Brygada KOP „Podole”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Brygada KOP "Podole")
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brygada KOP „Podole”
4 Brygada Ochrony Pogranicza
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1925
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Podole
Dowódcy
Pierwszy płk Włodzimierz Maxymowicz-Raczyński
Ostatni płk Bolesław Ostrowski
Organizacja
Numer kryptonimowy: 5[a]
Dyslokacja Czortków
Formacja Korpus Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk Piechota
Podległość Dowództwo Korpusu Ochrony Pogranicza

Brygada KOP „Podole”brygada piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[1], a 17 września instrukcję określającą jego strukturę[2]. 4 Brygada Ochrony Pogranicza zorganizowana została w drugim etapie formowania Korpusu Ochrony Pogranicza na podstawie rozkazu MSWojsk. nr 1600/tjn./O.de B/25 w terminie do 1 marca 1925 roku z gotowością do obsadzenia granicy na dzień 12 marca 1925 roku[3]. Jednostką formującą był 54 pułk piechoty[4][5]. W skład brygady weszły: 12 batalion graniczny „Skałat”, 13 batalion graniczny „Kopyczyńce”, 14 batalion graniczny „Borszczów”, 12 szwadron kawalerii „Koszlaki”, 13 szwadron kawalerii „Czortków”, 14 szwadron kawalerii „Zaleszczyki”[3]. Brygada rozwinęła się na terenie województwa tarnopolskiego[3]. Dowództwo brygady rozmieszczono w Czortkowie[3][6]. Pas ochraniany przez brygadę miał 342 km szerokości i 30 km głębokości[7]. Na podstawie rozkazu dowódcy KOP nr L.dz.931/Og., w lutym 1926 roku z podporządkowania brygady wyszedł 14 szwadron OP[8].

W 1926 roku zorganizowano na szczeblu brygady szkołę podoficerską dla niezawodowych podoficerów piechoty[9]. Szkoła stacjonowała w Mostach Wielkich przy 25 batalionie granicznym[10].

W 1928 roku brygada ochraniała odcinek granicy państwowej długości 365,134 kilometrów[11].

Latem 1928 zlikwidowana została szkoła podoficerska. W jej miejsce, oraz w miejsce identycznych szkół funkcjonujących w pozostałych brygadach, w twierdzy Osowiec utworzony został batalion szkolny KOP [9].

Aby zapewnić odpowiednią ilość żołnierzy o wyszkoleniu saperskim, z dniem 1 kwietnia 1928 roku utworzono brygadowy ośrodek wyszkolenia pionierów przy 25 batalionie granicznym w Mostach Wielkich[11]. W 1931 roku[b] zorganizowano kompanie saperów dla poszczególnych brygad Korpusu Ochrony Pogranicza[12]. Dzieliły się na cztery typy, a nazwy przybierały od macierzystych jednostek. Brygada „Podole” otrzymała kompanię typu III. Kompanie tego typu miały dwa plutony po trzy drużyny i drużynę gospodarczą. Etat kompanii wynosił 3 oficerów, 9 podoficerów i 80 szeregowców[13].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”. Jej wynikiem było między innymi przeorganizowanie Brygady KOP „Podole”[14] poprzez rozwiązanie pułku KOP „Czortków” wchodzącego dotychczas w skład organizacyjny brygady i reorganizacje dowództwa brygady[15]. Brygadzie podporządkowano stację gołębi pocztowych KOP „Buczacz”[16] We wrześniu 1937 w składzie brygady został sformowany Dywizjon Artylerii Lekkiej KOP „Czortków”. Zarządzeniem dowódcy KOP gen. bryg. Jana Kruszewskiego w sprawie zmian w kwatermistrzostwie KOP, dniem 1 kwietnia 1939 roku utworzono w brygadzie etat oficera granicznego w stopniu kapitana[17].

W sierpniu 1939 roku Brygada KOP „Podole” mobilizowała w dwóch rzutach 36 Dywizję Piechoty. Pierwszy rzut organizowano 27 sierpnia w mobilizacji alarmowej i drugi rzut 31 sierpnia w mobilizacji powszechnej. Kwaterę główną dywizji, dowództwo oraz I i II batalion 163 pp mobilizował batalion KOP „Czortków”, a III batalion mobilizował batalion KOP „Borszczów”. Batalion KOP „Kopyczyńce” mobilizował III batalion 165 pp[18].

Z dniem 30 sierpnia zlikwidowano dowództwo Brygady KOP „Podole” przekształcając je w dowództwo pułku KOP „Czortków”[19].

Służba graniczna[edytuj]

W 1937 roku ustalono dla brygady następujący podział ochranianego odcinka granicy państwowej[20]:

  • granica południowa: odcinek strażnicy „Ujście Biskupie” 1 kompanii granicznej „Mielnica”. Punktem styku jest od słup graniczny nr 57/3 i słup telefoniczny nr 237/32 na szosie Ujście Biskupie-Szuparka [wł.].
  • wewnątrz brygady:
    • granica południowa baonu „Kopyczyńce”: odcinek strażnicy „Siekierzyńce Południowe” 1 kompanii granicznej „Kociubińczyki” [wł.]
    • granica północna baonu „Borszczów”: odcinek strażnicy „Zbrzyż” 4 kompanii granicznej „Skała” baonu „Borszczów” [wł.]

Struktura organizacyjna brygady[edytuj]

Zasięg teryt. Brygady KOP Podole - województwo tarnopolskie II RP

Struktura 4 Brygady Ochrony Pogranicza w 1927 roku[21]

Struktura Brygady KOP „Podole” w 1934 roku[22]

Struktura Brygady KOP „Podole” w latach 1937-1939[23]

Reorganizacja przeprowadzona w 1937 roku spowodowała zmiany w dotychczasowym podziale odcinków granicznych między jednostkami brygady.

Obsada personalna dowództwa brygady[edytuj]

Stefan Rowecki

Dowódcy:

Zastępca dowódcy:

Szefowie sztabu:

  • kpt. dypl. Zygmunt Morozewicz (od 26 I 1934[25])
  • mjr dypl. piech. Ignacy Włostowski (do VIII 1939 → szef sztabu 36 DP)

I oficerowie sztabu brygady:

  • kpt. Bronisław Brągiel (p.o. do XI 1926)
  • kpt. SG Jan Rzepecki (28 X 1926 – 26 IV 1928 → asystent w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia)
  • kpt. piech. Władysław Fijałkowski (do VIII 1939 → pomocnik oficera operacyjnego sztabu 36 DP)

Szef łączności brygady:

  • kpt. / mjr łączn. Ignacy Stanisław Skarżeński (XII 1938- VIII 1939 → dowódca łączności 36 DP)

Obsada personalna dowództwa 4 Brygady 30 września 1928[26]:

  • dowódca brygady – płk Eugeniusz Godziejewski
  • szef sztabu – kpt. dypl. Seweryn Wilimowski
  • oficer ordynansowy – por. Juliusz Ulatowski[c]
  • I oficer sztabu – p.o. por. Witold Piasecki[d]
  • III oficer sztabu – por.tyt. kpt. Mieczysław Gaspanas[e]
  • oficer referatu wywiadu – kpt. Kazimierz Szczerbiński
  • oficer referatu wywiadu – por. Tadeusz Danecki[f]

Obsada personalna brygady w czerwcu 1939[27]:

  • dowódca brygady – płk piech. Bolesław Ostrowski
  • zastępca dowódcy brygady – ppłk piech. Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski
  • szef sztabu – mjr dypl. piech. Ignacy Włostowski[g].
  • I oficer sztabu – kpt. piech. Władysław Fijałkowski[h].
  • szef łączności – mjr łączn. Ignacy Stanisław Skarżeński[i].
  • komendant rejonu Przysposobienia Wojskowego „Podole” – mjr adm. Stanisław Eugeniusz Rink[j].
  • kompania saperów KOP „Czortków” - kpt. sap. Eugeniusz Krzemiński[k].
  • dowódca szwadronu KOP „Hnilice Wielkie” – rtm. Jan Billewicz[l].
  • dowódca szwadronu KOP „Czortków” – rtm. Bronisław Riczka[m].
  • dowódca szwadronu KOP „Zaleszczyki” – rtm. Stanisław Kociejowski[n].
  • dowództwo dywizjonu artylerii lekkiej KOP „Czortków” - mjr art. Stanisław Ratajski[o].

Uwagi

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425
  2. Cutter w swoich publikacjach podaje, że kompanie saperów zorganizowano w 1934 roku → Cutter 2005 ↓, s. 50. Zdaniem Prochwicza informacja ta jest błędna, a właściwa data to rok 1931 → Prochwicz 2003 ↓, s. 43
  3. Pełnił obowiązki kierownika kancelarii i referatu personalnego → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓
  4. Oficer zajmował się sprawami operacyjnymi, mobilizacyjnymi i wyszkolenia → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓
  5. Pełnił obowiązki kierownika referatu O.de.B. → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓
  6. Był na etacie oficera wywiadowczego 25 batalionu KOP → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓
  7. Ignacy Włostowski (ur. 1896), ppłk dypl., w latach 1916-1918 członek POW. W KOP od 1936 roku. Do mobilizacji szef sztabu brygady KOP „Podole”. We wrześniu 1939 roku szef sztabu 36 DP rez. Po rozwiązaniu dywizji 10 września 1939 roku przedostał się do Warszawy → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 757
  8. Władysław Fijałkowski, mjr piech., w KOP od 1935 roku. Do mobilizacji I oficer sztabu Brygady KOP „Podole”. We wrześniu 1939 roku pomocnik oficera operacyjnego 36. DP rez. Po zakończeniu kampanii wrześniowej przedostał się na zachód. W PSZ m. in. szef służb zaopatrzenia i transportu 2. Korpusu Polskiego. → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 717
  9. Ignacy Stanisław Skarżeński (1896-1940), mjr łącz., w latach 1917-1918 żołnierz armii austriackiej. W KOP od 1938 roku. Do mobilizacji szef łączności brygady KOP „Podole”. We wrześniu 1939 roku dowódca łączności 36 DP rez. Więzień obozu w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 747
  10. Stanisław Eugeniusz Rink (1896), mjr adm., żołnierz armii austriackiej. W WP od 1919 roku. W KOP od 1931 roku. Do mobilizacji komendant rejonu PW „Podole”. We wrześniu 1939 roku zastępca dowódcy pułku KOP „Czortków” → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 744
  11. Eugeniusz Krzemiński (1899-1940), kpt. sap., w KOP od 1934 roku. Do mobilizacji dowódca kompanii saperów KOP „Czortków”. W kampanii wrześniowej wraz z kompanią brał udział w obronie Lwowa. Po poddaniu Lwowa Armii Czerwonej uwięziony. Więzień obozu w Starobielsku. Zamordowany przez NKWD → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 728
  12. Jan Billewicz, rtm., w KOP od 1938 roku. Do mobilizacji dowódca szwadronu kawalerii KOP „Hnilice Wielkie”. We wrześniu 1939 roku dowódca kawalerii dywizyjnej 12 DP. Po zakończeniu działań wojennych działał w ruchu oporu (AK) → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 711
  13. Bronisław Riczka (1892-1939), rtm., w KOP od 1936 roku. Do mobilizacji dowódca szwadronu kawalerii KOP „Czortków”. We wrześniu 1939 roku dowódca kawalerii dywizyjnej 36 DP rez. Poległ w walkach z Niemcami 23 września 1939 roku w m. Jacnia k. Krasnobrodu → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 711
  14. Stanisław Kociejowski, rtm., w KOP od 1930 roku. Do mobilizacji dowódca szwadronu kawalerii KOP „Zaleszczyki”. We wrześniu 1939 roku dowódca 1 szwadronu 11 pułku ułanów → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 725
  15. Stanisław Ratajski (ur. 1897), ppłk art, żołnierz Legionów Polskich. W KOP od 1937 roku. Do mobilizacji dowódca dyonu artylerii lekkiej KOP „Czortków”. We wrześniu 1939 roku dowódca 1 dyonu artylerii lekkiej 40 pal → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 725

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919-1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 8301102020.
  • Henryk Dominiczak: Ochrona granicy wschodniej w latach 1919-1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Akademia Spraw Wewnętrznych. Katedra Historii i Archiwistyki, 1983.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4 (formalnie błędny numer ISBN).
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Barbara Tarkowska, Brygada KOP „Podole”, Warszawa 2007.
  • Iwona Wiśniewska, Katarzyna Promińska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Podole»”. , 2013. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie sformowania dowództw 4 i 5 brygady OP, 12-20 baonów i 12-20 szwadronów Ochrony Pogranicza nr L.1600/o.de B./25 z lutego 1925.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8 (formalnie błędny numer ISBN).
  • Wykaz zmian stanu oficerów Brygady KOP „Podole” w latach 1928-1934 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.
  • Komunikaty dyslokacyjne Korpusu Ochrony Pogranicza z lat 1927 (z uzupełnieniami i poprawkami), 1928, 1932, 1934 (z uzupełnieniami i poprawkami) i 1938 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.