Strażnica WOP Krzyżkowice

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Strażnica WOP Dytmarów)
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Strażnica
Wojsk Ochrony Pogranicza
Dytmarów/Krzyżkowice
Ilustracja
Strażnica WOP Krzyżkowice (lipiec 2016)
Historia
Państwo  Polska
Sformowanie 1945
Rozformowanie 1 listopada 1989
Tradycje
Rodowód 221 strażnica WOP Dytmarów
229 strażnica WOP Dytmarów
19 strażnica WOP Dytmarów
7 strażnica WOP Krzyżkowice
8 strażnica WOP lądowa Krzyżkowice
Strażnica WOP Lądowa rozwinięta w Krzyżkowicach
Kontynuacja Strażnica WOP Trzebina
Strażnica SG w Trzebinie
GPK SG w Głuchołazach
Placówka SG w Głuchołazach
Placówka SG w Nysie
Placówka SG w Opolu
Dowódcy
Ostatni kpt. Andrzej Krasicki
Organizacja
Kryptonim Satyryk 2[a], Ilmen 26[b]
Dyslokacja 48-231 Dytmarów
48-231 Krzyżkowice 64
Formacja Wojska Ochrony Pogranicza
Podległość 48 komenda odcinka Prudnik
71 batalion OP
45 batalion WOP
Górnośląska Brygada WOP
Strażnica WOP Krzyżkowice, widok od strony czeskiej (grudzień 2013)
Miejsce gdzie w latach 1945-1959 była 221/229 strażnica WOP Dytmarów (listopad 2014)
Dysl wop 1945 10.png

Strażnica WOP Dytmarów/Krzyżkowice – nieistniejący obecnie podstawowy pododdział graniczny Wojsk Ochrony Pogranicza pełniący służbę ochronną na granicy polsko-czechosłowackiej.

Formowanie i zmiany organizacyjne[edytuj | edytuj kod]

Strażnica została sformowana w 1945 roku w strukturze 48 komendy odcinka Prudnik jako 221 strażnica WOP (Dytmarów)[1][c] o stanie 56 żołnierzy. Kierownictwo strażnicy stanowili: komendant strażnicy, zastępca komendanta do spraw polityczno-wychowawczych i zastępca do spraw zwiadu. Strażnica składała się z dwóch drużyn strzeleckich, drużyny fizylierów, drużyny łączności i gospodarczej. Etat przewidywał także instruktora do tresury psów służbowych oraz instruktora sanitarnego[2].

W związku z reorganizacją oddziałów WOP w 1948 roku, strażnica podporządkowana została dowódcy 71 batalionu OP[3], a od stycznia 1951 roku podlegała dowódcy 45 batalionu WOP w Prudniku[4].

Od 15 marca 1954 roku wprowadzono nową numerację strażnic, a strażnica WOP Dytmarów otrzymała nr 229[5]. W 1956 roku rozpoczęto numerowanie strażnic na poziomie brygady. Strażnica II kategorii Dytmarów była 19. w 4 Brygadzie Wojsk Ochrony Pogranicza.

20 grudnia 1959 roku strażnica WOP Dytmarów[d] została przeniesiona z miejscowości Dytmarów do miejscowości Krzyżkowice[e] [f] [g].

1 stycznia 1960 roku była jako 7. strażnica WOP III kategorii Dytmarów.

1 stycznia 1964 roku była jako 8. strażnica WOP lądowa IV kategorii Krzyżkowice.

W 1976 roku, w związku z przejściem na dwuszczeblowy system dowodzenia[6], strażnicę podporządkowano bezpośrednio dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP w Gliwicach, a w 1984 roku dowódcy nowo utworzonego batalionu granicznego WOP w Prudniku [6], jako Strażnica WOP Lądowa rozwinięta kat. II w Krzyżkowicach.

Funkcjonowała do 1 listopada 1989 roku, kiedy to została rozformowana[h]. Ochraniany przez strażnicę odcinek granicy, przejęły strażnice WOP Pomorzowice i Trzebina, a obiekt został sprzedany prywatnej firmie Bumet. Po upadłości firmy został zaadoptowany na mieszkania.

Ochrona granicy[edytuj | edytuj kod]

W marcu 1956 roku 19 strażnica WOP Dytmarów ochraniała odcinek granicy państwowej od młyna w miejscowości Racławice Śląskie, po Krzyżkowice, do lasu trzebinieckiego. W strefie działania strażnicy były miejscowości: Lubrza, Józefów, Olbrachcice, Słoków, Olszynka, Laskowice, Nowy Browiniec[7].

W 1960 roku 7 strażnica WOP III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej o długości 9 826 m od znaku granicznego nr IV/126 (włącznie) IV/126 do znaku granicznego nr 130/34 (wyłącznie).

Na ochranianym odcinku funkcjonowało przejście graniczne małego ruchu granicznego obsługiwanie przez załogę strażnicy[i]:

Lata 1976-14 lipca 1989, rozwinięta strażnica lądowa WOP Krzyżkowice III kategorii ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr IV/126 (włącznie) II/126 do znaku granicznego nr IV/136 (wyłącznie). Główny kierunek w ochronie granicy skupiała od znaku granicznego nr 127/20 do znaku granicznego nr 129/5 w głębi miejscowości Krzyżkowice-Dytmarów. Współdziałała w zabezpieczeniu granicy państwowej z placówkami po stronie czechosłowackiej OSH (Ochrana Statnich Hranic) Osoblaha[j] OOSH Osoblaha – dowódca mjr Jaroslav Mihal i OSH Jindřichov[k].

Wydarzenia:

  • Koniec 1946 roku, na zapleczu budynku strażnicy wykonano przybudówkę dla 4 koni (2 taborowe i 2 pod siodło), zbudowano drewnianą szopę na siano dla koni i słomę do sienników dla żołnierzy. Na dachu budynku wybudowano drewnianą wieżę obserwacyjną. Stan załogi liczył 31 żołnierzy. Strażnica ochraniała odcinek granicy o długości około 14 km[8].
  • 1954 rok, doszło do śmiertelnego wypadku na prowizorycznej strzelnicy strażnicy Dytmarów. Żołnierz poruszający ruchomym celem w trakcie strzelań na 100 m zginął od kuli, dowódca strażnicy został przeniesiony do rezerwy[9].
  • Koniec czerwca–początek lipca 1956 roku w okresie tzw. „Wypadków poznańskich”, przy linii granicznej i w strefie działania, odnajdywano pakunki zawierające ulotki z tzw. „bibułą”, przytwierdzone do balonów leżących na ziemi[l]. W związku z masowością zjawiska, żołnierze otrzymali zezwolenie na użycie broni, celem zestrzelenia nisko przelatujących balonów (nawet jeśli znajdowały się na terytorium czechosłowackim, ale w zasięgu ognia - to samo czynili pogranicznicy czechosłowaccy)[10].
  • Lato 1961 roku, strażnicę odwiedził dowódca Wojsk Wewnętrznych gen. bryg. Wacław Komar i dowódca Wojsk Ochrony Pogranicza gen. bryg. Eugeniusz Dostojewski w asyście dowódcy Górnośląskiej Brygady WOP płk. Bolesława Bonczara[11].
  • 1962/1963 rok, żołnierze strażnicy pomagali w zwalczaniu skutków zimy 100-lecia[12].
  • 1968 rok, strażnica jako pierwsza w batalionie otrzymała tytuł Strażnicy Służby Socjalistycznej”, który nadawano przodującym pododdziałom granicznym[13].
  • 22 lutego 1969 roku doszło do nieszczęśliwego wypadku żołnierza strażnicy, który będąc na samowolnym oddaleniu w miejscowości Krzyżkowice, uczestniczył w przyjęciu weselnym, w rejonie zabudowań sąsiadujących ze strażnicą. W wyniku poszukiwań zorganizowanych przez kadrę strażnicy, został odnaleziony w niewielkim zbiorniku z gnojowicą oraz cieczą z pobliskiej pryzmy liści buraków i głową leżącą w wodzie. Pomimo prób reanimacji, nie udało się przywrócić życia żołnierzowi. Bezpośrednią przyczyną śmierci było utonięcie. Ponadto stwierdzono we krwi topielca 3 promile alkoholu[14].
  • 31 sierpnia 1972 roku żołnierze strażnicy brali udział w gaszeniu pożaru zabudowań gospodarczych mieszkańca Krzyżkowic[15].
  • 1976 rok, odcinek strażnicy został wydłużony po przejęciu części odcinka po rozformowanej strażnicy WOP Trzebina, tj. od znaku granicznego nr 130/34 do znaku granicznego nr IV/136 (wyłącznie).
  • 13 grudnia 1981-22 lipca 1983 roku (Stan Wojenny w Polsce), normę służby granicznej dla żołnierzy podwyższono z 8 do 12 godzin na dobę. Ścisłą kontrolą objęto całą strefę nadgraniczną. W stan gotowości były postawione pododdziały odwodowe[16].
  • 31 października 1989 roku, kadra zawodowa strażnicy WOP liczyła: dowódca strażnicy - kpt. Andrzej Krasicki, szef strażnicy – st. sierż. Stanisław Leśniak, pomocnik dowódcy strażnicy – chor. Tadeusz Rogowski.

Strażnice sąsiednie:

Dowódcy strażnicy[edytuj | edytuj kod]

  • kpt. Jan Pszenny (1945)
  • chor. Julian Barłożewski[17] (7 X 1953 – 14 XII 1954[8])[5]
  • por. Lucjan Izdebski[18]
  • kpt. Tadeusz Cerazy (1964[19] – 1978[20])
  • ppor./por. Andrzej Kopczyński[21] (1978 – 1980)
  • ppor./por. Jerzy Górecki[21] (1980 – 1984[m])
  • por./kpt. Andrzej Krasicki[21] (1984 – 31 X 1989) – do rozformowania.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Kryptonim strażnicy w latach 1972–1973
  2. Kryptonim strażnicy w latach 80. XX wieku
  3. Położenie strażnicy → 50°19′48″N 17°40′40″E/50,330017 17,677750
  4. Rejon stacji PKP Dytmarów. Budynek został zaadoptowany po byłej poniemieckiej restauracji Restauracja Karla Reimanna na stacji kolejowej DytmarówKudasiewicz 2005a ↓, s. 10
  5. (z naruszeniem przepisów) nr karty 200 w teczce archiwalnej - D WOP 1606/3 Teczka zarządzenia, rozkazy WOP 1960
  6. Budynek strażnicy został pozyskany w wyniku przeprowadzonej delimitacji linii granicznej na odcinku strażnicy w latach 1955-1958 (formalnie umowa polsko-czechosłowacka o wytyczeniu granicy weszła w życie 14.02.1959 r. (Dz.U. z 1959 r. nr 25, poz. 159). Protokół o przekazaniu prawnej i mapowej dokumentacji wyznaczenia granicy między CSRS i PRL spisany został 28.06.1961 r. we Wrocławiu.) → Rzeczycki 2014 ↓, s. 39
  7. W budynku dotychczas mieszkali greccy emigranci, których przeniesiono do miejscowości Rylovka i Osoblaha. W nowym budynku strażnica jako pierwsza w batalionie miała centralne ogrzewanie i ciepłą wodę → Kudasiewicz 2005a ↓, s. 10
  8. a b Zarządzenie Dowódcy Wojsk Ochrony Pogranicza Nr 035/Org z dnia 31 lipca 1989 r. (20.06.2001 r. zniesiona została klauzula tajności na „Jawne”) w sprawie zmian etatowych w jednostkach WOP. Na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych z dnia 23 maja 1989 r. akceptującej kierunki zmian w organizacji jednostek WOP, ujęte w planie restrukturyzacji Wojsk Ochrony Pogranicza oraz zarządzenia organizacyjnego nr 0219/Org. Dyrektora Biura Organizacyjno-Prawnego MSW z dnia 27 lipca 1989 r. Zarządzam: Dowódcy jednostek WOP w terminie do 31 października 1989 r. wprowadzą następujące zmiany organizacyjne na okres „W” i „P”: Dowódca Górnośląskiej Brygady WOP:
    • rozformuje – Batalion Graniczny Górnośląskiej Brygady WOP w Prudniku istniejący w według etatu nr 44/093 o stanie osobowym na okres „W” 554 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych oraz na okres „P” 413 żołnierzy i 8 pracowników cywilnych z jednoczesnym:
  9. Stan na dzień 1 stycznia 1964 r.
  10. OSH Osoblaha wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr IV/126 do znaku granicznego nr 132/16. Główny wysiłek w ochronie granicy skupiała na kierunkach: Slezské Pavlovice–Dytmarów, Rylovka–Krzyżkowice.
  11. OSH Jindřichov wspólnie ochraniała odcinek granicy państwowej od znaku granicznego nr 132/16 do znaku granicznego nr IV/136. Główny wysiłek w ochronie granicy skupiała na kierunkach: Vysoká–Trzebina
  12. Agenci w balonach – mniej znany aspekt „wojny balonowej”.
  13. wtórnik 2891/71

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]

  • Stefan Gacek: Górnośląska Brygada WOP. Rys historyczny 1945-1991. Gliwice: Wydawnictwo Byłych Żołnierzy Zawodowych i Oficerów Rezerwy Wojska Polskiego, 2005.
  • Zenon Jackiewicz: Wojska Ochrony Pogranicza: (1945-1991): krótki informator historyczny. Kętrzyn: Centrum Szkolenia Straży Granicznej, 1998. ISBN 83-909304-3-9.
  • Henryk Dominiczak: Zarys historii Wojsk Ochrony Pogranicza 1945-1985. Warszawa: Wojskowa drukarnia w Łodzi, 1985.
  • Halina Łach: System ochrony polskiej granicy państwowej. Olsztyn: Instytut Historii i Stosunków Międzynarodowych. Wydział Humanistyczny UWM, 2013. ISBN 978-83-935593-8-1.
  • Jerzy Prochwicz: Wojska Ochrony Pogranicza 1945-1965. Piotrków Trybunalski: Naukowe Wydawnictwo Piotrkowskie, 2011. ISBN 978-83-7726-027-2.
  • Archiwum Straży Granicznej, DWOP, sygn. 217/143 k. 119-123. Wykazy dyslokacyjne WOP 1946.
  • Tomasz Rzeczycki. Ucięty nos Pinokia, czyli granica (nie)prosta jak drut. „Odkrywca”. 8(187), s. 37–41, 2014. 
  • Sławomir Żurawlow: Pododdziały Ochrony Pogranicza w Jaworzynce, Istebnej i Koniakowie – Rys historyczny 1922-2008. Gliwice: Gminny Ośrodek Kultury w Istebnej, 2011.
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Zima Stulecia 1962/1963. „Tygodnik Prudnicki”. 2 (685), s. 10, 2004. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (91) - Nie warto było. „Tygodnik Prudnicki”. 18(804), s. 10, 2006-05-03. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (99) - W służbie socjalistycznej. „Tygodnik Prudnicki”. 27(810), s. 10, 2006-07-05. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (70) Krótka historia pewnej strażnicy WOP. „Tygodnik Prudnicki”. 48(783), s. 10, 2005-11-30. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (71) Krótka historia pewnej strażnicy WOP - dokończenie. „Tygodnik Prudnicki”. 49(784), s. 10, 2005-12-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP (26) - Przygoda z jajkiem i nabiałem. „Tygodnik Prudnicki”. 2(737), s. 10, 2005-10-12. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Z archiwum odkrywcy - Balonowa propaganda. „Tygodnik Prudnicki”. 19(649), s. 8, 2003-05-07. ISSN 1231-904X. 
  • Mirosław Kudasiewicz. Wspomnienia Weterana WOP - Wesele. alkohol, lekkomyślność. „Tygodnik Prudnicki”. 51(681), s. 10, 2003-12-17. ISSN 1231-904X. 

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]