Brygada KOP „Podole”

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Brygada KOP "Podole")
Skocz do: nawigacja, szukaj
Brygada KOP „Podole”
Historia
Państwo Polska II Rzeczpospolita
Sformowanie 1925
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Podole
Dowódcy
Pierwszy płk Włodzimierz Maxymowicz-Raczyński
Ostatni płk Bolesław Ostrowski
Organizacja
Numer kryptonimowy: 5[a]
Dyslokacja Czortków
Podległość Dowództwo Korpusu Ochrony Pogranicza
Rodzaj wojsk Piechota

Brygada KOP „Podole” - brygada piechoty Korpusu Ochrony Pogranicza.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj]

Na posiedzeniu Politycznego Komitetu Rady Ministrów, w dniach 21-22 sierpnia 1924 roku, zapadła decyzja powołania Korpusu Wojskowej Straży Granicznej. 12 września 1924 roku Ministerstwo Spraw Wojskowych wydało rozkaz wykonawczy w sprawie utworzenia Korpusu Ochrony Pogranicza[1], a 17 września instrukcję określającą jego strukturę[2]. 4 Brygada KOP zorganizowana została w drugim etapie formowania Korpusu Ochrony Pogranicza na podstawie rozkazu MSWojsk. nr 1600/tjn./O.de B/25 w terminie do 1 marca 1925 roku z gotowością do obsadzenia granicy na dzień 12 marca 1925 roku[3]. Jednostką formującą był 54 pułk piechoty[4][5]. W skład brygady weszły: 12 batalion graniczny „Skałat”, 13 batalion graniczny „Kopyczyńce”, 14 batalion graniczny „Borszczów”, 12 szwadron kawalerii „Koszlaki”, 13 szwadron kawalerii „Czortków”, 14 szwadron kawalerii „Zaleszczyki”[3]. Brygada rozwinęła się na terenie województwa tarnopolskiego[3]. Dowództwo brygady rozmieszczono w Czortkowie[3]. Pas ochraniany przez brygadę miał 342 km szerokości i 30 km głębokości[6]. Na podstawie rozkazu dowódcy KOP nr L.dz.931/Og., w lutym 1926 roku z podporządkowania brygady wyszedł 14 szwadron OP[7].

W 1926 roku zorganizowano na szczeblu brygady szkołę podoficerską dla niezawodowych podoficerów piechoty[8].

Latem 1928 zlikwidowana została szkoła podoficerska. W jej miejsce, oraz w miejsce identycznych szkół funkcjonujących w pozostałych brygadach, w twierdzy Osowiec utworzony został batalion szkolny KOP [8].

W 1931 roku[b] zorganizowano kompanie saperów dla poszczególnych brygad Korpusu Ochrony Pogranicza[9]. Dzieliły się na cztery typy, a nazwy przybierały od macierzystych jednostek. Brygada „Podole” otrzymała kompanię typu III. Kompanie tego typu miały dwa plutony po trzy drużyny i drużynę gospodarczą. Etat kompanii wynosił 3 oficerów, 9 podoficerów i 80 szeregowców[10].

Rozkazem dowódcy KOP z 23 lutego 1937 roku została zapoczątkowana pierwsza faza reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza „R.3”. Jej wynikiem było między innymi przeorganizowanie Brygady KOP „Podole”[11] poprzez rozwiązanie pułku KOP „Czortków” wchodzącego dotychczas w skład organizacyjny brygady i reorganizacje dowództwa brygady[12]. Brygadzie podporządkowano stację gołębi pocztowych KOP „Buczacz”[13]

We wrześniu 1937 w składzie brygady został sformowany Dywizjon Artylerii Lekkiej KOP „Czortków”.

W sierpniu 1939 roku Brygada KOP „Podole” mobilizowała w dwóch rzutach 36 Dywizję Piechoty. Pierwszy rzut organizowano 27 sierpnia w mobilizacji alarmowej i drugi rzut 31 sierpnia w mobilizacji powszechnej. Kwaterę główną dywizji, dowództwo oraz I i II batalion 163 pp mobilizował batalion KOP „Czortków”, a III batalion mobilizował batalion KOP „Borszczów”. Batalion KOP „Kopyczyńce” mobilizował III batalion 165 pp[14].

Z dniem 30 sierpnia zlikwidowano dowództwo Brygady KOP „Podole” przekształcając je w dowództwo pułku KOP „Czortków”[15].

Służba graniczna[edytuj]

W 1937 roku ustalono dla brygady następujący podział ochranianego odcinka granicy państwowej[16]:

  • granica południowa: odcinek strażnicy „Ujście Biskupie” 1 kompanii granicznej „Mielnica”. Punktem styku jest od słup graniczny nr 57/3 i słup telefoniczny nr 237/32 na szosie Ujście Biskupie-Szuparka [wł.].
  • wewnątrz brygady:
    • granica południowa baonu „Kopyczyńce”: odcinek strażnicy „Siekierzyńce Południowe” 1 kompanii granicznej „Kociubińczyki” [wł.]
    • granica północna baonu „Borszczów”: odcinek strażnicy „Zbrzyż” 4 kompanii granicznej „Skała” baonu „Borszczów” [wł.]

Struktura organizacyjna brygady[edytuj]

Zasięg teryt. Brygady KOP Podole - województwo tarnopolskie II RP

Struktura 4 Brygady Ochrony Pogranicza w 1927 roku[17]

Struktura Brygady KOP „Podole” w 1934 roku[18]

Struktura Brygady KOP „Podole” w latach 1937-1939[19]

Reorganizacja przeprowadzona w 1937 roku spowodowała zmiany w dotychczasowym podziale odcinków granicznych między jednostkami brygady.

Obsada personalna dowództwa brygady[edytuj]

Stefan Rowecki

Dowódcy:

Zastępca dowódcy:

Szefowie sztabu:

  • kpt. dypl. Zygmunt Morozewicz (od 26 I 1934[21])
  • mjr dypl. piech. Ignacy Włostowski (do VIII 1939 → szef sztabu 36 DP)

I oficerowie sztabu brygady:

  • kpt. Bronisław Brągiel (p.o. do XI 1926)
  • kpt. SG Jan Rzepecki (28 X 1926 – 26 IV 1928 → asystent w Doświadczalnym Centrum Wyszkolenia)
  • kpt. piech. Władysław Fijałkowski (do VIII 1939 → pomocnik oficera operacyjnego sztabu 36 DP)

Szef łączności brygady:

  • kpt. / mjr łączn. Ignacy Stanisław Skarżeński (XII 1938- VIII 1939 → dowódca łączności 36 DP)

Obsada personalna dowództwa 4 Brygady 30 września 1928[22]:

  • dowódca brygady – płk Eugeniusz Godziejewski
  • szef sztabu – kpt. dypl. Seweryn Wilimowski
  • oficer ordynansowy – por. Juliusz Ulatowski[c]
  • I oficer sztabu – p.o. por. Witold Piasecki[d]
  • III oficer sztabu – por.tyt. kpt. Mieczysław Gaspanas[e]
  • oficer referatu wywiadu – kpt. Kazimierz Szczerbiński
  • oficer referatu wywiadu – por. Tadeusz Danecki[f]

Obsada personalna brygady w czerwcu 1939[23]:

  • dowódca brygady – płk piech. Bolesław Ostrowski
  • zastępca dowódcy brygady – ppłk piech. Przemysław Nakoniecznikoff-Klukowski
  • szef sztabu – mjr dypl. piech. Ignacy Włostowski
  • I oficer sztabu – kpt. piech. Władysław Fijałkowski
  • szef łączności – mjr łączn. Ignacy Stanisław Skarżeński
  • komendant rejonu Przysposobienia Wojskowego „Podole” – mjr adm. Stanisław Eugeniusz Rink
  • kompania saperów KOP „Czortków” - kpt. sap. Eugeniusz Krzemiński
  • dowódca szwadronu KOP „Hnilice Wielkie” – rtm. Jan Billewicz
  • dowódca szwadronu KOP „Czortków” – rtm. Bronisław Riczka
  • dowódca szwadronu KOP „Zaleszczyki” – rtm. Stanisław Kociejowski
  • dowództwo dywizjonu artylerii lekkiej KOP „Czortków” - mjr art. Stanisław Ratajski

Uwagi

  1. Zarządzenie szefa sztabu KOP ppłk. dypl. Franciszka Węgrzyna w sprawie używania w dowództwie KOP kryptonimów zamiast nazw jednostek KOP → Jabłonowski i in. 2001 ↓, s. 425
  2. Cutter w swoich publikacjach podaje, że kompanie saperów zorganizowano w 1934 roku → Cutter 2005 ↓, s. 50. Zdaniem Prochwicza informacja ta jest błędna, a właściwa data to rok 1931 → Prochwicz 2003 ↓, s. 43
  3. Pełnił obowiązki kierownika kancelarii i referatu personalnego → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓
  4. Oficer zajmował się sprawami operacyjnymi, mobilizacyjnymi i wyszkolenia → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓
  5. Pełnił obowiązki kierownika referatu O.de.B. → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓
  6. Był na etacie oficera wywiadowczego 25 batalionu KOP → Obsada oficerska Brygady KOP „Podole” ↓

Przypisy

Bibliografia[edytuj]

  • Zdzisław Józef Cutter: Saperzy II Rzeczypospolitej. Warszawa [etc.]: Pat, 2005. ISBN 83-921881-3-6.
  • Henryk Dominiczak: Granica wschodnia Rzeczypospolitej Polskiej w latach 1919-1939. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 1992. ISBN 8301102020.
  • Henryk Dominiczak: Ochrona granicy wschodniej w latach 1919-1939. Z dziejów formacji granicznych. Warszawa: Akademia Spraw Wewnętrznych. Katedra Historii i Archiwistyki, 1983.
  • Jerzy Prochwicz, Andrzej Konstankiewicz, Jan Rutkiewicz: Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Barwa i Broń, 2003. ISBN 83-900217-9-4.
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część I. Powstanie i przemiany organizacyjne KOP do 1939 r. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 3 (149), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz. Korpus Ochrony Pogranicza w przededniu wojny, Część II. Przemiany organizacyjne i przygotowania wojenne KOP w 1939 roku. „Wojskowy Przegląd Historyczny”. 4 (150), s. 148-160, 1994. Warszawa: Wydawnictwo „Czasopisma Wojskowe”. ISSN 0043-7182. 
  • Jerzy Prochwicz: Formacje Korpusu Ochrony Pogranicza w 1939 roku. Warszawa: Wydawnictwo Neriton, 2003. ISBN 83-88973-58-4.
  • Jerzy Prochwicz. Walki oddziałów KOP na obszarach północno-wschodniej Polski. „Białoruskie Zeszyty Historyczne”. 13, 2000. Białystok. ISSN 1232-7468. 
  • Barbara Tarkowska, Brygada KOP „Podole”, Warszawa 2007.
  • Iwona Wiśniewska, Katarzyna Promińska. Wstęp do inwentarza zespołu archiwalnego „Brygada Korpusu Ochrony Pogranicza «Podole»”. , 2013. Szczecin: Archiwum Straży Granicznej. 
  • Dzienniki Personalne Ministerstwa Spraw Wojskowych. [dostęp 2016-02-15].
  • Zarządzenie organizacyjne dowódcy Korpusu Ochrony Pogranicza w sprawie sformowania dowództw 4 i 5 brygady OP, 12-20 baonów i 12-20 szwadronów Ochrony Pogranicza nr L.1600/o.de B./25 z lutego 1925.
  • Zarządzenie dowódcy KOP w sprawie reorganizacji Korpusu Ochrony Pogranicza („R.3” I Faza) nr L.500/Tjn.Og.Org/37 z 23 lutego 1937 roku.
  • Marek Jabłonowski, Włodzimierz Jankowski, Bogusław Polak, Jerzy Prochwicz: O niepodległą i granice. Korpus Ochrony Pogranicza 1924-1939. Wybór dokumentów. Warszawa-Pułtusk: Wyższa Szkoła Humanistyczna w Pułtusku. Wydział Dziennikarstwa i Nauk Politycznych Uniwersytetu Warszawskiego, 2001. ISBN 83-88067-48-8.
  • Wykaz zmian stanu oficerów Brygady KOP „Podole” w latach 1928-1934 → Archiwum Straży Granicznej. Szczecin.