64 Grudziądzki Pułk Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy 64 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 64 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 64.
64 Pułk Strzelców Murmańskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Pomorski
Tradycje
Święto 14 września[1]
Nadanie sztandaru 22 września 1929
Rodowód Grudziądzki Pułk Strzelców
64 Grudziądzki Pułk Piechoty
Kontynuacja 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego
Dowódcy
Pierwszy kpt. Ludwik Bociański
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka, kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja Grudziądz
Rodzaj wojsk piechota
Podległość 16 Pomorska Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich (64 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie Grudziądzkiego Pułku Strzelców[edytuj]

W czasie powstania wielkopolskiego, na wyzwolonych spod władzy niemieckiej terenach zaczęły się tworzyć nowe polskie oddziały wojskowe, a wśród nich 4 Dywizja Strzelców Wielkopolskich, której żołnierze pochodzili z terenów Pomorza. 16 sierpnia 1919 jej zawiązki otrzymały nową nazwę: Dywizja Strzelców Pomorskich. Ponieważ duża liczba żołnierzy pochodziła z rejonu Grudziądza, powołano dla nich do życia Grudziądzki Pułk Strzelców, z dowódcą por. Ludwikiem Bociańskim na czele. W koszarach w Inowrocławiu rozpoczęto formowanie sztabu pułku oraz I batalionu, a także 1 kompanii strzeleckiej. Łączny stan osobowy pułku początkowo wynosił tylko dwóch oficerów i 266 podoficerów oraz szeregowych, niedługo potem jednak skompletowano cały batalion, który przeniesiono do Poznania, do wygodniejszych i większych koszar. Rozpoczęto też organizowanie II batalionu. 11 listopada 1919 pułk liczył już 17 oficerów oraz 1056 podoficerów i szeregowych. Posiadali oni jeszcze mundury wzoru niemieckiego, ale za to noszono czapki rogatywki z polskimi orzełkami oraz dystynkcjami Wojsk Wielkopolskich. Żołnierze Grudziądzkiego Pułku Strzelców nosili na kołnierzach kurtek mundurowych i płaszczów wizerunek herbu dawnego województwa malborskiego, który przedstawiał czerwonego orła na złotej tarczy, zwróconego głową w prawo, z koroną na szyi. Zza prawego skrzydła ptaka wyłaniała się opancerzona ręka rycerza, która trzymała nagi, biały miecz, trochę podobny do kaperskiego[2].

W styczniu 1920 Batalion Murmańczyków (formacji, która powróciła z walk na Dalekim Wschodzie Rosji) wszedł w skład nowo sformowanej jednostki jako jego 3. batalion. 6 marca 1920 oddział przemianowany został na 64 Grudziądzki Pułk Piechoty, a Dywizja Strzelców Pomorskich na 16 Pomorską Dywizję Piechoty.

Pułk w okresie pokoju[edytuj]

22 listopada 1920, po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, pułk powrócił do garnizonu Grudziądz[3] na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII. Wchodził w skład 16 Dywizji Piechoty[4].

W 1938 oddział przemianowany został na 64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich.

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 64 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[5].

Kampania wrześniowa[edytuj]

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej 16 Dywizji Piechoty[6], która z kolei wchodziła w skład Grupy Operacyjnej "Wschód" Armii "Pomorze". 11 września 1939 o 15:00 pułk, wsparty ogniem artylerii 16 pal i 16 dac, przystąpił do ataku na Łowicz, przekraczając Bzurę i po nocnych walkach z niemieckim 102 pp z 24 DP zdobył miasto. O świcie następnego dnia pułk ruszył w pościg za wrogiem, obsadzając linię Łowicz Poduchowny - las Szwaby - Placencja.

Za kampanię został odznaczony orderem Virtuti Militari[7].

Bitwa o granice 1920.png
Rejon walk 64 pp.

Strzelcy Murmańscy[edytuj]

Dowódcy pułku
  • kpt. Ludwik Bociański (21 VII 1919 – 28 X 1921)
  • ppłk/płk Franciszek Kristinus (od X 1921)
  • ppłk SG Bohdan Hulewicz (1926 – 1928)
  • płk Albin Skroczyński (II 1928 – 1936)
  • ppłk Bronisław Ciechanowski (1939)
  • mjr Aleksander Rewerowski (1939)
Zastępcy dowódcy pułku
Oficerowie

Obsada personalna we wrześniu 1939[8]

  • dowódca – ppłk dypl. Bolesław Ciechanowski
  • I adiutant – kpt. Stanisław Stankiewicz
  • II adiutant – kpt. Adam Długosz
  • oficer informacyjny – kpt. Mieczysław Lucjan Niemirko
  • oficer łączności – por. Aleksander Rafał Ruczko
  • kwatermistrz – kpt. Franciszek Orłowicz
  • oficer płatnik– por. Hołdan
  • oficer żywnościowy – chor. Adam Cichaczewski
  • naczelny lekarz – mjr dr Franciszek Grodecki
  • kapelan – NN z okolic Grudziądza
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Jan Nowakowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Czesław Konarzewski
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii technicznej – por. Stanisław Franciszek Kopeć
  • dowódca kompanii gospodarczej – NN
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Mader
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Alojzy Kuta
  • dowódca I batalionu – mjr Aleksander Rewerowski
  • adiutant batalionu – ppor. Józef Kieraszkiewicz
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Mikołaj Babenko
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Karol Kobyłko
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Edward Krawczyk
  • dowódca 1 kompanii cekaemów – por. Włodzimierz Jaszczuk
  • dowódca II batalionu – mjr Tadeusz Dąbrowski
  • adiutant batalionu – ppor. Witold Bielicki
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – ppor. rez. Paweł Marcin Wróblewski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Eligiusz Apolinary Kawczyński
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Rutyna
  • dowódca 2 kompanii cekaemów – ppor. Tomasz Goryński
  • dowódca III batalionu – mjr Stanisław Henryk Kamiński
  • adiutant batalionu – NN
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – kpt. Józef Kremky
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpl. Tadeusz Miedzianowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Aleksander Semrau
  • dowódca 3 kompanii cekaemów – por. Stefan Jaszewski

Odznaczeni srebrnym krzyżem Orderu „Virtuti Militari” V klasy za wojnę 1918–1920
Spis utworzony na podstawie "Zarys historji wojennej 64–go grudziądzkiego pułku piechoty" s. 40

Order Virtuti Militari
chor. Alfons Adrjan
sierż. Marian Bardoński
ppor. Paweł Błaszkowski
kpt. Ludwik Bociański
sierż. Jan Brocki
pchor. Wincenty Bryzgalski
ppor. Alojzy Bunk
kpt. Bronisław Duch
plut. san. Leon Gracz
por. Roman Hawranke
sierż. Władysław Kosmowski
sierż. sztab. Franciszek Krakowski
st. szer. Tadeusz Kresimon
sierż. Stanisław Kurowski
sierż. Józef Kwapisz
chor. Izydor Kwella
ppor. Józef Lech
sierż. Adam Lubecki
sierż. Michał Łuczak
sierż. Józef Łyskowski
sierż. Leon Magnuszewski
chor. Franciszek Malcherczyk
sierż. Bolesław Marchlewicz
ppor. Kazimierz Neumann
pchor. Artur Ostapowicz
ppor. Bernard Prabucki
sierż. Eugeniusz Smardzewski
sierż. Anastazy Stepka
sierż. Franciszek Świtała
kpr. Józef Szramka
por. Rudolf Szturc
ppor. Ludwik Urbański
st. szer. Szczepan Urbański
sierż. Franciszek Ziółkowski

Symbole pułku[edytuj]

Sztandar
W niedzielę 22 września 1929 roku, w Grudziądzu, w ramach obchodów X-lecia 16 Pomorskiej DP, gen. dyw. Mieczysław Norwid-Neugebauer wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miasta Grudziądza oraz powiatów: grudziądzkiego i świeckiego[6]. Chorągiew wykonana została zgodnie z wzorem określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[9], a 5 listopada 1929 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 64 pp[10]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[11].

Odznaka
Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 15, poz. 177 z 6 czerwca 1928 roku. Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są białą emalią. W centrum nałożony jest czerwony orzeł malborski. Znad prawego skrzydła wznosi się ramię dzierżące miecz – herb dawnego województwa malborskiego. Między ramionami krzyża cztery promienie zakończone kulkami. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana. Wymiary: 36x36 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa[3].

Tradycje[edytuj]

Tradycje pułku kultywowała po wojnie 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego, rozwiązana z końcem 2008 r.

Przypisy

  1. Dziennik Rozkazów MSWojsk. nr 16 z 19 maja 1927 roku
  2. 64pp
  3. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 108.
  4. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  5. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  6. a b Satora 1990 ↓, s. 125.
  7. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  8. Janicki i Leszczyński 2017 ↓, s. 32.
  9. Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej Dz.U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416
  10. Dziennik Rozkazów M.S.Wojsk. Nr 40 z 12.12.1929 r., poz. 406.
  11. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32

Bibliografia[edytuj]