strażnica została odznaczona pamiątkowym medalem Dymitrowa[13].
  • Marzec 1973 roku, załoga podjęła czyn społeczny, którego celem było wybudowanie strzelnicy, a 1 maja 1973 roku została oddana do użytku.
  • 1974 rok, strażnicę wizytował wiceminister spraw wewnętrznych gen. bryg. Tadeusz Pietrzak w obecności dowódcy WOP gen. bryg. Czesława Stopińskiego[14] Wizyta w Strażnicy WOP Zebrzydowice - 1974 oraz dowództwo brygady. Po zakończeniu zwiedzania odbył się pokaz działa strażnicy w wypadku nielegalnego przekroczenia granicy z CSRS do Polski.
  • 1975 rok, odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka granicy po rozformowanej strażnicy WOP Ruptawa, tj. od znaku granicznego nr III/334 do znaku granicznego nr III/339 (wyłącznie).
  • 13 grudnia 1981–22 lipca 1983 roku (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[15].
  • 13 grudnia 1989 roku, odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka granicy po rozformowanej strażnicy WOP Skrbeńsko, tj. od znaku granicznego nr III/339 do znaku granicznego nr III/348 (wyłącznie).

Straż Graniczna:

  • 1 lutego 2001 roku, odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka granicy po rozformowanej strażnicy SG w Pogwizdowie, tj. od znaku granicznego nr I/108a do znaku granicznego nr I/104/3 (włącznie) tj. odcinek w granicach gminy Zebrzydowice.

Strażnice sąsiednie:

Straż Graniczna:

Dowódcy/komendanci strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • por. Stanisław Kućka[16] (?–?)
  • por. Mirosław Bereszczyński (?–VIII 1956)
  • por. Antoni Zalewski[j] p.o. (VIII 1956–IX 1956)
  • kpt. Franciszek Buraczewski[17] (?–I połowa 1963)[k]
  • por. Tadeusz Protazy[18] (II połowa 1963–?)
  • kpt. Ryszard Łętowski (był 1974[19]–był 1976[20])
  • kpt. Franciszek Zubkowicz[21] (?–?)
  • kpt. Jan Bulski (?–?)
  • por. Władysław Siwek (był 1984[22]–?)
  • por. Krzysztof Kowalczyk (był 1986–1987)
  • ppor. Władysław Chojnowski[21] (III 1988–XI 1988)
  • por. Marek Skakuj[16] (XI 1989–III 1990)
  • por. Bogusław Bujok[23] (III 1990–1 IV 1991[l])

Komendant strażnicy SG:

  • por. SG/mjr SG Bogusław Bujok (2 IV 1991–1 I 2003) – do rozformowania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Od 1991 roku strażnica Straży Granicznej
  2. Położenie strażnicy → 49°51′02″N 18°35′08″E/49,850417 18,585556
  3. Rozkaz dowódcy WOP z 22.02.1954 roku[4]
  4. Zarządzenie nr 058 Komendanta Głównego Straży Granicznej z dnia 13.12.2002 r. zmieniające zarządzenie w sprawie organizacji wchodzących w skład Straży Granicznej komend, strażnic, granicznych placówek kontrolnych, dywizjonów, pododdziałów odwodowych oraz ośrodków szkolenia w ramach III etapu realizacji programu dostosowania Straży Granicznej do standardów Schengen, polegającą na włączeniu wytypowanych strażnic w struktury gpk. W wyniku przeprowadzonej reorganizacji we wszystkich oddziałach SG 62 strażnice zostały włączone w struktury gpk
  5. Od 24 sierpnia 2005 roku przekształcona w Placówkę Straży Granicznej w Zebrzydowicach (W miejsce dotychczas funkcjonujących strażnic oraz granicznych placówek kontrolnych utworzono placówki Straży Granicznej. Funkcjonariusze i pracownicy pełniący służbę i zatrudnieni w strażnicach oraz granicznych placówkach kontrolnych Straży Granicznej stali się odpowiednio funkcjonariuszami i pracownikami placówek Straży Granicznej) → Dz.U. z 2005 r. nr 90, poz. 757.
  6. Ośrodek rehabilitacji MedCithi.
  7. Stan na dzień 1 stycznia 1964 roku.
  8. Obserwację na wieży obserwacyjnej prowadzi się w warunkach dobrej widoczności w celu ochrony wyznaczonego odcinka granicy. Każda wieża obserwacyjna powinna być wyposażona w:
  9. Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej”.
  10. Za por. Bereszczyńskiego, który przeszedł na własną prośbę, na stanowisko zastępcy dowódcy[potrzebny przypis]
  11. Został przeniesiony do Warszawy
  12. Rozkaz nr 077 Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 17.04.1991 r.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. ASGran., sygn. 217/143 ↓.
  2. Dominiczak 1985 ↓, s. 46.
  3. Gacek 2005 ↓, s. 10.
  4. Prochowicz 2011 ↓.
  5. a b Jackiewicz 1998 ↓, s. 145.
  6. Gacek 2005 ↓, s. 19.
  7. Łach 2013 ↓, s. 292.
  8. Gacek 2005 ↓, s. 8.
  9. Gacek 2005 ↓, s. 31.
  10. Dariusz Mazur: Wojsko Ochrony Pogranicza w Jastrzębiu (pol.). jaspedia.eu, 2019-03-22. [dostęp 2019-06-23].
  11. Gacek 2005 ↓, s. 54.
  12. Kudasiewicz 2003 ↓, s. 8.
  13. Gacek 2005 ↓, s. 41.
  14. Gacek 2005 ↓, s. 42.
  15. Żurawlow 2011 ↓, s. 37.
  16. a b Gacek 2005 ↓, s. 71.
  17. Gacek 2005 ↓, s. 68.
  18. Gacek 2005 ↓, s. 65.
  19. Gacek 2005 ↓, s. 88.
  20. Gacek 2005 ↓, s. 15.
  21. a b Gacek 2005 ↓, s. 70.
  22. Gacek 2005 ↓, s. 20.
  23. Gacek 2005 ↓, s. 24.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]