Średniowiecze: Różnice pomiędzy wersjami

Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Dodane 5055 bajtów ,  5 miesięcy temu
m
Wycofano edycje użytkownika KrzysiekKA572 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Birke.
m
Znaczniki: Z internetu mobilnego Z wersji mobilnej www usuwanie dużej ilości tekstu (filtr nadużyć)
m (Wycofano edycje użytkownika KrzysiekKA572 (dyskusja). Autor przywróconej wersji to Birke.)
Znacznik: Wycofanie zmian
{{Dobry Artykuł}}
Średniowiecze to bardzo fajny okres xddddd
[[Plik:Cité de Carcassonne, woman on wall.jpg|mały|[[Fortyfikacje Carcassonne]] (1992)]]
[[Plik:JuengeresMathildenkreuz.jpg|thumb|[[Krzyż Matyldy]] wykonany ku czci [[Matylda (opatka w Essen)|Matyldy II]], opatki klasztoru w [[Essen]] w latach 973–1011. Na emaliowanej plakietce ukazana jest Matylda klęcząca przed Maryją z Dzieciątkiem Jezus. Wykonany na zlecenie opatki [[Teofano (opatka w Essen)|Teofano]] ok. 1050, jest przykładem [[crux gemmata]]. Zastosowano przy jego wykonaniu kilka technik znanych już w średniowieczu takich jak [[figuratywizm]], [[odlewnictwo]], [[filigran]], [[Emalia|emaliowanie]], [[Szlif kaboszonowy|obróbkę kamieni szlachetnych]] i ich osadzanie w metalu, a także użycie [[Kamea|kamei]] i [[Gemma (kamień)|gemm]].]]
'''Średniowiecze''' – [[periodyzacja|epoka]] w [[historia Europy|historii Europy]] trwająca od [[V wiek|V]] do [[XV wiek]]u, która rozpoczęła się wraz z upadkiem [[Cesarstwo zachodniorzymskie|cesarstwa zachodniorzymskiego]] i trwała do epoki [[renesans]]u i [[Wielkie odkrycia geograficzne|wielkich odkryć geograficznych]]. Jest środkowym okresem w tradycyjnym podziale historii Europy na [[starożytność]], średniowiecze i [[nowożytność]]. Dzieli się na [[wczesne średniowiecze|wczesne]], pełne (dojrzałe) i późne średniowiecze.
 
Schyłek starożytności i początek średniowiecza charakteryzowały się spadkiem liczby ludności, upadkiem miast i [[Wielka wędrówka ludów|najazdami plemion barbarzyńskich]]. Na gruzach cesarstwa zachodniorzymskiego plemiona [[Barbarzyńca|barbarzyńskie]] (w tym różne ludy [[Germanie|germańskie]]) tworzyły nowe państwa. W VII wieku [[Afryka Północna]] i [[Bliski Wschód]], będące dotąd częścią cesarstwa wschodniorzymskiego ([[Cesarstwo Bizantyńskie|Cesarstwa Bizantyńskiego]]), zostały podbite przez Arabów i stały się częścią [[kalifat]]u. Chociaż nastąpiła znacząca zmiana stosunków społecznych i struktur politycznych, nie doszło do całkowitego zerwania z dziedzictwem starożytności. Cesarstwo Bizantyńskie przetrwało i nadal było znaczącą siłą. [[Kodeks Justyniana]] (zbiór [[Prawo rzymskie|prawa rzymskiego]]) miał istotny wpływ na rozwój średniowiecznego prawodawstwa. Na zachodzie Europy większość nowo powstałych królestw zaadaptowała niektóre z nadal istniejących rzymskich instytucji. W miarę rozprzestrzeniania się chrześcijaństwa były zakładane klasztory. [[Frankowie]] pod władzą [[Karolingowie|Karolingów]] stworzyli imperium obejmujące pod koniec VIII i na początku IX wieku większość zachodniej Europy. [[Imperium Karolińskie]] rozpadło się w wyniku walk wewnętrznych i towarzyszącym im najazdów: [[Wikingowie|wikingów]] z północy, [[Węgrzy|Węgrów]] ze wschodu i [[Saraceni|Saracenów]] z południa.
 
W okresie pełnego średniowiecza (które zaczęło się w XI wieku) znacznie wzrosła liczba ludności Europy. Było to wynikiem rozwoju technologii i rolnictwa, co w połączeniu ze zmianą klimatu w okresie [[Średniowieczne optimum klimatyczne|średniowiecznego optimum klimatycznego]] pozwoliło na wzrost plonów i rozwój handlu. Stosunki społeczne opierały się na [[Ustrój lenny|systemie lennym]], w którym – w zamian za [[lenno]] – [[wasal]] był zobowiązany do świadczeń wojskowych na rzecz [[Senior (feudalizm)|seniora]], oraz [[Poddaństwo|poddaństwie chłopów]], którzy byli zobowiązani do świadczenia [[Czynsz|danin]] i [[Pańszczyzna|pracy]] na rzecz [[Rycerstwo|feudałów]]. W celu odzyskania z rąk [[muzułmanin|muzułmanów]] znajdującej się na [[Bliski Wschód|Bliskim Wschodzie]] [[Ziemia Święta|Ziemi Świętej]] organizowano od XI do XIII wieku wyprawy zbrojne katolickiego rycerstwa – [[Krucjata|krucjaty]]. Pierwsza krucjata została ogłoszona w 1095 podczas [[Synod w Clermont|synodu w Clermont]]. W tym okresie zaczęły się tworzyć scentralizowane państwa narodowe. Życie intelektualne tego okresu było zdominowane przez [[Scholastyka (filozofia)|scholastykę]] – filozofię uzasadniającą prawdy wiary. Powstawały [[Średniowieczny uniwersytet|pierwsze uniwersytety]]. Do wybitnych osiągnięć średniowiecza należały filozofia [[Tomasz z Akwinu|Tomasza z Akwinu]], malarstwo [[Giotto di Bondone|Giotta]], poezja [[Dante Alighieri|Dantego]] i [[Geoffrey Chaucer|Chaucera]], podróże [[Marco Polo]] i [[Architektura gotycka|architektura gotyckich]] [[Katedra|katedr]] (np. [[Katedra w Chartres|w Chartres]]).
 
W okresie późnego średniowiecza klęski głodu, zarazy i wojny spowodowały znaczny spadek liczby ludności Europy; pomiędzy 1347 a 1350 [[czarna śmierć]] przyczyniła się do śmierci około 1/3 ówczesnej populacji Europy. Wojnom pomiędzy państwami, wojnom domowym i buntom chłopskim towarzyszyły spory, [[Herezja|herezje]] i [[Wielka schizma zachodnia|wielka schizma]] w [[Kościół katolicki|Kościele katolickim]]. Zmiany w kulturze i technologii przekształciły społeczeństwa europejskie, oznaczając kres średniowiecza i początek dziejów nowożytnych.
 
== Etymologia i periodyzacja ==

Menu nawigacyjne

Narzędzia osobiste

Przestrzenie nazw

Warianty