Janowo (powiat nidzicki)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Artykuł 53.3163°N 20.6725°E
- błąd 4 m
WD 53°49'44"N, 21°11'29"E
- błąd 38 m
Odległość 70259 m
Janowo
wieś
Państwo  Polska
Województwo  warmińsko-mazurskie
Powiat nidzicki
Gmina Janowo
Sołectwo Janowo
Liczba ludności (2011) 1040[1]
Strefa numeracyjna 89
Kod pocztowy 13-113
Tablice rejestracyjne NNI
SIMC 0476330
Położenie na mapie gminy Janowo
Mapa lokalizacyjna gminy Janowo
Janowo
Janowo
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Janowo
Janowo
Położenie na mapie województwa warmińsko-mazurskiego
Mapa lokalizacyjna województwa warmińsko-mazurskiego
Janowo
Janowo
Położenie na mapie powiatu nidzickiego
Mapa lokalizacyjna powiatu nidzickiego
Janowo
Janowo
Ziemia53°18′58,7″N 20°40′21,0″E/53,316300 20,672500

Janowo (niem. Iwanken) – dawne miasto, obecnie wieś w Polsce położona w województwie warmińsko-mazurskim, w powiecie nidzickim, w gminie Janowo.

Janowo uzyskało lokację miejską w 1421 roku, zdegradowany w 1869 roku[2]. Janów był miastem królewskim Korony Królestwa Polskiego w województwie mazowieckim[3]. W latach 1975–1998 miejscowość należała administracyjnie do województwa olsztyńskiego. Miejscowość jest siedzibą gminy Janowo.

W okresie międzywojennym Janów był siedzibą komisariatu Straży Celnej „Janowo” oraz ulokowana była tu Placówka Straży Celnej „Janowo”[4]..

W Janowie znajduje się parafia pw. św. Rocha[5] oraz cmentarz żydowski.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Pierwotnie na terenie dzisiejszej wsi istniała osada i kościół, o których wspomina przywilej lokacyjny Janowa. Z założeniem miejscowości wiąże się legenda. Książę Jan Starszy podczas polowania spadł z konia i złamał nogę. Znalazł go Jan (cieśla) i zabrał do wioski, gdzie kolejni Janowie (zielarz, piekarz, medyk i wielu innych) zadbali o zdrowie księcia. Za udzieloną opiekę Jan lokował gród w miejsce ówczesnej wsi. Nadał jej też herb i pieczęć z wizerunkiem Jana Chrzciciela, który był jego patronem.

Kościół powstał w 1374 r. i stał się symbolem miasta. Janowo stanowiło dawniej (po lokacji) miasteczko rządowe nad rzeką Orzyc. Jan Starszy – książę mazowiecki – w 1421 r. nadał przywilej niemiecki, w którym ustanowił w miejscowości łaźnię i postrzygalnię. Miejscowość lokowano na 30 łanach. Mieszkańcy wsi otrzymali prawo do korzystania z lasu, a kupcy zostali zwolnieni z ceł – oprócz wywozu towarów poza Mazowsze. Nazwa miejscowości pochodzi od imienia księcia Jana. Pierwszym wójtem Janowa był Mikołaj zwany Wańkiem.

Przed 1437 r. w obrębie miejscowości znalazła się wieś Mączki. Natomiast po inkorporacji Mazowsza do Polski Janowo zostało miastem królewskim. W XV w. odbywały się tu mazowiecko–krzyżackie zjazdy sądowe. Książęta mazowieccy wprowadzili targ i trzy jarmarki w ciągu roku. Zygmunt I w 1553 r. uwolnił miasto od podatków na okres 4 lat. W połowie XVI w. Janowo było trzecim co do wielkości miastem na ziemi ciechanowskiej. Miało swoich kowali, zdunów, kuśnierzy, cieśli, bednarzy, szewców, rzeźników, piekarzy i komorników.

W 1782 r. dzieci uczyły się jedynie zimą, gdyż latem musiały pracować na roli. W 1827 r. Janowo posiadało: synagogę, kościół murowany, młyn, urząd gminy i dwa wiatraki. W tym roku stanowiło odrębną gminę. W obszarze miasta znajdowało się 140 domów. Mieszkańców zaś było 2059. W 1862 r. w Janowie mieszkało 1616 osób, w tym: 1095 katolików, 11 ewangelików, 629 starozakonnych. Ci ostatni trudnili się rolnictwem i wyrobem płótna domowego. Janowo straciło prawa miejskie po powstaniu styczniowym.

Ludzie związani z miejscowością[edytuj | edytuj kod]

Inne miejscowości o nazwie Janowo: Janowo, Janów

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Strona polskawliczbach.pl
  2. Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 36-37.
  3. Adolf Pawiński, Mazowsze, Warszawa 1895, s. 38.
  4. Kalendarz z szematyzmem funkcjonariuszy Straży Celnej na rok 1927, Nakładem Zarządu Internatu imienia dra Władysława Rasińskiego dla Dzieci Funkcjonariuszy Straży Celnej., 1927, s. 172.
  5. Parafia pw. św. Rocha. diecezjaplocka.pl. [dostęp 2016-05-16].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]