64 Grudziądzki Pułk Piechoty

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Ten artykuł dotyczy 64 Pułku Piechoty okresu II RP. Zobacz też: 64 Pułk Piechoty – inne pułki piechoty z numerem 64.
64 Pułk Strzelców Murmańskich
Historia
Państwo  II Rzeczpospolita
Sformowanie 1919
Rozformowanie 1939
Nazwa wyróżniająca Pomorski
Tradycje
Święto 14 września
Nadanie sztandaru 22 września 1929
Rodowód Grudziądzki Pułk Strzelców
64 Grudziądzki Pułk Piechoty
Kontynuacja 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego
Dowódcy
Pierwszy kpt. Ludwik Bociański
Ostatni mjr Aleksander Rewerowski
Działania zbrojne
wojna polsko-bolszewicka
kampania wrześniowa
Organizacja
Dyslokacja garnizon Grudziądz
Rodzaj sił zbrojnych wojsko
Rodzaj wojsk piechota
Podległość Dywizja Strzelców Pomorskich
16 Pomorska Dywizja Piechoty
Odznaczenia
Ag virtuti.jpg

64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich (64 pp) – oddział piechoty Armii Wielkopolskiej i Wojska Polskiego II RP.

Formowanie Grudziądzkiego Pułku Strzelców[edytuj | edytuj kod]

W czasie powstania wielkopolskiego, na wyzwolonych spod władzy niemieckiej terenach zaczęły się tworzyć nowe polskie oddziały wojskowe, a wśród nich 4 Dywizja Strzelców Wielkopolskich, której żołnierze pochodzili z terenów Pomorza. 16 sierpnia 1919 jej zawiązki otrzymały nową nazwę: Dywizja Strzelców Pomorskich. Ponieważ duża liczba żołnierzy pochodziła z rejonu Grudziądza, powołano dla nich do życia Grudziądzki Pułk Strzelców, z dowódcą por. Ludwikiem Bociańskim na czele. W koszarach w Inowrocławiu rozpoczęto formowanie sztabu pułku oraz I batalionu, a także 1 kompanii strzeleckiej. Łączny stan osobowy pułku początkowo wynosił tylko dwóch oficerów i 266 podoficerów oraz szeregowych, niedługo potem jednak skompletowano cały batalion, który przeniesiono do Poznania, do wygodniejszych i większych koszar. Rozpoczęto też organizowanie II batalionu. 11 listopada 1919 pułk liczył już 17 oficerów oraz 1056 podoficerów i szeregowych. Posiadali oni jeszcze mundury wzoru niemieckiego, ale za to noszono czapki rogatywki z polskimi orzełkami oraz dystynkcjami Wojsk Wielkopolskich. Żołnierze Grudziądzkiego Pułku Strzelców nosili na kołnierzach kurtek mundurowych i płaszczów wizerunek herbu dawnego województwa malborskiego, który przedstawiał czerwonego orła na złotej tarczy, zwróconego głową w prawo, z koroną na szyi. Zza prawego skrzydła ptaka wyłaniała się opancerzona ręka rycerza, która trzymała nagi, biały miecz, trochę podobny do kaperskiego[1].

W styczniu 1920 Batalion Murmańczyków (formacji, która powróciła z walk na Dalekim Wschodzie Rosji) wszedł w skład nowo sformowanej jednostki jako jego III batalion. 6 marca 1920 oddział przemianowany został na 64 Grudziądzki Pułk Piechoty, a Dywizja Strzelców Pomorskich na 16 Pomorską Dywizję Piechoty.

Pułk w okresie pokoju[edytuj | edytuj kod]

22 listopada 1920, po zakończeniu wojny polsko-bolszewickiej, pułk powrócił do garnizonu Grudziądz[2] na terenie Okręgu Korpusu Nr VIII. Wchodził w skład 16 Dywizji Piechoty[3].

19 maja 1927 roku minister spraw wojskowych marszałek Polski Józef Piłsudski ustalił i zatwierdził dzień 14 września, jako datę święta pułkowego[4].

 Osobny artykuł: Święta wojskowe w Polsce.

1 lipca 1938 roku Minister Spraw Wojskowych generał dywizji Tadeusz Kasprzycki nadał 64 pułkowi pułkowi nazwę „64 Pomorski Pułk Strzelców Murmańskich”[5].

Na podstawie rozkazu wykonawczego Ministerstwa Spraw Wojskowych do Departamentu Piechoty o wprowadzeniu organizacji piechoty na stopie pokojowej PS 10-50 z 1930 roku, w Wojsku Polskim wprowadzono trzy typy pułków piechoty. 64 pułk piechoty zaliczony został do typu II pułków piechoty (tzw. wzmocnionych). W każdym roku otrzymywał około 845 rekrutów. Stan osobowy pułku wynosił 68 oficerów oraz 1900 podoficerów i szeregowców. Na czas wojny przewidywany był do pierwszego rzutu mobilizacyjnego. W okresie zimowym posiadał dwa bataliony starszego rocznika i batalion szkolny, w okresie letnim zaś trzy bataliony strzeleckie. Jego stany były wyższe od pułku „normalnego” (typ I) o ok. 400-700 żołnierzy[6].

Kampania wrześniowa[edytuj | edytuj kod]

W kampanii wrześniowej 1939 walczył w składzie macierzystej 16 Dywizji Piechoty[7], która z kolei wchodziła w skład Grupy Operacyjnej „Wschód” Armii „Pomorze”. 11 września 1939 o 15:00 pułk, wsparty ogniem artylerii 16 pal i 16 dac, przystąpił do ataku na Łowicz, przekraczając Bzurę i po nocnych walkach z niemieckim 102 pp z 24 DP zdobył miasto. O świcie następnego dnia pułk ruszył w pościg za wrogiem, obsadzając linię Łowicz Poduchowny - las Szwaby - Placencja.

Za kampanię został odznaczony orderem Virtuti Militari[8].

Bitwa o granice 1920.png
Rejon walk 64 pp.

Strzelcy murmańscy[edytuj | edytuj kod]

Dowódcy pułku
Zastępcy dowódcy pułku
Kwatermistrzowie
Oficerowie pułku

Obsada personalna w 1939 roku[edytuj | edytuj kod]

Obsada personalna i struktura organizacyjna w marcu 1939 roku[17][b]:

  • dowódca pułku – ppłk dypl. Bolesław Ciechanowski
  • I z-ca dowódcy – ppłk Tadeusz Knopp
  • adiutant – kpt. Adam Długosz
  • starszy lekarz – mjr dr Franciszek Gródecki
  • młodszy lekarz – ppor. lek. Józef Ruszkowski
  • II z-ca dowódcy (kwatermistrz) – mjr Ludwik Karafa-Korbut
  • oficer mobilizacyjny – kpt. adm. (piech.) Kazimierz Jan Bazielich
  • z-ca oficera mobilizacyjnego – kpt. adm. (piech.) Zygmunt Teodor Kazimierz Sterz
  • oficer administracyjno-materiałowy – kpt. adm. (piech.) Zygmunt Stanisław Grząślewicz
  • oficer gospodarczy – por. int. Rudolf Wacław Marian Hołdun
  • oficer żywnościowy – vacat
  • dowódca kompanii gospodarczej i oficer taborowy – kpt. tab. Eustachiusz Rokicki
  • kapelmistrz – kpt. adm. (kapelm.) Stanisław Szpulecki
  • dowódca plutonu łączności – por. Aleksander Rafał Ruczka
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Moder
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Franciszek Orłowicz
  • dowódca plutonu ppanc. – por. Jan Nowakowski
  • dowódca oddziału zwiadu – ppor. Bronisław Jan Murszewski
I batalion
  • dowódca batalionu – mjr Aleksander Marian Rewerowski
  • dowódca 1 kompanii – kpt. Józef Bolesław Buczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Kieraszewicz
  • dowódca 2 kompanii – por. Karol Kobyłko
  • dowódca plutonu – ppor. Eugeniusz Antoni Podgórski
  • dowódca plutonu – ppor. Alfons Lamkowski
  • dowódca 3 kompanii – por. Edward Krawczyk
  • dowódca plutonu – por. Antoni Milewski
  • dowódca plutonu – ppor. Mieczysław Marian Żebracki
  • dowódca plutonu – ppor. Wacław Laube
  • dowódca 1 kompanii km – mjr Jan Zagłoba-Smoleński
  • dowódca plutonu – por. Maksymilian Jarzemski
  • dowódca plutonu – por. Włodzimierz Jaszczuk
  • dowódca plutonu – ppor. Edward Kosmala
II batalion
  • dowódca batalionu – mjr Wincenty Zarembski
  • dowódca 4 kompanii – kpt. Mieczysław Lucjan Niemierko
  • dowódca plutonu – por. Stanisław Franciszek Kopiec
  • dowódca plutonu – ppor. Stanisław Pawluczyk
  • dowódca 5 kompanii – p.o. por. Franciszek Kopczyński
  • dowódca plutonu – ppor. Zdzisław Feliks Hecold
  • dowódca 6 kompanii – kpt. Mikołaj Babenko
  • dowódca plutonu – por. Eligiusz Apolinary Kawczvński
  • dowódca plutonu – ppor. Józef Karol Jakub Wawrzyniec Maria Kovář
  • dowódca 2 kompanii km – kpt. Jan Maczuba
  • dowódca plutonu – ppor. Zygmunt Kostrzewski
III batalion
  • dowódca batalionu – mjr Stanisław Henryk Józef Kamiński
  • dowódca 7 kompanii – vacat
  • dowódca plutonu – ppor. Stefan Tymoteusz Załuska
  • dowódca 8 kompanii – kpt. Czesław Konarzewski
  • dowódca plutonu – por. Władysław Rutyna
  • dowódca 9 kompanii – kpt. Piotr Przybylski
  • dowódca plutonu – ppor. Czesław Pokusa
  • dowódca 3 kompanii km – kpt. Stanisław VI Stankiewicz
  • dowódca plutonu – por. Antoni Czaja
  • na kursie – kpt. Józef II Kossecki
  • na kursie – por. Tadeusz Galler
64 obwód przysposobienia wojskowego „Grudziądz”
  • kmdt obwodowy PW – kpt. adm. (piech.) Henryk Feliks Józef Praski
  • kmdt miejski PW Grudziądz – kpt. piech. Robert Antoni Bałowski
  • kmdt powiatowy PW Grudziądz – kpt. adm. (piech.) Kosmowski Władysław

Obsada personalna pułku we wrześniu 1939 roku[19]

Dowództwo
  • dowódca pułku – ppłk dypl. piech. Bolesław Ciechanowski 1 IX 1939 ranny
  • I adiutant – kpt. Stanisław Stankiewicz
  • II adiutant – kpt. Adam Długosz
  • oficer informacyjny – kpt. Mieczysław Lucjan Niemirko
  • oficer łączności – por. Aleksander Rafał Ruczko
  • kwatermistrz – kpt. Franciszek Orłowicz
  • oficer płatnik– por. Hołdan
  • oficer żywnościowy – chor. Adam Cichaczewski
  • naczelny lekarz – mjr dr Franciszek Grodecki
I batalion
  • dowódca I batalionu – mjr Aleksander Rewerowski (od 1 IX 1939 dowódca pułku)
  • adiutant batalionu – ppor. Józef Kieraszkiewicz
  • dowódca 1 kompanii strzeleckiej – kpt. Mikołaj Babenko (od 1 IX 1939 dowódca I baonu)
  • dowódca 2 kompanii strzeleckiej – por. Karol Kobyłko
  • dowódca 3 kompanii strzeleckiej – por. Edward Krawczyk
  • dowódca 1 kompanii ckm – por. Włodzimierz Jaszczuk
II batalion
  • dowódca II batalionu – mjr Tadeusz Dąbrowski
  • adiutant batalionu – ppor. Witold Bielicki
  • dowódca 4 kompanii strzeleckiej – ppor. rez. Paweł Marcin Wróblewski
  • dowódca 5 kompanii strzeleckiej – por. Eligiusz Apolinary Kawczyński
  • dowódca 6 kompanii strzeleckiej – por. Władysław Rutyna
  • dowódca 2 kompanii ckm – ppor. Tomasz Goryński
III batalion
  • dowódca III batalionu – mjr Stanisław Henryk Kamiński
  • dowódca 7 kompanii strzeleckiej – kpt. Józef Kremky
  • dowódca 8 kompanii strzeleckiej – kpl. Tadeusz Miedzianowski
  • dowódca 9 kompanii strzeleckiej – por. Aleksander Semrau
  • dowódca 3 kompanii ckm – por. Stefan Jaszewski
Pododdziały specjalne
  • dowódca kompanii przeciwpancernej – por. Jan Nowakowski
  • dowódca plutonu artylerii piechoty – kpt. Czesław Konarzewski
  • dowódca kompanii łączności – NN
  • dowódca kompanii technicznej – por. Stanisław Franciszek Kopeć
  • dowódca plutonu pionierów – por. Stanisław Mader
  • dowódca plutonu przeciwgazowego – por. Alojzy Kuta

Kawalerowie Virtuti Militari[edytuj | edytuj kod]

Żołnierze pułku odznaczeni Krzyżem Srebrnym Orderu Virtuti Militari za wojnę 1918–1920[20]

Order Virtuti Militari
chor. Alfons Adrjan
sierż. Marian Bardoński
ppor. Paweł Błaszkowski
kpt. Ludwik Bociański
sierż. Jan Brocki
pchor. Wincenty Bryzgalski
ppor. Alojzy Bunk
kpt. Bronisław Duch
plut. san. Leon Gracz
por. Roman Hawranke
sierż. Władysław Kosmowski
sierż. sztab. Franciszek Krakowski
st. szer. Tadeusz Kresimon
sierż. Stanisław Kurowski
sierż. Józef Kwapisz
chor. Izydor Kwella
ppor. Józef Lech
sierż. Adam Lubecki
sierż. Michał Łuczak
sierż. Józef Łyskowski
sierż. Leon Magnuszewski
chor. Franciszek Malcherczyk
sierż. Bolesław Marchlewicz
ppor. Kazimierz Neumann
pchor. Artur Ostapowicz
ppor. Bernard Prabucki
sierż. Eugeniusz Smardzewski
sierż. Anastazy Stepka
sierż. Franciszek Świtała
kpr. Józef Szramka
por. Rudolf Szturc
ppor. Ludwik Urbański
st. szer. Szczepan Urbański
sierż. Franciszek Ziółkowski

Symbole pułku[edytuj | edytuj kod]

Sztandar

W niedzielę 22 września 1929 roku, w Grudziądzu, w ramach obchodów X-lecia 16 Pomorskiej DP, gen. dyw. Mieczysław Norwid-Neugebauer wręczył dowódcy pułku chorągiew ufundowaną przez społeczeństwo miasta Grudziądza oraz powiatów: grudziądzkiego i świeckiego[7]. Chorągiew wykonana została zgodnie z wzorem określonym w Ustawie z dnia 1 sierpnia 1919 roku o godle i barwach Rzeczypospolitej Polskiej[21], a 5 listopada 1929 roku Prezydent RP Ignacy Mościcki zatwierdził wzór lewej strony płachty chorągwi 64 pp[22]. Od 28 stycznia 1938 roku chorągiew pułkowa zaczęła być oficjalnie nazywana sztandarem[23].

 Osobny artykuł: Polskie sztandary wojskowe.
Odznaka pamiątkowa

Zatwierdzona Dz. Rozk. MSWojsk. nr 15, poz. 177 z 6 czerwca 1928 roku. Odznaka ma kształt krzyża maltańskiego, którego ramiona pokryte są białą emalią. W centrum nałożony jest czerwony orzeł malborski. Znad prawego skrzydła wznosi się ramię dzierżące miecz – herb dawnego województwa malborskiego. Między ramionami krzyża cztery promienie zakończone kulkami. Oficerska – dwuczęściowa, wykonana w srebrze, złocona i emaliowana. Wymiary: 36x36 mm. Wykonanie: Wiktor Gontarczyk – Warszawa[2].

Tradycje[edytuj | edytuj kod]

Tradycje pułku kultywowała po wojnie 16 Pomorsko-Warmińska Brygada Zmechanizowana im. Hetmana Wielkiego Koronnego Stanisława Koniecpolskiego, rozwiązana z końcem 2008 r.

Uwagi[edytuj | edytuj kod]

  1. Z dniem 31 sierpnia 1929 roku został przeniesiony w stan spoczynku[14].
  2. Wykaz zawiera obsadę jednostki według stanu bezpośrednio przed rozpoczęciem mobilizacji pierwszych oddziałów Wojska Polskiego w dniu 23 marca 1939, ale już po przeprowadzeniu ostatnich awansów ogłoszonych z datą 19 marca 1939[18].

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. 64pp, piechur.fm.interia.pl [dostęp 2017-11-21].
  2. a b Sawicki i Wielechowski 2007 ↓, s. 108.
  3. Almanach Oficerski 1923/24 ↓, s. 52.
  4. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 16 z 19 maja 1927 roku, poz. 174.
  5. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 9 z 1 lipca 1938 roku, poz. 91.
  6. Jagiełło 2007 ↓, s. 63-65.
  7. a b Satora 1990 ↓, s. 125.
  8. Zarządzenie gen. W Andersa z 11 listopada 1966 r. Instytut Polski i Muzeum im. gen Sikorskiego w Londynie, sygn. A XII 77.
  9. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 62 z 25 września 1923 roku, s. 579.
  10. Rocznik Oficerski 1923 ↓, s. 308.
  11. Rocznik Oficerski 1924 ↓, s. 276.
  12. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 55 z 22 maja 1925 roku, s. 272.
  13. Rocznik Oficerski 1928 ↓, s. 78.
  14. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 216.
  15. Dz. Pers. MSWojsk. ↓, Nr 11 z 6 lipca 1929 roku, s. 210.
  16. Rocznik Oficerski 1932 ↓, s. 592.
  17. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. 623-624 i 679.
  18. Rocznik oficerski 1939 ↓, s. VI.
  19. Janicki i Leszczyński 2017 ↓, s. 32.
  20. Rogaczewski 1929 ↓, s. 39.
  21. Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o godłach i barwach Rzeczypospolitej Polskiej Dz.U. z 1919 r. Nr 69, poz. 416
  22. Dz. Rozk. MSWojsk. Nr 40 z 12 grudnia 1929 roku, poz. 406.
  23. Dekret Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 24 listopada 1937 r. o znakach wojska i marynarki wojennej w: Dz.U. z 1938 r. Nr 5, poz. 32.

Bibliografia[edytuj | edytuj kod]