Prawo i Sprawiedliwość

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z PiS)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy polskiej partii politycznej. Zobacz też: inne znaczenia tego wyrażenia.
Prawo i Sprawiedliwość
Prawo i Sprawiedliwość - logo.jpg
Skrót PiS
Lider Jarosław Kaczyński
Data założenia 29 maja 2001
Adres siedziby ul. Nowogrodzka 84/86, 02-018 Warszawa
Ideologia polityczna konserwatyzm, chrześcijańska demokracja
Poglądy gospodarcze solidaryzm
Liczba członków ok. 30 tys. (2015)[1]
Członkostwo
międzynarodowe
Sojusz Europejskich Konserwatystów i Reformatorów
Europejska Grupa
Parlamentarna
Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy
Młodzieżówka Forum Młodych PiS
Barwy      czerwień      ciemny błękit
Obecni posłowie
216 / 460
[2][3]
Obecni senatorowie
57 / 100
[4][5]
Obecni eurodeputowani
17 / 51
Obecni radni wojewódzcy
142 / 555
[6]
strona oficjalna
Polska
Godło RP
Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka
Polski
Portal Portal Polska
Kalendarium
22 marca 2001 Jarosław Kaczyński ogłosił w Białymstoku

powołanie pierwszego lokalnego komitetu Prawo i Sprawiedliwość

26 marca 2001 grupa polityków SKL i ZChN (po opuszczeniu swoich partii) oraz działacze Ligi Republikańskiej powołała nową partię – Przymierze Prawicy
28 marca 2001 sądowna rejestracja pierwszego komitetu PiS
21 kwietnia 2001 I Konwencja Przymierza Prawicy
26 kwietnia 2001 powstał Krajowy Komitet PiS z Lechem Kaczyńskim na czele
23 maja 2001 Przymierze Prawicy podpisało porozumienie o wspólnym starcie w wyborach z list PiS[7]
29 maja 2001 Kongres Założycielski PiS przekształcił Krajowy Komitet PiS w partię polityczną
5 czerwca 2001 PiS złożyło do sądu wniosek o rejestrację jako partia polityczna
9 czerwca 2001 konwencja otwierająca kampanię Komitetu Wyborczego PiS
13 czerwca 2001 PiS zostało zarejestrowane sądownie jako partia polityczna
5 lipca 2001 powstał Klub Parlamentarny PiS, w skład którego weszło 18 posłów
4 sierpnia 2001 Konwencja Programowa Komitetu Wyborczego PiS
23 września 2001 w wyniku wyborów parlamentarnych Komitet Wyborczy PiS uzyskiwał 9,50% głosów i 44 mandaty poselskie
1–2 grudnia 2001 II tura Kongresu Założycielskiego PIS[7]
9 grudnia 2001 I Zjazd Krajowy Przymierza Prawicy
2 czerwca 2002 Kongres Zjednoczeniowy PiS i Przymierza Prawicy
27 października 2002 w wyniku wyborów samorządowych Koalicyjny Komitet Wyborczy PO-PiS uzyskał 16,02% głosów i 97 mandatów radnych wojewódzkich
10 listopada 2002 w wyniku drugiej tury wyborów samorządowych Lech Kaczyński został wybrany na prezydenta miasta stołecznego Warszawa
18 stycznia 2003 V tura Kongresu Założycielskiego PiS; na prezesa partii w miejsce Lecha Kaczyńskiego (odtąd prezesa honorowego PiS; pełnił tę funkcję do 3 czerwca 2006) został wybrany Jarosław Kaczyński
12 października 2003 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie podlaskim (okręg Białystok) zwyciężył kandydat PiS – Krzysztof Jurgiel (otrzymał 35,29% głosów)
13 czerwca 2004 w wyniku wyborów do Parlamentu Europejskiego PiS uzyskało 12,67% głosów i 7 mandatów w PE
25 września 2005 w wyniku wyborów parlamentarnych PiS uzyskało 26,99% głosów i 155 mandatów poselskich oraz 49 senatorskich
23 października 2005 w wyniku drugiej tury wyborów prezydenckich Lech Kaczyński został wybrany na urząd Prezydenta RP
31 października 2005 zaprzysiężony został rząd Kazimierza Marcinkiewicza
22 grudnia 2005 zaprzysiężenie wybranego na urząd Prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego
2 lutego 2006 podpisanie paktu stabilizacyjnego przez PiS, Samoobronę RP i LPR
18 marca 2006 zerwanie paktu stabilizacyjnego
5 maja 2006 podpisanie umowy koalicyjnej przez PiS, Samoobronę RP i LPR
3–4 czerwca 2006 II Kongres Prawa i Sprawiedliwości; Lech Kaczyński zrezygnował z tytułu prezesa honorowego PiS w związku z objęciem urzędu Prezydenta RP; na prezesa partii został wybrany ponownie Jarosław Kaczyński; wiceprezesami PiS na kolejną czteroletnią kadencję zostali wybrani: Ludwik Dorn, Marek Jurek, Adam Lipiński oraz Kazimierz Michał Ujazdowski
14 lipca 2006 zaprzysiężony został rząd Jarosława Kaczyńskiego
12 listopada 2006 w wyniku wyborów samorządowych PiS uzyskało 25,12% głosów i 170 mandatów radnych wojewódzkich
14 kwietnia 2007 Marek Jurek złożył funkcję wiceprezesa partii i zrezygnował z członkostwa w PiS (pięć dni później ogłosił powstanie nowej partii Prawica Rzeczypospolitej, której koło poselskie 13 dni później powołało kilku dotychczasowych posłów PiS)
11 maja 2007 na nowego wiceprezesa partii został wybrany Paweł Zalewski
20 maja 2007 w wyniku przedterminowych wyborów samorządowych do Sejmiku Województwa Podlaskiego PiS uzyskało 31,43% głosów i 12 mandatów radnych wojewódzkich (zwyciężając)
21 października 2007 w wyniku przedterminowych wyborów parlamentarnych PiS uzyskało 32,11% głosów i 166 mandatów poselskich oraz 39 senatorskich
5 listopada 2007 z funkcji wiceprezesów partii zrezygnowali: Ludwik Dorn, Kazimierz Michał Ujazdowski i Paweł Zalewski
8 grudnia 2007 II tura II Kongresu Prawa i Sprawiedliwości; Jarosław Kaczyński otrzymał wotum zaufania jako prezes partii
12 grudnia 2007 byli wiceprezesi PiS Kazimierz Michał Ujazdowski i Paweł Zalewski wystąpili z partii (w tym samym miesiącu i w następnym roku w ślad za nimi klub PiS opuściło kilku posłów)
12 stycznia 2008 na nowych wiceprezesów partii zostali wybrani: Marek Kuchciński, Aleksandra Natalli-Świat i Zbigniew Ziobro
22 czerwca 2008 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie podkarpackim (okręg Krosno) zwyciężył kandydat PiS – Stanisław Zając (otrzymywał 48,38% głosów)
21 października 2008 z PiS został wykluczony jeden z założycieli partii i jej były wiceprezes Ludwik Dorn
31 stycznia–1 lutego 2009 III tura II Kongresu Prawa i Sprawiedliwości; obrady zakończono przyjęciem programu partii pt. „Nowoczesna, solidarna, bezpieczna Polska”
7 czerwca 2009 w wyborach do Parlamentu Europejskiego PiS uzyskało 27,4% głosów, zajmując 2. miejsce i otrzymując 15 mandatów
26 września 2009 podczas IV tury II Kongresu został przyjęty nowy statut ugrupowania
9 stycznia 2010 piątym wiceprezesem partii został Przemysław Gosiewski
6–7 marca 2010 odbył się III Kongres Prawa i Sprawiedliwości, podczas którego miały miejsce m.in. panele dyskusyjne oraz wybór prezesa partii, którym ponownie został Jarosław Kaczyński. Wyrażono także poparcie dla prezydenta Lecha Kaczyńskiego w wypadku ubiegania się o reelekcję
10 kwietnia 2010 w katastrofie lotniczej pod Smoleńskiem, w drodze na uroczystości upamiętniające pomordowanie polskich oficerów w Katyniu w 1940, zginął prezydent Lech Kaczyński wraz z małżonką, a także kilku działaczy Prawa i Sprawiedliwości, m.in. wiceprezesi partii Przemysław Gosiewski i Aleksandra Natalli-Świat oraz przewodnicząca klubu parlamentarnego PiS Grażyna Gęsicka
20 czerwca 2010 kandydat partii na prezydenta Jarosław Kaczyński zajął 2. miejsce w pierwszej turze wyborów prezydenckich, uzyskując 36,46% głosów i przechodząc do drugiej tury
20 czerwca 2010 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie podkarpackim (okręg Krosno) mandat uzyskała kandydatka PiS – Alicja Zając
4 lipca 2010 Jarosław Kaczyński uzyskał 46,99% głosów w II turze wyborów prezydenckich i nie zdobył urzędu
24 lipca 2010 na nową czteroletnią kadencję wybrano wiceprezesów partii: Adama Lipińskiego, Beatę Szydło i Zbigniewa Ziobrę
25 września 2010 do Prawa i Sprawiedliwości przystąpiła Polska Plus
19 października 2010 w biurze PiS w Łodzi doszło do zamachu, w którym zginął asystent eurodeputowanego Janusza Wojciechowskiego Marek Rosiak, a ranny został dyrektor biura posła Jarosława Jagiełły[8]
listopad 2010 z szeregów PiS decyzją Komitetu Politycznego z 5 listopada zostały usunięte posłanki Joanna Kluzik-Rostkowska oraz Elżbieta Jakubiak; w proteście z partii oraz klubu parlamentarnego odeszła grupa polityków, ogłosili oni powołanie stowarzyszenia Polska Jest Najważniejsza (23 listopada powołali klub poselski o tej nazwie)
15 listopada 2010 do PiS wstąpili Janusz Wojciechowski, Bogdan Pęk oraz 2 posłów i 2 senatorów, którzy dotychczas należeli do Stronnictwa „Piast”, jednak zasiadali już w klubie parlamentarnym PiS
21 listopada 2010 w wyborach samorządowych kandydaci PiS uzyskali 141 mandatów w sejmikach województw (otrzymali 23,05% głosów)
styczeń–luty 2011 do PiS wstąpili zasiadający już wcześniej w klubie tej partii parlamentarzyści wybrani z rekomendacji Ruchu Ludowo-Narodowego (3 posłów i 1 senator)[9]
20 sierpnia 2011 podczas inauguracji kampanii Prawa i Sprawiedliwości w Sali Kongresowej w Warszawie podpisano porozumienie „Wspólnie dla Polski” z 20 organizacjami prawicowymi, m.in. SKL, ROP, Stronnictwem „Piast” (porozumienie z PiS podpisali szefowie tych partii, jednak ostatecznie z ramienia PiS wystartował do parlamentu jedynie prezes SKL i 2 członków „Piasta”) i stowarzyszeniem Solidarni 2010[10]
9 października 2011 w wyniku wyborów parlamentarnych PiS uzyskało 29,89% głosów i 157 mandatów poselskich oraz 31 senatorskich
4 listopada 2011 z szeregów PiS decyzją Komitetu Politycznego zostali usunięci europosłowie Zbigniew Ziobro, Jacek Kurski i Tadeusz Cymański
7 listopada 2011 16 posłów i jeden senator, wybrani z list wyborczych PiS założyli – niezależny od partyjnego – klub parlamentarny Solidarna Polska
26 listopada 2011 w miejsce Zbigniewa Ziobry nowym wiceprezesem PiS został Mariusz Kamiński
1 grudnia 2011 członkostwo w PiS na mocy decyzji Komitetu Politycznego utracili parlamentarzyści klubu Solidarna Polska
24 marca 2012 prezes PiS Jarosław Kaczyński i prezes Prawicy Rzeczypospolitej Marek Jurek podpisali porozumienie i w przypadku wyborów deklarację o starcie kandydatów Prawicy z list komitetu PiS, choć przy założeniu odrębnych klubów lub kół parlamentarnych
1 października 2012 Jarosław Kaczyński ogłosił w imieniu PiS kandydaturę Piotra Glińskiego na premiera w ramach wniosku o konstruktywne wotum nieufności wobec rządu Donalda Tuska[11]
8 marca 2013 Sejm odrzucił wniosek PiS o konstruktywne wotum nieufności wobec rządu Donalda Tuska
21 kwietnia 2013 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie śląskim (okręg 73) zwyciężył kandydat PiS – Bolesław Piecha (otrzymywał 28,48% głosów)
3 czerwca 2013 z PiS odszedł poseł Przemysław Wipler, zakładając Stowarzyszenie „Republikanie”
30 czerwca 2013 IV kongres PiS wybrał ponownie Jarosława Kaczyńskiego na prezesa partii, miało miejsce także m.in. 13 paneli dyskusyjnych
8 września 2013 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie podkarpackim (okręg 55) zwyciężył kandydat PiS – Zdzisław Pupa (otrzymywał 60,84% głosów)
23 listopada 2013 rada polityczna partii wybrała nowe władze (w tym nowego, czwartego wiceprezesa, którym został Antoni Macierewicz)[12]
25 maja 2014 w wyborach do Parlamentu Europejskiego PiS uzyskało 31,78% głosów, zajmując 2. miejsce i otrzymując 19 mandatów (18 bez reprezentanta Prawicy Rzeczypospolitej)
19 lipca 2014 PiS podpisało porozumienie z Solidarną Polską i Polską Razem, zakładające start tych partii z list PiS w wyborach
8 września 2014 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwach mazowieckim (okręg 47) świętokrzyskim (okręg 82) i śląskim (okręg 73) zwyciężyli kandydaci PiS – Maria Koc, Izabela Kloc i Jarosław Rusiecki
10 listopada 2014 z szeregów PiS w wyniku afery związanej ze służbową podróżą decyzją Komitetu Politycznego zostało usuniętych trzech posłów: Adam Hofman, Mariusz Antoni Kamiński i Adam Rogacki
16 listopada 2014 w wyborach samorządowych komitet PiS uzyskał 171 mandatów w sejmikach województw (otrzymał 26,85% głosów)
4 grudnia 2014 w wyniku niejasnych okoliczności wydatków na podróż służbową z członkostwa w PiS zrezygnował poseł Zbigniew Girzyński
8 lutego 2015 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie śląskim (okręg 75) zwyciężył kandydat PiS – Czesław Ryszka (otrzymał 56,57% głosów)
10 maja 2015 kandydat partii na prezydenta Andrzej Duda zajął 1. miejsce w pierwszej turze wyborów prezydenckich, uzyskując 34,76% głosów i przechodząc do drugiej tury
24 maja 2015 w wyniku drugiej tury wyborów prezydenckich Andrzej Duda został wybrany na urząd Prezydenta RP (zaprzysiężony został 6 sierpnia)
25 października 2015 w wyniku wyborów parlamentarnych PiS uzyskało 37,58% głosów i 235 mandatów poselskich oraz 61 senatorskich
16 listopada 2015 zaprzysiężony został rząd Beaty Szydło
6 marca 2016 w wyborach uzupełniających do Senatu w województwie podlaskim (okręg 59) zwyciężyła kandydatka PiS – Anna Maria Anders (otrzymała 47,26% głosów)

Prawo i Sprawiedliwość (PiS) – polska partia polityczna, założona na kongresie 29 maja 2001, zarejestrowana sądownie 13 czerwca 2001 (pierwszy komitet lokalny PiS powstał już 22 marca 2001[13]). Powołana została przez braci Lecha i Jarosława Kaczyńskich, na fali popularności uzyskanej przez Lecha podczas sprawowania przez niego funkcji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego w rządzie Akcji Wyborczej Solidarność.

Ideologia partii stanowi połączenie konserwatyzmu społecznego i narodowego[14], solidaryzmu[15] oraz chrześcijańskiej demokracji[16][17]. Partia określana jest przez niektórych komentatorów politycznych oraz część mediów jako ugrupowanie populistyczne[18][19] i eurosceptyczne[20][21][22][23], przy czym od początku opowiada się za członkostwem Polski w Unii Europejskiej i popiera rozszerzanie jej struktur[24][25]. Jej politykę europejską można określić jako konfederacyjną i popierającą Europę narodów[25][26][27]. Wskazuje się na odejście PiS od części wartości konserwatywnych w kierunku narodowo-etatystycznym[28].

W latach 2005–2007 Prawo i Sprawiedliwość uczestniczyło w sprawowaniu władzy, tworząc rząd Kazimierza Marcinkiewicza i rząd Jarosława Kaczyńskiego (od 2006 do 2007 w koalicji z Samoobroną RP i Ligą Polskich Rodzin, do 2006 i w schyłkowym okresie w 2007 rząd mniejszościowy). Przez dwie kolejne kadencje (2007–2015) PiS było największą siłą opozycyjną w parlamencie. W wyniku wygranych wyborów parlamentarnych w 2015, PiS posiada największy klub parlamentarny w historii III RP, który jest zapleczem rządu Beaty Szydło (w jego skład wraz z PiS wchodzą Polska Razem i Solidarna Polska).

W latach 2005–2010 wysunięty przez PiS Lech Kaczyński (do 2006 członek partii) sprawował urząd Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. Kandydat PiS na urząd Prezydenta RP Andrzej Duda wygrał wybory prezydenckie w 2015.

Prawo i Sprawiedliwość należy do grupy Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy w Parlamencie Europejskim oraz do europejskiej partii politycznej Sojusz Europejskich Konserwatystów i Reformatorów[29].

Działacze PiS starszej generacji wywodzą się w większości ze środowiska „Solidarności” i późniejszej AWS (Porozumienia Centrum, Ruchu Społecznego AWS, Porozumienia Polskich Chrześcijańskich Demokratów, Stronnictwa Konserwatywno-Ludowego i Zjednoczenia Chrześcijańsko-Narodowego) oraz Ruchu Odbudowy Polski.

Historia PiS

Geneza

Geneza Prawa i Sprawiedliwości sięga marca 2001. U podstaw powołania nowego ugrupowania leżał konflikt wewnątrz Akcji Wyborczej Solidarność pomiędzy ministrem koordynatorem służb specjalnych Januszem Pałubickim i ministrem sprawiedliwości Lechem Kaczyńskim[30]. Na skutek konfliktu minister Lech Kaczyński skierował list do premiera Jerzego Buzka, w którym zarzucił brak reakcji na działania kwestionujące zasadę praworządności oraz poparcie przez premiera tych działań. Skutkiem listu było zdymisjonowanie Lecha Kaczyńskiego[30]. Po odejściu z rządu i AWS bracia Lech i Jarosław Kaczyńscy zostali inicjatorami nowej formacji politycznej Prawo i Sprawiedliwość.

3 marca 2001 na konferencji „Warunki Sukcesu Prawicy” Lech i Jarosław Kaczyńscy zapowiedzieli stworzenie formacji politycznej[31]. W kwietniu i maju 2001 zakładano Komitety Prawa i Sprawiedliwości (pierwszy z nich powstał jednak już 22 marca 2001 w Białymstoku). Na spotkanie założycielskie przyszło około 500 osób. 9 kwietnia 2001 powstało biuro krajowe Komitetów PiS, a 26 kwietnia bracia Kaczyńscy powołali Ogólnopolską Reprezentację Komitetów PiS[32]. 19 maja Lech Kaczyński zapowiedział, że PiS pójdzie do wyborów samodzielnie[33]. 4 dni później porozumienie o wspólnym starcie z PiS zawarło Przymierze Prawicy[34]. 29 maja w sali teatru Roma odbył się kongres założycielski[35]. 9 czerwca rozpoczęto kampanię wyborczą i zaprezentowano manifest polityczny, w którym partia zapowiadała walkę z przestępczością poprzez kontynuację zmian w kodeksie karnym, które jako minister zapoczątkował Lech Kaczyński[35]. 4 dni później nastąpiła rejestracja sądowna partii pod numerem 124 w ewidencji[36].

6 lipca nowo zarejestrowana partia powołała klub parlamentarny, w skład którego weszło 18 byłych posłów AWS[37]. PiS powstało na bazie Porozumienia Centrum[34]. Wzmacnianiu nowej formacji sprzyjał napływ polityków związanych wcześniej także z tracącym na znaczeniu Ruchem Odbudowy Polski[7] oraz z partiami słabnącej AWS (głównie ze Zjednoczeniem Chrześcijańsko-Narodowym i Porozumieniem Polskich Chrześcijańskich Demokratów).

2001–2005

Budynek przy ul. Nowogrodzkiej 84/86, w którym znajduje się siedziba PiS
Siedziba Klubu Parlamentarnego Prawa i Sprawiedliwości w Sejmie

Pierwszymi wyborami, w których wzięło udział nowe ugrupowanie, były wybory do Sejmu i Senatu w 2001. Jeszcze w maju, w obliczu rosnącej przewagi koalicji SLD-UP, zawiązano porozumienie wyborcze z AWS, UW, PO i ROP, co zaowocowało wystawieniem wspólnej listy wyborczej kandydatów do Senatu – Blok Senat 2001[38]. Listy kandydatów PiS do Sejmu oparte były w dużej części na członkach Przymierza Prawicy i Porozumienia Centrum, startowało z nich również Stronnictwo Pracy, a także część członków innych partii prawicowych (m.in. ROP). Przedwyborcze sondaże dawały partii 9-11% poparcia[39].

PiS uzyskało 9,50% głosów, co pozwoliło partii zająć czwarte miejsce i zdobyć 44 mandaty poselskie[40]. Z ramienia Bloku Senat 2001 żaden z kandydatów PiS nie uzyskał mandatu, jednak z ramienia Komitetu Wyborczego Wyborców i Sympatyków Lecha Kaczyńskiego Prawo i Samorządność uzyskała go Anna Kurska, która przystąpiła do klubu BS 2001. W trakcie kadencji w wyborach uzupełniających mandat z ramienia PiS uzyskał Krzysztof Jurgiel, który znalazł się w klubie PiS, do którego przystąpiła także Anna Kurska. Z sejmowego klubu PiS natomiast w maju 2002 do LPR przeszedł Andrzej Mańka[41], zaś 6 października do klubu PiS przeszła z koła Stronnictwa Konserwatywno-Ludowego Dorota Arciszewska-Mielewczyk (wybrana z listy Platformy Obywatelskiej)[42]. 18 stycznia 2005, w wyniku rozpadu koła Polski Blok Ludowy, do klubu PiS dołączyli dwaj jego posłowie (wybrani z list Samoobrony RP) – Wojciech Mojzesowicz (były lider PBL) i Wacław Klukowski[43], zaś 29 lipca tego samego roku z klubu PiS odszedł Marek Muszyński[44].

Przywódcy partii odmówili w 2001 udziału w koalicji z SLD i UP, stając się tym samym ugrupowaniem opozycyjnym wobec rządu Leszka Millera (a następnie także wobec pierwszego i drugiego rządu Marka Belki). Na stronie internetowej partii zamieszczono dokument pt „100 dni rządu Leszka Millera” krytykujący niespełnienie wyborczych obietnic, uzależnienie energetyczne od Rosji i pasmo ustępstw w negocjacjach z Unią Europejską dotyczące między innymi skrócenia okresu przejściowego na wykup ziemi przez cudzoziemców. W sferze społecznej skrytykowano również skrócenie urlopów macierzyńskich, sprawy związane z restrukturyzacją służby zdrowia i oświaty, zmniejszenie wydatków na kulturę (o 28%) i naukę (o 20%), ograniczenie ulg kolejowych dla najbiedniejszych warstw społecznych, a także brak reformy finansów publicznych i rozstrzygnięć w sprawie prywatyzacji kluczowych firm. PiS zwracało również uwagę na manipulacje Komisji do spraw Służb Specjalnych oraz przyjęcia byłych funkcjonariuszy Służby Bezpieczeństwa PRL do UOP[45]. W początkowym okresie rządów SLD-PSL-UP poziom poparcia dla Prawa i Sprawiedliwości wynosił około 10% (podobnie jak PO), traciła natomiast koalicja rządząca (ok. 35%), zyskiwała zaś Samoobrona RP (ok. 18%)[46].

2 czerwca 2002 rozwiązało się Przymierze Prawicy, a około 800 jego członków (ponad 1/3) wstąpiło do PiS (nie doszło do przejścia wszystkich członków PP, by nie mieli oni przewagi liczebnej w partii – PiS liczyło dotychczas około 400 członków, do których dołączyło wówczas także około 1400 bezpartyjnych do tej pory członków komitetów PiS)[47]. Do 2009 działacze wywodzący się z Przymierza mieli zagwarantowany statutowo udział we władzach PiS[48] (PiS miało wiceprezesów wywodzących się z PP zgodnie z tym zapisem do 2007).

20 czerwca 2002 Prawo i Sprawiedliwość zawarło koalicję wyborczą przed wyborami samorządowymi z Platformą Obywatelską (tzw. POPiS, koalicja ta nie wystartowała w województwach mazowieckim i podkarpackim), które zajęło 1. miejsce w wyborach do sejmików w dwóch spośród szesnastu województw (w trzynastu zwyciężyła koalicja SLD-UP, a w jednym LPR)[13]. Część wyborców obu partii w związku z zawiązaniem tej koalicji przerzuciła swe głosy na inne ugrupowania. W efekcie wyborów PiS współrządziło w województwach mazowieckim, małopolskim, dolnośląskim i pomorskim. W wyborach samorządowych Lech Kaczyński został prezydentem Warszawy. Według sondaży partia pozostawała jednak w trudnej sytuacji – w grudniu 2002 poparcie dla niej kształtowało się na poziomie 14%, co dawało jej drugie miejsce – za SLD-UP (32%), ex aequo z Samoobroną RP (14%), a przed LPR (11%), PSL (11%) oraz PO (10%)[49].

W 2003 doszło do zmiany na stanowisku prezesa partii. Lecha Kaczyńskiego (odtąd honorowego prezesa PiS) zastąpił jego brat Jarosław[50]. 10 stycznia 2003 na wniosek posłów PO i PiS Sejm powołał komisję śledczą w celu wyjaśnienia tzw. afery Rywina. Członkami komisji reprezentującymi PiS zostali Zbigniew Ziobro i Zbigniew Wassermann[51].

Partia opowiadała się wtedy za przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, wyrażając jednocześnie poparcie dla utrzymania systemu głosowania z traktatu nicejskiego.

W latach 2004–2005 notowania PiS powoli zaczęły rosnąć. Według sondaży na początku 2004 roku PiS cieszyło się poparciem 13–14% wyborców[52]. Oprócz komisji ds. afery Rywina do wzrostu notowań przyczynili się członkowie Komisji śledczej ds. prywatyzacji PZU (Przemysław Gosiewski) i Komisji śledczej w sprawie PKN Orlen (Zbigniew Wassermann). Wzrost notowań partii potwierdziły pierwsze wybory do Parlamentu Europejskiego w Polsce – partia uzyskała 12,67% głosów, co dało jej trzecie miejsce i 7 spośród 54 mandatów, które przypadły polskim eurodeputowanym[53]. Eurodeputowani PiS weszli w skład Unii na rzecz Europy Narodów.

2005–2007

Stopniowy spadek poparcia dla SLD-UP stworzył dla PiS szansę przejęcia władzy przy okazji kolejnych wyborów parlamentarnych. Końca dobiegała także druga kadencja Aleksandra Kwaśniewskiego. Kandydatem PiS na prezydenta został Lech Kaczyński. Przewidywano także utworzenie wspólnego rządu z Platformą Obywatelską. Przed wyborami w 2005 partia prowadziła kampanię wyborczą pod hasłami: „IV Rzeczpospolita – sprawiedliwość dla wszystkich”, „Twój Wybór silne i sprawne państwo”, „Bezpieczna, Szczęśliwa rodzina Polska krajem ludzi zdrowych”, „Dobra nauka i edukacja kluczem do sukcesu”, „Polska kultura narodowa – racją stanu”, „Sport – duma i sposób na życie”[54]. W kampanii partia promowała ideę „Polski solidarnej”, przeciwstawiając ją wizji „Polski liberalnej”[55].

Prawo i Sprawiedliwość odniosło zwycięstwo zarówno w wyborach parlamentarnych, jak i w wyborach prezydenckich (w drugiej turze Lech Kaczyński pokonał Donalda Tuska z PO). W wyborach do Sejmu PiS zdobyło 26,99% głosów[56]. W I turze wyborów prezydenckich, 9 października, głosy na Lecha Kaczyńskiego oddało 4 947 927 wyborców (33,10%)[57], co pozwoliło mu zająć 2. miejsce. Tym samym, ponieważ pierwsza tura nie przyniosła rozstrzygnięcia, dwa tygodnie później odbyła się druga tura wyborów prezydenckich. Lech Kaczyński zdobył w niej 54,04% głosów[58]. Uzyskał duże poparcie we wschodniej, południowej i centralnej Polsce.

Pozycja polityczna PiS w stosunku do roku 2001 uległa znacznemu wzmocnieniu – w wyborach do parlamentu partia uzyskała bowiem 155 mandatów w Sejmie[59] i 49 w Senacie[60] (w początkach kadencji do klubu PiS dołączyło także dwóch posłów wybranych z list PO i senator wybrany jako kandydat niezależny, jednak także do PO przeszła posłanka PiS, a jeden z posłów z klubu PiS został niedługo później wykluczony). 27 września 2005 lider partii Jarosław Kaczyński ogłosił kandydaturę Kazimierza Marcinkiewicza na premiera. Rezultatu nie przyniosły natomiast rozmowy o koalicji z Platformą (PO zerwała je ostatecznie po przegłosowaniu przez większość sejmową kandydatury Marka Jurka na marszałka Sejmu, przeciw kandydaturze Bronisława Komorowskiego; ponadto PiS nie godziło się na powierzenie politykom PO niektórych oczekiwanych przez nich resortów)[61]. 31 października 2005 został zaprzysiężony mniejszościowy rząd Kazimierza Marcinkiewicza[62], a 10 listopada premier wygłosił exposé, przedstawiając program Solidarne Państwo[63]. Rząd uzyskał wotum zaufania głosami PiS, Samoobrony RP, LPR i PSL[64]. Na 19 stycznia 2006 prezes partii Jarosław Kaczyński zaproponował podpisanie paktu stabilizacyjnego. Pakt został podpisany 2 lutego 2006 przez Romana Giertycha, Andrzeja Leppera i Jarosława Kaczyńskiego. Podpisany był dwukrotnie. Za pierwszym razem na antenie Telewizji Trwam i Radia Maryja, za drugim dla pozostałych mediów[65]. W marcu tego samego roku pakt stabilizacyjny został zerwany[66]. Mimo zerwania paktu stabilizacyjnego, głosami PiS, Samoobrony RP, LPR i PSL powołano komisję śledczą ds. banków i nadzoru bankowego[67], której zakres prac zakwestionował Trybunał Konstytucyjny[68].

Na skutek zerwania paktu 6 kwietnia doszło do głosowania nad wnioskiem partii o samorozwiązanie Sejmu. Wniosek uzyskał 206 głosów. Jedyną partią, która obok PiS poparła wniosek, był Sojusz Lewicy Demokratycznej[69]. Nieudana próba skrócenia kadencji parlamentu spowodowała że 5 maja 2006 PiS, Samoobrona RP i LPR podpisały umowę koalicyjną. Na stanowiska wicepremierów powołani zostali liderzy partii koalicyjnych, Samoobrony RP (Andrzej Lepper) i Ligi Polskich Rodzin (Roman Giertych)[70]. Zwycięstwo w wyborach parlamentarnych spowodowało znaczący wzrost poparcia partii rządzącej. Według sondaży połowie marca 2006 wynosiło około 30%[69].

W latach 2006–2007 doszło natomiast do spowolnienia prywatyzacji[71].

14 lipca 2006 po dymisji premiera Kazimierza Marcinkiewicza został zaprzysiężony rząd Jarosława Kaczyńskiego, który kontynuował politykę poprzedniej Rady Ministrów[72]. Pięć dni później gabinet uzyskał wotum zaufania głosami PiS, Samoobrony RP i LPR, uzyskując 240 głosów[73]. Na stanowiskach ministerialnych nie dokonano większych zmian.

21 lipca doszło do głosowania nad ustawą lustracyjną. Poparcie dla ustawy wyraziły wszystkie kluby poza SLD. Ustawa nie weszła w życie, ponieważ wątpliwości dotyczące ochrony interesów ofiar Służby Bezpieczeństwa PRL wyrazili senatorowie PO i PiS oraz prezydent Lech Kaczyński[74]. Drugą wersję ustawy autorstwa Kancelarii Prezydenta poparli tylko posłowie PiS, Samoobrony RP i PSL. Ustawa została zaskarżona przez posłów SLD do Trybunału Konstytucyjnego, który zakwestionował jej przepisy[75]. Sondaże z lata 2006 dawały PiS poparcie porównywalne lub większe niż PO[76].

21 września Jarosław Kaczyński usunął z rządu Andrzeja Leppera z powodu krytykowania przez niego ustawy budżetowej. Dzień później kilku posłów opuściło szeregi Samoobrony RP i utworzyło klub parlamentarny Ruch Ludowo-Narodowy, który udzielił poparcia rządowi[77]. Po odwołaniu Andrzeja Leppera PiS rozpoczęło rozmowy o współpracy z Polskim Stronnictwem Ludowym oraz z posłanką Samoobrony Renatą Beger o możliwości wejścia do rządu[78]. Wobec braku możliwości zawarcia koalicji z PSL, PiS ponownie zawarło koalicję z Samoobroną RP i Ligą Polskich Rodzin[77].

Podczas wyborów samorządowych w 2006 PiS w większości województw zblokowało (zgodnie z wprowadzoną wówczas ordynacją) listy z Samoobroną RP i Ligą Polskich Rodzin[79]. PiS zdobyło drugi wynik pod względem mandatów w sejmikach województw 25,1% (170 na 561). Wyniki wyborów pozwoliły partii na współrządzenie w 5 województwach. Nie udało się zdobyć m.in. urzędu prezydenta Warszawy byłemu premierowi Kazimierzowi Marcinkiewiczowi, który w drugiej turze przegrał z kandydatką PO, Hanną Gronkiewicz-Waltz[80].

W styczniu 2007 dobiegła końca kadencja Leszka Balcerowicza jako prezesa Narodowego Banku Polskiego. Liga Polskich Rodzin krytycznie odnosiła się do zaproponowanego przez PiS na jego następcę Sławomira Skrzypka. Uzyskując ostateczną zgodę koalicjanta na wybór nowego prezesa NBP, PiS zobowiązało się do wyboru nowej rady nadzorczej Telewizji Polskiej[80].

W następnym miesiącu doszło do zmian na stanowiskach ministrów: obrony narodowej i spraw wewnętrznych. Radosława Sikorskiego zastąpił Aleksander Szczygło, zaś miejsce Ludwika Dorna zajął Janusz Kaczmarek[81].

W kwietniu 2007 w PiS doszło do rozłamu. Z partii odszedł jej wiceprezes i marszałek Sejmu Marek Jurek, a w ślad za nim m.in. 5 posłów, którzy utworzyli partię Prawica Rzeczypospolitej. Na nowego marszałka został wybrany Ludwik Dorn[82]. Latem tego samego roku w rządzie i Sejmie doszło do kolejnego kryzysu – w związku z tzw. aferą gruntową odwołano z rządu Andrzeja Leppera, a następnie pozostałych ministrów z jego partii, a także z LPR, w związku z czym ponownie doszło do powołania rządu mniejszościowego PiS[83]. Wkrótce jednak większość sejmowych partii, w tym PiS, zdecydowała się na poparcie wniosku o skrócenie kadencji, co oznaczało rozpisanie nowych wyborów na jesień tego samego roku[84]. Tego samego dnia PO zgłosiła wnioski o odwołanie wszystkich ministrów rządu Jarosława Kaczyńskiego. Prezydent zdymisjonował ministrów, a premier powołał ich jednocześnie na funkcje sekretarzy stanu w kierowanych przez nich ministerstwach[84].

Jeszcze przed wyborami doszło też do roszad personalnych. W pracę w otoczeniu prezydenta Lecha Kaczyńskiego zaangażowała się Nelli Rokita, a swój start z ramienia PO ogłosiła część polityków związanych wcześniej z Prawem i Sprawiedliwością, m.in. Antoni Mężydło czy Radosław Sikorski[85], a także popierający wcześniej Lecha Kaczyńskiego marszałek Senatu Bogdan Borusewicz[86].

2007–2015

Przed wyborami parlamentarnymi w 2007 partia prowadziła kampanię wyborczą pod hasłem „Czyny, nie cuda”, co było odpowiedzią na sformułowanie „Cud gospodarczy”, zawarte w haśle wyborczym PO[87]. Powołano Komitet Honorowego Poparcia liczący blisko 50 osób, któremu przewodniczył Wojciech Kilar[88][89]. W kampanii partia ponownie promowała ideę „Polski solidarnej”, przedstawiając działania prowadzone w okresie swoich rządów. Z list PiS startowali również przedstawiciele innych partii (m.in. PSL „Piast”, Ruchu Ludowo-Narodowego, Ruchu Katolicko-Narodowego, ROP czy Partii Centrum). Komitet PiS zdobył 32,11% głosów (o około 5 pkt. proc. więcej niż w 2005), co dało jej 166 mandatów w Sejmie i 39 w Senacie[77] (poza klubem PiS znaleźli się jednak wybrani z list tej partii Maciej Płażyński i Longin Komołowski)[85]. PiS zostało wówczas największym ugrupowaniem opozycyjnym (mającym możliwość m.in. samodzielnego składania wniosków o odwołanie ministrów).

W tym samym roku z powodu nierozliczenia kierownictwa partii z wyników wyborów trzech wiceprezesów PiS (Kazimierz Michał Ujazdowski, Paweł Zalewski i Ludwik Dorn) zostało zawieszonych w prawach członków ugrupowania. Dwaj pierwsi w grudniu opuścili partię[90]. W 2007 i 2008 klub opuścili kolejni politycy, którzy współtworzyli Ruch Obywatelski „Polska XXI”. W 2008 z partii wykluczony został także Ludwik Dorn, który wraz z dwoma innymi posłami, którzy opuścili w 2009 klub PiS, doprowadził do przekształcenia w 2010 „Polski XXI” w partię Polska Plus[91].

W uzupełniających wyborach do Senatu w okręgu krośnieńskim po śmierci Andrzeja Mazurkiewicza w 2008 kandydat PiS Stanisław Zając odniósł zwycięstwo, zdobywając mandat[92]. Osiągnął wynik 47,92%. W wyborach do Parlamentu Europejskiego 7 czerwca 2009 PiS otrzymało 2 017 607 głosów (27,4%), zajmując 2. miejsce i wprowadzając do PE 15 deputowanych[93]. PiS weszło w skład nowo powołanej frakcji Europejscy Konserwatyści i Reformatorzy (w trakcie kadencji 9 wybranych z list PiS deputowanych znalazło się poza delegacją tej partii – pod koniec kadencji czterech europosłów reprezentowało Solidarną Polskę, trzech Polskę Razem, jeden związał się z PO, a jeden ostatecznie ponownie związał się z PiS).

10 kwietnia 2010 doszło do katastrofy samolotu rządowego, którym polska delegacja z prezydentem Lechem Kaczyńskim na czele leciała na uroczystości upamiętniające zbrodnię katyńską[94]. Zginęli wówczas także działacze Prawa i Sprawiedliwości, w tym parlamentarzyści klubu PiS: wicemarszałek Sejmu Krzysztof Putra oraz inni posłowie – Przemysław Gosiewski i Aleksandra Natalli-Świat (wiceprezesi partii), Zbigniew Wassermann, a także przewodnicząca Klubu Parlamentarnego PiS Grażyna Gęsicka. Śmierć ponieśli również Stanisław Zając i Janina Fetlińska – senatorowie oraz należący do PiS szef Biura Bezpieczeństwa Narodowego Aleksander Szczygło. W katastrofie zginął również prezydent RP Lech Kaczyński – współzałożyciel partii i jej pierwszy prezes[95].

W związku ze śmiercią prezydenta Lecha Kaczyńskiego konstytucyjne obowiązki głowy państwa przejął marszałek Sejmu – wiceprzewodniczący PO Bronisław Komorowski[96]. W przedterminowych wyborach prezydenckich kandydatem PiS na prezydenta został Jarosław Kaczyński[96]. W pierwszej turze wyborów uzyskał on 36,46% głosów i wraz z Bronisławem Komorowskim przeszedł do drugiej tury[97]. Po przegranych wyborach prezydenckich 8 listopada lider partii zrezygnował z zasiadania w Radzie Bezpieczeństwa Narodowego, bojkotując jej posiedzenia[98].

Po śmierci Stanisława Zająca w katastrofie w Smoleńsku jego żona Alicja Zając wygrała 20 czerwca 2010 wybory uzupełniające w tym samym okręgu, będąc jedyną kandydatką[99]. Tego samego dnia w wyborach uzupełniających w okręgu płockim, zarządzonych po śmierci w katastrofie smoleńskiej Janiny Fetlińskiej, kandydat PiS przegrał z kandydatem PSL i nie uzyskał mandatu[100].

25 września 2010 do PiS powróciła większość polityków Polski Plus (po samorozwiązaniu tej partii)[101]. 5 listopada 2010 z partii zostały wykluczone prowadzące kampanię prezydencką Jarosława Kaczyńskiego posłanki Joanna Kluzik-Rostkowska i Elżbieta Jakubiak. W wyniku tej decyzji komitetu politycznego Prawa i Sprawiedliwości z partii i jej klubu parlamentarnego odeszła grupa osób (w tym eurodeputowanych), które ogłosiły powołanie ugrupowania pod nazwą Polska Jest Najważniejsza[102]. 23 listopada powstał klub poselski o tej samej nazwie[103], a później partia. Zimą, w 2011, klub PiS opuściło ponadto dwóch senatorów.

21 listopada 2010 odbyły się wybory samorządowe. PiS zdobyło 23,05% głosów[104]. Był to drugi wynik pod względem mandatów w sejmikach województw (141 na 561). Partia wygrała wybory do sejmików w dwóch województwach – lubelskim i podkarpackim (zatem w o trzech województwach mniej niż w 2006)[105]. PiS w sejmiku każdego województwa znalazło się wówczas w opozycji (w 2013 przejęło władzę na Podkarpaciu w koalicji z Prawicą Rzeczypospolitej[106]).

W wyniku wyborów parlamentarnych w 2011 PiS uzyskało 29,89% głosów do Sejmu, co dało partii 2. miejsce i 157 mandatów w izbie[107]. W Senacie ugrupowanie uzyskało 31 miejsc. Z ramienia PiS startowali także działacze ROP, RKN oraz innych małych partii. PiS pozostało po wyborach w opozycji wobec rządu. 4 listopada 2011 z PiS zostali wykluczeni eurodeputowani Zbigniew Ziobro, Jacek Kurski i Tadeusz Cymański. Kilka dni później solidaryzujący się z nimi parlamentarzyści powołali klub Solidarna Polska, za co zostali wykluczeni z partii[108] (niektórzy z nich powrócili do klubu PiS w 2012 i 2013). W 2012 projekt Solidarna Polska przekształcił się w partię.

W 2011 do PiS przystąpiło kilku nowych członków, którzy uprzednio zostali parlamentarzystami. M.in. Janusz Śniadek, Witold Waszczykowski, Przemysław Wipler (wystąpił w 2013) i Alicja Zając, potem także Krzysztof Szczerski. W klubie PiS zasiadają też bezpartyjne osoby wybrane do Sejmu z list tej partii, jak m.in. były prezes Instytutu Sobieskiego Paweł Szałamacha oraz profesor Uniwersytetu Warszawskiego Krystyna Pawłowicz. Ponadto z list ugrupowania do parlamentu dostali się byli pracownicy Kancelarii Prezydenta Lecha Kaczyńskiego (Jacek Sasin, Andrzej Duda i bezpartyjny Maciej Łopiński) oraz przedstawiciele rodzin ofiar katastrofy smoleńskiej (m.in. Jacek Świat i Beata Gosiewska).

24 marca 2012 PiS podpisało porozumienie i w przypadku wyborów deklarację o wspólnym starcie z Prawicą Rzeczypospolitej[109]. 23 czerwca tego samego roku apel do wstępowanie członków ROP do PiS wystosowały władze Ruchu, który uległ wówczas samorozwiązaniu[110].

W marcu 2013 posłowie PiS zgłosili wniosek o konstruktywne wotum nieufności wobec rządu Donalda Tuska proponując kandydaturę Piotra Glińskiego[111]. Wniosek PiS nie uzyskał większości sejmowej[112].

W 2013 kandydaci PiS wygrali dwie elekcje uzupełniające do Senatu. W okręgu rybnickim po śmierci Antoniego Motyczki z PO mandat uzyskał Bolesław Piecha[113], a w okręgu mielecko-dębickim po powołaniu Władysława Ortyla z PiS na marszałka województwa podkarpackiego wybory wygrał Zdzisław Pupa[114].

W lutym 2014 Rada Polityczna partii powołała do życia Radę Programową jako ciało o charakterze doradczym. W jej skład weszli eksperci z różnych dziedzin życia społecznego. Na czele Rady Programowej stanął prof. Piotr Gliński[115].

W wyborach do Parlamentu Europejskiego 25 maja 2014 PiS otrzymało 2 246 870 głosów (31,78%), zajmując 2. miejsce i wprowadzając do PE 19 deputowanych (z czego jeden przypadł jednak Markowi Jurkowi – szefowi Prawicy Rzeczypospolitej, która brała udział w wyborach w nieformalnej koalicji z PiS). PiS przegrało ze zwycięską PO (która także otrzymała 19 mandatów) jedynie o 0,35 pkt. proc.[116]

19 lipca 2014 PiS podpisało porozumienie z Solidarną Polską i Polską Razem Jarosława Gowina, zakładające start tych partii z list PiS w kolejnych wyborach (samorządowych do większości sejmików województw i parlamentarnych), a także wystawienie wspólnego kandydata na prezydenta Polski[117].

28 lipca poseł Jan Tomaszewski został usunięty z klubu PiS[118].

7 września tego samego roku w wyborach uzupełniających do Senatu w okręgach nr 47, 73 i 82 zwyciężali kandydaci PiS[119]. W tym samym miesiącu PiS utraciło eurodeputowanego i posła na Sejm, którzy stali się niezależni.

10 listopada, w wyniku afery związanej z podróżą służbową, zawieszeni trzy dni wcześniej trzej posłowie partii (ówczesny rzecznik partii Adam Hofman, Mariusz Antoni Kamiński i Adam Rogacki) zostali mocą sądu partyjnego wydaleni z partii[120].

16 listopada Prawo i Sprawiedliwość zdobyło najwięcej głosów w wyborach do sejmików województw (26,89%). Uzyskało jednak o 8 mniej mandatów od Platformy Obywatelskiej (171). Najwięcej mandatów sejmikowych spośród wszystkich komitetów PiS zdobyło w sześciu województwach (mazowieckim, łódzkim, małopolskim, podlaskim, lubelskim i podkarpackim)[121]. Władzę objęło jedynie w sejmiku podkarpackim. W I turze kandydat PiS wygrał wybory na prezydenta Stalowej Woli, zaś w wyniku drugiej tury prezydentami miast zostało 9 kandydatów ugrupowania.

4 grudnia w wyniku niejasnych okoliczności wydatków na podróż służbową z PiS odszedł poseł Zbigniew Girzyński[122].

W wyniku wyborów uzupełniających do Senatu 8 lutego 2015 mandat po wybranej na komisarza unijnego senator PO Elżbiecie Bieńkowskiej objął kandydat PiS Czesław Ryszka[123].

Od 2015

Prezydent Andrzej Duda wybrany w wyborach w 2015
Posłowie PiS oraz Zjednoczonej Prawicy podczas przemówienia prezydenta Andrzeja Dudy w trakcie obrad Zgromadzenia Narodowego (6 sierpnia 2015)
Senatorowie PiS podczas głosowania nad wnioskiem prezydenta o zarządzeniu w dniu 25 października 2015 ogólnokrajowego referendum (4 września 2015)

W wyborach prezydenckich w 2015 PiS wysunęło kandydaturę Andrzeja Dudy (wówczas eurodeputowanego)[124]. W pierwszej turze wyborów prezydenckich zdobył 5 179 092 głosy (tj. 34,76%) głosów i przeszedł do drugiej tury[125], w której zdobył 8 630 627 (tj. 51,55%) głosów, pokonując urzędującego prezydenta Bronisława Komorowskiego[126]. Jego zaprzysiężenie na ten urząd odbyło się 6 sierpnia 2015.

20 czerwca 2015 podczas konwencji PiS, wiceprezes partii Beata Szydło została ogłoszona kandydatką formacji na premiera po jesiennych wyborach parlamentarnych[127].

W wyborach parlamentarnych w 2015 komitet wyborczy PiS uzyskał 37,58% głosów, zdobywając 235 mandatów poselskich[128]. W Senacie komitet otrzymał 61 miejsc[129]. Był to pierwszy przypadek w III RP, kiedy komitetowi wyborczemu przypadła większość miejsc w Sejmie (większość ta faktycznie nie przypadła jednak samej partii PiS, gdyż mandaty poselskie z jej list uzyskało kilkunastu przedstawicieli innych partii).

Działacze PiS w dniu pierwszego posiedzenia Sejmu VIII i Senatu IX kadencji, 12 listopada 2015, zostali marszałkami obu izb (odpowiednio Marek Kuchciński i Stanisław Karczewski). Następnego dnia prezydent RP Andrzej Duda desygnował na urząd premiera Beatę Szydło, a 16 listopada 2015 dokonał zaprzysiężenia jej rządu.

6 marca 2016 kandydatka PiS Anna Maria Anders wygrała wybory uzupełniające do Senatu (przeprowadzone w wyniku powołania Bohdana Paszkowskiego na wojewodę podlaskiego)[130]. 15 listopada tego samego roku do klubu PiS przeszedł jedyny senator PSL[131].

Program

Zagadnienia ustrojowe

Prawo i Sprawiedliwość opowiada się za „sanacją państwa” i budową tzw. „IV Rzeczypospolitej”. Propozycje partii sprowadzają się do oczyszczenia poprzez pozbycie się dziedzictwa PRL. Partia opowiada się za lustracją, dekomunizacją i odtajnieniem wszystkich dokumentów z okresu PRL[132].

PiS zaprezentowało całościowy projekt nowej konstytucji[133] przewidujący m.in.: przyznanie prezydentowi prawa wydawania na wniosek Rady Ministrów rozporządzeń z mocą ustaw, zmniejszenie Sejmu i Senatu czy likwidację Rady Polityki Pieniężnej. Pomimo przedwyborczych zapowiedzi przywrócenia kary śmierci[134], przeprowadzenia lustracji majątkowej polityków oraz upublicznienia nazwisk wszystkich agentów peerelowskich służb specjalnych i dekomunizacji, a także zmniejszenia liczby mandatów w obu izbach parlamentu i wprowadzenia systemu semiprezydenckiego, partia nie zrealizowała tej części programu w okresie sprawowania władzy.

Program gospodarczy

Prawo i Sprawiedliwość opowiada się za progresywną skalą podatkową. Wyrazem tego było m.in. poparcie dla propozycji wprowadzenia 50% stawki PIT w 2004[135]. Natomiast w 2006 posłowie partii poparli redukcję stawek podatkowych do dwóch – 18 i 32%[136]. W obecnym programie partia postuluje wprowadzenie trzeciej stawki podatkowej w wysokości 39% dla osób zarabiających powyżej 300 tys. zł (z wyłączeniem osób tworzących nowe miejsca pracy, a także podnoszenie kwoty wolnej od podatku do wysokości minimum egzystencji tj. około 6 tysięcy złotych rocznie)[137].

PiS deklaruje wsparcie dla małych i średnich przedsiębiorstw poprzez m.in. obniżanie pozapłacowych kosztów pracy (tzw. klina podatkowego), do czego Sejm (m.in. głosami PiS) przyczynił się już w 2007 (obniżając składkę rentową)[138] oraz likwidację barier biurokratycznych hamujących rozwój przedsiębiorczości (tzw. Pakiet Kluski[139], który nie został jednak poddany pod głosowanie).

Partia postuluje też gruntowną reformę finansów publicznych, m.in. likwidację jednostek budżetowych, funduszy celowych i gospodarstw pomocniczych i włączenie ich wydatków do budżetu, oraz wprowadzenie koncepcji budżetu zadaniowego. Ponadto proponuje wprowadzenie ulg podatkowych ze względu na ilość dzieci w rodzinie, utrzymanie zróżnicowanych stawek podatku VAT przy jednoczesnym obniżaniu stawki podstawowej, a także wprowadzenie możliwości odliczenia VAT przez finalnego odbiorcę robót budowlanych[137], rozliczanie VAT na zasadzie kasowej i wydłużenie okresu rozliczenia z 90 do 120 dni[140].

Ugrupowanie sprzeciwia się pochopnie przeprowadzanej prywatyzacji. Postuluje utrzymanie przez państwo kontroli nad spółkami o strategicznym znaczeniu, m.in. PZU. Sprzeciwia się też nadmiernym cięciom w wydatkach socjalnych. Popiera zachowanie bezpłatnej edukacji w szkołach podstawowych, średnich i na wyższych uczelniach państwowych, a także obecny system finansowania służby zdrowia. Proponuje wprowadzenie systemu gwarantowanych przez państwo kredytów mieszkaniowych. Opowiada się za szeroko pojętym programem wspierania polskiej rodziny. W tym celu proponuje opracowanie i przyjęcie kompleksowego programu polityki prorodzinnej. Partia jest przeciwko szybkiemu przyjęciu przez Polskę euro i wejściu do unii bankowej[141]. PiS sprzeciwiało się odwróceniu skutków reformy emerytalnej zaproponowanym przez koalicję PO-PSL, czego wyrazem było głosowanie przeciwko ustawie[142].

W kwestii walki z bezrobociem partia postuluje m.in. obniżenie składki emerytalno-rentowej młodych pracowników o 50%, wsparcie dla przedsiębiorców z terenów zdegradowanych ekonomicznie na pokrycie praktyk absolwentów w wysokości 50% wynagrodzenia lub 25% w przypadku praktyki odpłatnej[143], czy też udzielanie kredytów na dogodnych warunkach ludziom młodym chcącym podjąć działalność gospodarczą i tworzącym co najmniej dwa miejsca pracy[143].

Polityka zagraniczna

Prawo i Sprawiedliwość od początku opowiada się za uczestnictwem Polski w strukturach Unii Europejskiej[144]. W czasie kampanii przed referendum namawiało ludzi do poparcia członkostwa. Kolejnym kierunkiem polskiej polityki zagranicznej w wizji Prawa i Sprawiedliwości miały być Stany Zjednoczone. Realizując politykę proamerykańską w okresie trwania rządów, PiS zwiększyło udział polskiego kontyngentu wojskowego w Afganistanie. Zapowiadano utrzymanie możliwie bliskich związków z USA. W dalszej kolejności podkreślał wagę stosunków z sąsiadami z Europy środkowej i wschodniej.

Na początku rządów w listopadzie 2005 Rosja nałożyła embargo na import na polskiego mięsa i wyrobów roślinnych[145]. Rok później polska minister spraw zagranicznych Anna Fotyga zawetowała rozpoczęcie negocjacji nowej umowy pomiędzy Rosją a Unią Europejską[146]. Wybrany z ramienia PiS prezydent Lech Kaczyński odmówił udziału w spotkaniu przywódców trójkąta weimarskiego z powodu kłopotów zdrowotnych (choć nieoficjalnym powodem był obraźliwy artykuł w „Die Tageszeitung” na temat braci Kaczyńskich i ich matki Jadwigi)[76].

PiS poparło udział polskich żołnierzy w operacji w Iraku i sprzeciwiało się ich natychmiastowemu wycofaniu[13]. Weto spowodowało opowiedzenie się Unii Europejskiej po stronie Polski podczas szczytu Unia Europejska-Rosja w Samarze, ale nie doprowadziło do zniesienia embarga za rządów PiS. W grudniu tego samego roku rząd podjął decyzję o budowie gazoportu. Osłabieniu pozycji Rosji miała służyć decyzja PKN Orlen o zakupie rafinerii w Możejkach, z uwagi na konieczność modernizacji, m.in. kładzenia torów i tajemniczych awarii, inwestycja okazała się deficytowa[147].

Prawo i Sprawiedliwość w większości opowiedziało się za traktatem lizbońskim, popierając decyzję Lecha Kaczyńskiego o przystąpieniu do protokołu brytyjskiego[148]. W okresie sprawowania władzy rząd Jarosława Kaczyńskiego podjął oficjalne rozmowy o budowie w Polsce elementów tarczy antyrakietowej[145].

Kwestie społeczne

PiS w kwestiach społecznych prezentuje konserwatywne stanowisko. Partia sprzeciwia się legalności eutanazji[149] i aborcji[150]. PiS opowiada się za delegalizacją aborcji w przypadkach częściowego uszkodzenia płodu[151]. Deklaracje te znalazły potwierdzenie w głosowaniach z października 2012, gdy posłowie PiS poparli projekt Solidarnej Polski ograniczający możliwość przeprowadzania aborcji[152], PiS głosowało także przeciwko projektowi Ruchu Palikota rozszerzającego tę możliwość[153]. Partia w większości opowiada się przeciwko możliwości zapłodnienia in vitro, postulując wprowadzenie kar grzywny, ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności[154]. Partia sprzeciwia się także rejestracji związków partnerskich oraz legalizacji tzw. „miękkich narkotyków”.

W kwestii edukacji ugrupowanie postuluje m.in. powszechny i bezpłatny dostęp do edukacji przedszkolnej[155], wycofanie skutków reformy edukacji z 1999 – m.in. powrót 8-letniej szkoły podstawowej, 4-letniego liceum, 5-letniego technikum i likwidację gimnazjów[156]. Reforma szkolnictwa wyższego zakłada zaś wycofanie się z modelu bolońskiego[157].

W kwestii emerytur partia opowiada się za możliwością wyboru pomiędzy Zakładem Ubezpieczeń Społecznych a Otwartymi Funduszami Emerytalnymi[158].

Polityka karna

PiS opowiada się za zwiększeniem praw dla ofiar przestępstw i zaostrzeniem kar dla przestępców, w szczególności za przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu i mieniu. Jest także za przywróceniem kary śmierci[159]. Ugrupowanie przeforsowało w czasie swoich rządów utworzenie Centralnego Biura Antykorupcyjnego[160]. Partia postuluje również powrót do połączenia funkcji ministra sprawiedliwości i prokuratora generalnego[161].

Symbolika

Prawo i Sprawiedliwość posługuje się kolorem czerwonym i ciemnym błękitem. Znak graficzny partii stanowi biały orzeł w locie[162]. Symbole PiS podlegają ochronie prawnej.

Struktura i działacze

 Zobacz też kategorię: Politycy Prawa i Sprawiedliwości.
Jarosław Kaczyński, obecny prezes Prawa i Sprawiedliwości, premier w latach 2006–2007
Beata Szydło, premier od 2015 oraz wiceprezes Prawa i Sprawiedliwości
Tablica upamiętniająca parę prezydencką i parlamentarzystów Prawa i Sprawiedliwości przed wejściem do gabinetu przewodniczącego Klubu Parlamentarnego PiS w gmachu Sejmu
Premier Kazimierz Marcinkiewicz i Lech Kaczyński w czasie uroczystości zaprzysiężenia prezydenta
Kazimierz Marcinkiewicz, premier z ramienia Prawa i Sprawiedliwości w latach 2005–2006
Prezydent Lech Kaczyński wybrany w wyborach w 2005 i pierwszy prezes PiS

W Prawie i Sprawiedliwości działają politycy zaliczani do różnych nurtów prawicowych, najwięcej z nich wywodzi się z PC. Z PiS związała się część dawnych działaczy antykomunistycznych, m.in. Antoni Macierewicz czy były senator klubu tej partii Zbigniew Romaszewski. PiS postrzegane jest jako kolejna partia „postsolidarnościowa”, czyli odwołująca się do tradycji „Solidarności” sprzed 1989.

Organizacja

W skład władz krajowych partii wchodzą 4 organy: Prezydium partii, Rada Polityczna, Komitet Polityczny oraz Komitet Wykonawczy.

Komitet Polityczny PiS

Prezes:

Wiceprezesi:

Skarbnik:

  • Teresa Schubert

Rzecznik prasowy:

Rzecznik dyscypliny partyjnej:

Przewodniczący Klubu Parlamentarnego:

Marszałkowie izb parlamentu:

Pozostali członkowie:

Organizacja młodzieżowa partii to Forum Młodych PiS.

Prezesi Prawa i Sprawiedliwości

Honorowy prezes PiS

  • Lech Kaczyński – od 18 stycznia 2003 do 3 czerwca 2006 (zrezygnował po wyborze na Prezydenta RP)

Klub Parlamentarny PiS

Przewodniczący:

Aktualni wiceprzewodniczący:

Prezydenci i premierzy RP

Prezydenci RP wywodzący się z PiS

  1. Lech Kaczyński od 23 grudnia 2005 do 10 kwietnia 2010
  2. Andrzej Duda od 6 sierpnia 2015

Prezesi Rady Ministrów z PiS

  1. Kazimierz Marcinkiewicz od 31 października 2005 do 14 lipca 2006
  2. Jarosław Kaczyński od 14 lipca 2006 do 16 listopada 2007
  3. Beata Szydło od 16 listopada 2015

Liczba członków

Liczba członków PiS
Rok Liczba członków
2002 2600[163]
2004 6500[164]
2006 13 000[165]
luty 2010 około 22 000[166]
30 listopada 2012 21 766[167]
2015 około 30 000[1]

Poparcie w wyborach

Poparcie dla PiS w wyborach 2007 z podziałem na okręgi
Wyniki wyborów prezydenckich w 2015 (pierwsza tura)

Wybory parlamentarne

Wybory Sejm Senat
Głosy Mandaty Mandaty
Liczba  % +/− Liczba +/− Liczba +/−
2001 1 236 787 9,50 (4.)
44 / 460
2005 3 185 714 26,99 (1.) Increase2.svg 17,49
155 / 460
Increase2.svg 111
49 / 100
2007 5 183 477 32,11 (2.) Increase2.svg 5,12
166 / 460
Increase2.svg 11
39 / 100
Decrease2.svg 10
2011 4 295 016 29,89 (2.) Decrease2.svg 2,22
157 / 460
Decrease2.svg 9
31 / 100
Decrease2.svg 8
2015 5 711 687 37,58 (1.) Increase2.svg 7,69
235 / 460
Increase2.svg 78
61 / 100
Increase2.svg 30

Wybory prezydenckie

Wybory Kandydat I tura II tura Uwagi
Głosów  % Głosów  %
2005 Lech Kaczyński 4 947 927 33,10 (2.) 8 257 468 54,04 (1.) Wygrana z Donaldem Tuskiem
2010 Jarosław Kaczyński 6 128 255 36,46 (2.) 7 919 134 46,99 (2.) Przegrana z Bronisławem Komorowskim
2015 Andrzej Duda 5 179 092 34,76 (1.) 8 719 281 51,55 (1.) Wygrana z Bronisławem Komorowskim

Wybory samorządowe

Wybory Sejmiki Rady powiatów Rady gmin Prezydenci,
burmistrzowie,
wójtowie
Głosy Mandaty Głosy Mandaty Mandaty Mandaty
 % +/− Liczba +/−  % +/− Liczba +/− Liczba +/− Liczba +/−
2002 koalicja z PO  ?  ?  ?  ?
2006 25,08
170 / 561
19,76  ? 1242  ? 3079  ? 77  ?
2010 23,07 Decrease2.svg 2,01
141 / 561
Decrease2.svg 29 17,24 Decrease2.svg 2,52 1085 Decrease2.svg 157 2885 Decrease2.svg 194 37 Decrease2.svg 40
2014 26,89 Increase2.svg 3,82
171 / 555
Increase2.svg 30 23,53 Increase2.svg 6,29 1517 Increase2.svg 432  ?  ? 124 Increase2.svg 87

Wybory do Parlamentu Europejskiego

Wybory Głosy Mandaty
Liczba  % +/− Liczba +/−
2004 771 858 12,67 (3.)
7 / 54
2009 2 017 607 27,40 (2.) Increase2.svg 14,73
15 / 50
Increase2.svg 8
2014 2 246 870 31,78 (2.) Increase2.svg 4,48
19 / 51
Increase2.svg 4

Aktualni przedstawiciele w samorządzie

Marszałkowie województw

Obecnie Prawo i Sprawiedliwość rządzi w jednym województwie (podkarpackim), natomiast w 15 województwach znajduje się w opozycji.

Marszałek Województwo Data powołania
Władysław Ortyl podkarpackie 27 maja 2013

Prezydenci miast

Prezydent miasta Miasto Data powołania
Mariola Czechowska Bełchatów 8 grudnia 2014
Dariusz Stefaniuk Biała Podlaska 5 grudnia 2014
Mariusz Chrzanowski Łomża 9 grudnia 2014
Ryszard Nowak Nowy Sącz 2006
Janusz Kotowski Ostrołęka 4 grudnia 2006
Wojciech Kudelski Siedlce 2006
Lucjusz Nadbereżny Stalowa Wola 28 listopada 2014
Marcin Witko Tomaszów Mazowiecki 8 grudnia 2014
Andrzej Wnuk Zamość 9 grudnia 2014
Przemysław Staniszewski Zgierz 4 grudnia 2014

Zobacz też

Przypisy

  1. a b Sławomir Skomra: Jak wstąpić do PiS? Coraz więcej chętnych by stać się członkiem partii rządzącej. kurierlubelski.pl, 11 stycznia 2016.
  2. Kluby i koła. sejm.gov.pl.
  3. W klubie PiS zasiada 234 posłów – łącznie z przedstawicielami Polski Razem i Solidarnej Polski.
  4. Kluby i koło. senat.gov.pl.
  5. W klubie PiS zasiada 64 senatorów – łącznie z przedstawicielami Polski Razem, Solidarnej Polski i Ruchu Katolicko-Narodowego.
  6. W klubach PiS zasiada 171 radnych – łącznie z przedstawicielami Polski Razem, Solidarnej Polski, Prawicy Rzeczypospolitej, Stronnictwa „Piast” i Porozumienia Samorządowego.
  7. a b c Paszkiewicz 2004 ↓, s. 112.
  8. Dudek 2013 ↓, s. 630.
  9. Anna Sobecka zasiliła szeregi PiS. wp.pl, 9 lutego 2011.
  10. PiS rośnie w siłę. „Idziemy po zwycięstwo”. wp.pl, 20 sierpnia 2011.
  11. Socjolog, prof. Piotr Gliński kandydatem PiS na premiera. wp.pl, 1 października 2012.
  12. Rada Polityczna wybrała m.in. wiceprezesów PiS, członków Komitetu Politycznego i Przewodniczącego Komitetu Wykonawczego. pis.org.pl, 23 listopada 2013.
  13. a b c Historia PiS. pis.org.pl.
  14. Parties and Elections in Europe: Poland (ang.). parties-and-elections.eu.
  15. Marcinkiewicz: program PiS to solidaryzm, także w służbie zdrowia. wyborcza.pl, 6 października 2005.
  16. Dominika Sozańska: Konkurenci czy partnerzy? Chrześcijańska demokracja i Kościół katolicki po 1989 roku. W: Grzegorz Babiński, Maria Kapiszewska: Zrozumieć współczesność. Kraków: Oficyna Wydawnicza AFM, 2009, s. 451–465. ISBN 9788375710939.
  17. Chrześcijańska demokracja. encyklopedia.pwn.pl.
  18. Europe’s new headache (ang.). economist.com, 5 grudnia 2015.
  19. Poland Tries Populism. Voters choose change, despite the risks to economic growth (ang.). wsj.com, 26 października 2016.
  20. Agnieszka Łada: Znaczenie eurosceptyków w Parlamencie Europejskim nowej kadencji – wnioski z pierwszych miesięcy po wyborach. pl.boell.org. s. 6.
  21. Das europapolitische Programm der Partei Recht und Gerechtigkeit (PiS) (niem.). kas.de, 30 listopada 2005. s. 4.
  22. Poland’s eurosceptic Law and Justice party wins election (ang.). euronews.com, 26 października 2015.
  23. Poland lurches to right with election of Law and Justice party (ang.). theguardian.com, 26 października 2015.
  24. Kaczyński: być w Europie, to być w UE. rp.pl, 2 maja 2016.
  25. a b Jarosław Kaczyński: Europa powinna być supermocarstwem. wp.pl, 27 czerwca 2016.
  26. Kaczyński mówi w „Rzeczpospolitej”, jakiej chce teraz Unii Europejskiej. wyborcza.pl, 27 czerwca 2016.
  27. Jaroslaw Kaczynski: the EU must reform or it will collapse (ang.). acreurope.eu, 11 października 2016.
  28. Michał Szułdrzyński o stosunku PiS do fundacji. rp.pl, 29 listopada 2016.
  29. Membership (ang.). aecr.eu.
  30. a b Dudek 2013 ↓, s. 432.
  31. Kowalczyk 2006 ↓, s. 193.
  32. Kowalczyk 2006 ↓, s. 194.
  33. Kowalczyk 2006 ↓, s. 195.
  34. a b Dudek 2013 ↓, s. 428.
  35. a b Kowalczyk 2006 ↓, s. 196.
  36. Wykaz partii politycznych. pkw.gov.pl.
  37. Kowalczyk 2006 ↓, s. 197.
  38. Roszkowski 2003 ↓, s. 215.
  39. Dudek 2013 ↓, s. 440.
  40. Dudek 2013 ↓, s. 441.
  41. Profil Andrzeja Mańki na stronie Biblioteki Sejmowej.
  42. Profil Doroty Arciszewskiej-Mielewczyk na stronie Biblioteki Sejmowej.
  43. Dwaj do klubu PiS. wyborcza.pl, 19 stycznia 2005.
  44. Profil Marka Muszyńskiego na stronie Biblioteki Sejmowej.
  45. Kowalczyk 2006 ↓, s. 201.
  46. Roszkowski 2003 ↓, s. 269.
  47. „Rzeczpospolita”: PiS, czyli przyjaciele. pis.org.pl, 3 czerwca 2002.
  48. Nie będzie rewolucji w PiS. wprost.pl, 24 września 2009.
  49. Roszkowski 2003 ↓, s. 272.
  50. Kowalczyk 2006 ↓, s. 203.
  51. Kowalczyk 2006 ↓, s. 202.
  52. Dudek 2013 ↓, s. 497.
  53. Serwis PKW – Wybory 2004.
  54. Ulotka wyborcza PiS z 2005.
  55. Kowalczyk 2006 ↓, s. 208.
  56. Serwis PKW – Wybory 2005.
  57. Dudek 2013 ↓, s. 540.
  58. Dudek 2013 ↓, s. 542.
  59. Dudek 2013 ↓, s. 535.
  60. Dudek 2013 ↓, s. 536.
  61. Dudek 2013 ↓, s. 544–545.
  62. Dudek 2013 ↓, s. 546.
  63. Exposé Kazimierza Marcinkiewicza przed głosowaniem w Sejmie nad wotum zaufania dla rządu. 10 listopada 2005.
  64. Dudek 2013 ↓, s. 548.
  65. Dudek 2013 ↓, s. 554.
  66. Lis 2007 ↓, s. 55.
  67. Sprawozdanie Komisji o projektach uchwał w sprawie powołania komisji śledczej do zbadania prawidłowości i efektywności działania Prezesa NBP i Komisji Nadzoru Bankowego jako organów nadzoru bankowego oraz Generalnego Inspektoratu Nadzoru Bankowego w latach 1989–2006, a także Zarządu NBP i Prezesa UOKIK. sejm.gov.pl, 24 marca 2006.
  68. TK: Komisja bankowa nielegalna. interia.pl, 22 września 2006.
  69. a b Dudek 2013 ↓, s. 556.
  70. Dudek 2013 ↓, s. 559.
  71. Komisja Skarbu Państwa /nr 104/. sejm.gov.pl, 9 września 2009.
  72. Dudek 2013 ↓, s. 562.
  73. Dudek 2013 ↓, s. 563.
  74. Dudek 2013 ↓, s. 580.
  75. Dudek 2013 ↓, s. 581.
  76. a b Dudek 2013 ↓, s. 564.
  77. a b c Dudek 2013 ↓, s. 574.
  78. Dudek 2013 ↓, s. 574–575.
  79. Dudek 2013 ↓, s. 577.
  80. a b Dudek 2013 ↓, s. 578.
  81. Dudek 2013 ↓, s. 579.
  82. Dudek 2013 ↓, s. 587.
  83. Dudek 2013 ↓, s. 589.
  84. a b Dudek 2013 ↓, s. 590.
  85. a b Dudek 2013 ↓, s. 602.
  86. Bogdan Borusewicz wystartuje z listy PO. wprost.pl, 15 września 2007.
  87. Dudek 2013 ↓, s. 595.
  88. Agnieszka Sopińska: „Rz” ujawnia: Gintrowski, Pietrzak, Warska, Kilar w komitecie honorowym PiS. rp.pl, 12 października 2007.
  89. Renata Wróbel: Kilar przewodniczącym komitetu honorowego PiS. rp.pl, 15 października 2007.
  90. Dudek 2013 ↓, s. 614.
  91. Polska Plus: Polaczek tymczasowym prezesem. gazeta.pl, 9 stycznia 2010.
  92. Stanisław Zając z PiS wygrał wybory uzupełniające do Senatu. bankier.pl, 23 czerwca 2008.
  93. Serwis PKW – Wybory 2009.
  94. Dudek 2013 ↓, s. 618.
  95. Zginęli. rp.pl, 10 kwietnia 2010.
  96. a b Dudek 2013 ↓, s. 623.
  97. Dudek 2013 ↓, s. 626.
  98. Szef BBN dla PAP: „Wysłałem pismo do J. Kaczyńskiego w sprawie członkostwa w RBN”. bbn.gov.pl, 12 grudnia 2011.
  99. Małgorzata Bujara: Alicja Zając dostała więcej głosów niż Komorowski. wyborcza.pl, 21 czerwca 2010.
  100. Dz. U. z 2010 r. Nr 113, poz. 747.
  101. Uchwała Polski Plus: Łączymy się z PiS. gazeta.pl, 24 września 2010.
  102. Dudek 2013 ↓, s. 631.
  103. Powstał klub „Polska jest najważniejsza”. polskieradio.pl, 23 listopada 2010.
  104. Dudek 2013 ↓, s. 633.
  105. Michał Gostkiewicz: PO odebrała trzy województwa PiS. Jak było w poprzednich wyborach?. 22 listopada 2010.
  106. Zmiany na Podkarpaciu. PiS przejęło władzę!. polskieradio.pl, 27 maja 2013.
  107. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 11 października 2011 r. o wynikach wyborów do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej przeprowadzonych w dniu 9 października 2011 r. (wyciąg). pkw.gov.pl.
  108. Dudek 2013 ↓, s. 640.
  109. Umowa o współpracy między partiami Prawo i Sprawiedliwość i Prawica Rzeczypospolitej. prawicarzeczypospolitej.org, 24 marca 2012.
  110. Przyłączyli się do PiS. „Chcemy jednoczyć prawicę”. polskieradio.pl, 23 czerwca 2012.
  111. Druk nr 1096. sejm.gov.pl, 11 lutego 2013.
  112. Poselski wniosek o wyrażenie wotum nieufności Radzie Ministrów kierowanej przez Prezesa Rady Ministrów Pana Donalda Tuska i wybranie Pana Piotra Tadeusza Glińskiego na Prezesa Rady Ministrów. sejm.gov.pl, 8 marca 2013.
  113. Serwis PKW – Wybory 2013.
  114. Serwis PKW – Wybory 2013.
  115. Rada Polityczna Prawa i Sprawiedliwości powołała Radę Programową. 15 lutego 2014.
  116. Serwis PKW – Wybory 2014.
  117. Jarosław Kaczyński podpisał porozumienie ze Zbigniewem Ziobro i Jarosławem Gowinem. wp.pl, 19 lipca 2014.
  118. Kaczyński: Tomaszewski usunięty z klubu PiS za proputinowskie wypowiedzi. gazeta.pl, 28 lipca 2014.
  119. PiS wygrywa wybory uzupełniające do Senatu. tvn24.pl, 8 września 2014.
  120. Hofman, Kamiński i Rogacki już poza PiS. Zostali wyrzuceni przez władze partii. tvp.info, 10 listopada 2014.
  121. Wyniki wyborów do sejmików województw. rmf24.pl, 24 listopada 2014.
  122. Lot posła Girzyńskiego. Bóg, Honor, Ojczyzna i reszta w kieszeni. newsweek.pl, 5 grudnia 2014.
  123. Serwis PKW – Wybory 2015.
  124. Jarosław Kaczyński: Andrzej Duda ma wygrać. pis.org.pl, 6 grudnia 2014.
  125. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 11 maja 2015 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej, zarządzonych na dzień 10 maja 2015 r.. pkw.gov.pl.
  126. Obwieszczenie Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 25 maja 2015 r. o wynikach ponownego głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej. pkw.gov.pl, 25 maja 2015.
  127. Beata Szydło kandydatem PiS na premiera. tvn24.pl, 20 czerwca 2015.
  128. Serwis PKW – Wybory 2015.
  129. Serwis PKW – Wybory 2015.
  130. Serwis PKW – Wybory 2016.
  131. Senator PSL Józef Zając przechodzi do klubu PiS. wp.pl, 15 listopada 2016.
  132. Kowalczyk 2006 ↓, s. 215.
  133. Projekt Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej autorstwa PiS. pis.org.pl.
  134. Referendum i kara śmierci. pis.org.pl, 6 sierpnia 2001.
  135. Piotr Skwirowski: Podatek PIT 50% to martwa stawka. gazeta.pl, 15 lutego 2006.
  136. Sprawozdanie Komisji o projektach ustaw o: – zmianie ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw, – ustawy o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne oraz ustawy o Funduszu im. Komisji Edukacji Narodowej. sejm.gov.pl, 27 października 2006.
  137. a b Program PiS 2014. pis.org.pl, 15 lutego 2014. s. 84.
  138. Głosowanie nad przyjęciem w całości projektu ustawy o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw, w brzmieniu przedłożenia zawartego w druku nr 1725. sejm.gov.pl, 15 czerwca 2007.
  139. Rząd ogłosił pakiet Kluski. money.pl, 17 marca 2007.
  140. Program PiS 2014. pis.org.pl, 15 lutego 2014. s. 81.
  141. PiS do rządu: nie wchodźmy do strefy euro i unii bankowej. 18 lipca 2013.
  142. Sprawozdanie Komisji o projekcie ustawy o zmianie niektórych ustaw w związku z określeniem zasad wypłaty emerytur ze środków zgromadzonych w otwartych funduszach emerytalnych. sejm.gov.pl, 6 grudnia 2013.
  143. a b Program PiS 2014. pis.org.pl, 15 lutego 2014. s. 113.
  144. PiS poprze członkostwo Polski w UE w referendum akcesyjnym. bankier.pl, 18 stycznia 2003.
  145. a b Dudek 2013 ↓, s. 569.
  146. Dudek 2013 ↓, s. 570.
  147. Dudek 2013 ↓, s. 571.
  148. Przeczytaj, co jest w traktacie lizbońskim. dziennik.pl, 2 kwietnia 2008.
  149. PiS przeciwne eutanazji. dziennik.pl, 9 marca 2009.
  150. PiS chce pilnego zwołania komisji ws. projektu zakazującego aborcji. sejm.gov.pl, 28 listopada 2011.
  151. PiS za projektem zaostrzającym przepisy dot. aborcji. pis.org.pl, 26 września 2013.
  152. Głosowanie nad przyjęciem wniosku o odrzucenie w całości poselskiego projektu ustawy o zmianie ustawy o planowaniu rodziny, ochronie płodu ludzkiego i warunkach dopuszczalności przerywania ciąży, zawartego w druku nr 670. sejm.gov.pl, 24 października 2012.
  153. Głosowanie nad przyjęciem wniosku o odrzucenie w pierwszym czytaniu poselskiego projektu ustawy o świadomym rodzicielstwie, zawartego w druku nr 562. sejm.gov.pl, 10 października 2012.
  154. PO: PiS chce karać za in vitro jak za chuligaństwo czy paserstwo. wp.pl, 29 czerwca 2012.
  155. Program PiS 2014. pis.org.pl, 15 lutego 2014. s. 110.
  156. Program PiS 2014. pis.org.pl, 15 lutego 2014. s. 130.
  157. Program PiS 2014. pis.org.pl, 15 lutego 2014. s. 137.
  158. OFE czy ZUS? PiS: Wybór ma być ostateczny. dziennik.pl, 23 grudnia 2013.
  159. Kowalczyk 2006 ↓, s. 198.
  160. Głosowanie nad przyjęciem w całości projektu ustawy o Centralnym Biurze Antykorupcyjnym, w brzmieniu proponowanym przez Komisję Administracji i Spraw Wewnętrznych oraz Komisję Sprawiedliwości i Praw Człowieka, wraz z przyjętymi poprawkami. sejm.gov.pl, 12 maja 2006.
  161. Program PiS 2014. pis.org.pl, 15 lutego 2014. s. 64.
  162. Marcin Fijołek: Republikańska symbolika w logotypie partii politycznej Prawo i Sprawiedliwość. „Ekonomia i Nauki Humanistyczne” z. 19 (4/2012), Zeszyty Naukowe Politechniki Rzeszowskiej.
  163. Paszkiewicz 2004 ↓, s. 114.
  164. Paszkiewicz 2004 ↓, s. 116.
  165. Kowalczyk 2006 ↓, s. 214.
  166. Polacy nie garną się do partii. Zyskuje tylko PO. gazeta.pl, 8 lutego 2010.
  167. Tomasz Skory: Polskie partie to fikcja. rmf24.pl, 11 grudnia 2012.

Bibliografia

Linki zewnętrzne