Krasnosielc

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Krasnosielc
Herb
Herb Krasnosielca
XVIII wieczna kapliczka słupowa w Krasnosielcu
XVIII wieczna kapliczka słupowa w Krasnosielcu
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat makowski
Gmina Krasnosielc
Liczba ludności (2006) 1300
Strefa numeracyjna 29
Kod pocztowy 06-212
Tablice rejestracyjne WMA
SIMC 0511858
Położenie na mapie gminy Krasnosielc
Mapa lokalizacyjna gminy Krasnosielc
Krasnosielc
Krasnosielc
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Krasnosielc
Krasnosielc
Położenie na mapie świata
Mapa lokalizacyjna świata
Krasnosielc
Krasnosielc
Ziemia 53°02′05″N 21°09′24″E/53,034722 21,156667

Krasnosielcwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie makowskim, w gminie Krasnosielc.

W latach 1975-1998 miejscowość administracyjnie należała do województwa ostrołęckiego.

W miejscowości znajduje się kościół, który jest siedzibą parafii św. Jana Kantego. W strukturze kościoła rzymskokatolickiego parafia należy do metropolii białostockiej, diecezji łomżyńskiej, dekanatu Krasnosielc.

Nazwa[edytuj]

Pierwotna nazwa osady to Siedlec, Sielc i została utworzona od apelatywu „sioło” – 'siedlisko, siedziba’. Po przejęciu wsi przez Krasińskich utworzona została od nazwiska właścicieli nazwa Krasnosielc, znana od XVIII wieku[1][2].

Herb[edytuj]

Nie zachowały się żadne pieczęcie Krasnosielca. W 1847 roku przesłano władzom do zatwierdzenia projekt herbu, który wówczas nie wszedł w życie. Dziś ów projekt stanowi podstawę współczesnego herbu. Wyobraża on biegnącego jelenia, nad którym znajduje się półksiężyc. Półksiężyc i jeleń są złote, na tle czerwonym[3].

Historia[edytuj]

Średniowiecze[edytuj]

Początki[edytuj]

Najstarsze zapisy o Krasnosielcu sięgają 1374 roku. Z listu komtura ostródzkiego, Henryka Holta z 15 lutego 1413 roku do wielkiego mistrza, Henryka von Plauena wiadomo, że w 1374 roku odbywał się ujazd graniczny, mający doprowadzić do rozsądzenia sporów o granicę mazowiecko-krzyżacką. Brali w nim udział książę mazowiecki, Janusz I, a ze strony krzyżackiej, komtur ostródzki Burkhart von Mansfeld. Januszowi I towarzyszyły postacie związane z Krasnosielcem. Pierwsza to Paszko (Paweł) z Radzanowa, wymieniony przy erekcji kościoła parafialnego w Sielcu w 1386 roku jako właściciel wsi[4]. Drugą z osób był bartnik książęcy, Tomasz Michałowicz (Thomis Michalowicz), sołtys wsi Sielc (starost czu Seelcz), spełniający rolę przewodnika w puszczy[5].

XVI-XVIII wiek[edytuj]

Własność Krasińskich[edytuj]

Kościół pw. św. Jana Kantego wraz z dzwonnicą

Znajdująca się od końca XVII do połowy XIX wieku w rękach Krasińskich osada przeżywała dynamiczny rozwój gospodarczy. W 1730 roku rozpoczęto budowę drewnianego kościoła, który ufundował Błażej Jan Krasiński. Świątynię pod wezwaniem świętych Piotra i Pawła konsekrował sufragan płocki, Marcin Załuski 3 czerwca 1740 roku. Około 1800 roku kościół przeniesiono do Drążdżewa, a stamtąd w 2007 roku do Muzeum Wsi Mazowieckiej w Sierpcu. Obecny, murowany kościół parafialny pw. św. Jana Kantego został ufundowany pod koniec XVIII wieku przez Kazimierza Krasińskiego i jego żonę Annę z Ossolińskich. Byli oni wykonawcami woli głównego fundatora, Jana Kantego Krasińskiego, sufragana chełmskiego[6].

Dzięki przywilejowi króla Stanisława Augusta Poniatowskiego z 14 kwietnia 1781 roku w Krasnosielcu mogły odbywać się cotygodniowe targi i cztery jarmarki rocznie, a po pięciu latach nawet osiem[7].

13 marca 1794 roku przez Krasnosielc przemaszerował oddział generała Antoniego Madalińskiego, kierujący się przez Mławę do Krakowa, aby dołączyć do Tadeusza Kościuszki[8].

XIX wiek[edytuj]

W latach 1824-1869 Krasnosielc posiadał prawa miejskie[9]. Miasto było ośrodkiem handlu i rzemiosła. W 1824 roku w mieście było 56 rzemieślników. Byli oni zorganizowani w cechach. W 1860 roku właściciel miejscowości, Karol Krasiński uruchomił fabrykę sukna, zatrudniającą 34 osoby i produkującą 5000 arszynów sukna rocznie[10]. Ponadto działało tu 10 małych zakładów sukienniczych[11]. W 1883 roku w Krasnosielcu znajdowało się 108 dymów. Miejscowość zamieszkiwało wówczas 1720 osób[12]. Drobne warsztaty rzemieślnicze i małe gospodarstwa dawały niskie dochody mieszkańcom. Dodatkowo, sytuację pogarszały epidemie (tyfus, suchoty), klęski żywiołowe (np. susza z 1880 roku). W roku 1881 hrabia Ludwik Krasiński z Opinogóry i Krasnosielca organizował wraz ze Stanisławem Skarzyńskim, właścicielem dóbr nad Bugiem pomoc finansową na rzecz dotkniętych głodem Kurpiów[13].

Ciężka sytuacja powodowała wzrost śmiertelności, szczególnie wśród dzieci. W księgach parafialnych w 1882 roku odnotowano 201 zgonów, w tym 113 dzieci (56,2%). Mimo tego w kolejnych latach liczba urodzeń z reguły przewyższała liczbę zgonów. Powodowało to w dalszej kolejności emigrację tych mieszkańców, którzy nie znajdowali w Krasnosielcu środków do utrzymania[14]. Emigracja zarobkowa była na przełomie XIX i XX wieku zjawiskiem charakterystycznym dla całego północnego Mazowsza. Głównym terenem gdzie kierowało się wychodźstwo zarobkowe były Stany Zjednoczone[15].

Powstanie styczniowe[edytuj]

Jeszcze przed wybuchem powstania w 1861 roku wikariusz parafii św. Jana Kantego, ks. Franciszek Rutkowski trafił do twierdzy Modlin, jako podejrzany o współpracę z tajnymi związkami działającymi na rzecz sprawy narodowej[16]. W planie opracowanym przez Zygmunta Padlewskiego na potrzeby Powstania Styczniowego Krasnosielc i jego okolice miały być miejscem przeznaczonym dla schronienia młodzieży przed branką. Aby ułatwić przeprowadzenie poboru naczelnik Okręgu Wojennego w Płocku, gen. Siemeka wydał rozkaz w ramach którego w Krasnosielcu znalazło się 200 strzelców z 3 kompanii niżegrodzkiego pułku piechoty. W okolicach Krasnosielca formułowały się oddziały partyzanckie, tworzone z inspiracji wychowanka Polskiej Szkoły Wojskowej w Cuneo, Roberta Skowrońskiego. W rejonie Krasnosielca oddział partyzancki w początkach 1863 roku stworzyli także bracia Wacław i Tytus Szteinkellerowie. W bitwie pod Podosiem w lutym 1863 roku grupa powstańców przegrała z Rosjanami, a wśród zabitych był również Tytus Szteinkeller[17]. Prawa miejskie utracił Krasnosielc w 1869 roku, czego powodem była pomoc dla powstańców styczniowych[11]. W tym samym roku miejscowość uzyskała status osady[18].

Żydzi w Krasnosielcu[edytuj]

Nadanie miejscowości praw miejskich spowodowało wzrost liczby Żydów. Ze spisu ludności przeprowadzonego w 1776 roku wynika, iż w parafii Krasnosielc znajdowało się 250 Żydów[19]. W 1781 roku otrzymali oni pozwolenie na budowę synagogi i założenie kirkutu. Samodzielna gmina żydowska powstała w 1842 roku na mocy decyzji płockiego rządu gubernialnego, która spowodowała uniezależnienie się Żydów krasnosieleckich od gminy wyznaniowej w Przasnyszu. Argumentem w tej sprawie był fakt, że dozór bóżniczy w Przasnyszu kiepsko obsługiwał Żydów wsi Łazy i Sławki, oddalonych od Przasnysza o 2,5 mili, a od Krasnosielca tylko o ćwierć mili[20][21]. Żydzi zajmowali tereny przy ulicach: Wodnej, Zduńskiej i Nadrzecznej, a zmiana tych miejsc zamieszkania była prawnie zakazana[22]. W latach 80 XIX wieku działała garbarnia Motla Frajmana. W 1883 roku ukończono budowę murowanej synagogi, która zastąpiła drewnianą[23]. W 1827 roku na 981 mieszkańców było 604 Żydów (61,6%). W 1857 roku liczba ludności Krasnosielca wynosiła 1842, w tym 926 Żydów (50%)[24].

W Krasnosielcu urodził się Benjamin Warner (prawdopodobnie pierwotnie nosił nazwisko Wonsal), ojciec współzałożycieli wytwórni filmowej Warner Bros., braci: Hirsza Harry’ego, Abrahama Alberta i Samuela Sama, którzy także (pod koniec XIX wieku) urodzili się w Krasnosielcu[9][25][26].

5 września 1939 roku w Krasnosielcu doszło do masakry Żydów. Tego dnia w miejscowej synagodze żołnierze niemieckiej Dywizji Pancernej „Kempf” zamordowali w okrutny sposób ok. 50 żydowskich mężczyzn. 28 września 1939 Niemcy wypędzili z Krasnosielca wszystkich Żydów[27][28].

 Osobny artykuł: Masakra w Krasnosielcu (1939).

XX wiek[edytuj]

Początek XX wieku przyniósł w Krasnosielcu wzrost ludności. Miejscowość liczyła w 1910 roku 2782 mieszkańców. W 1920 roku po zniszczeniach wojny polsko-bolszewickiej liczba ludności zmalała do 1842 osób. W 1939 roku liczba ludności Krasnosielca osiągnęła rekordową liczbę 3960 osób. W czasie II wojny światowej w wyniku najróżniejszych represji liczba ludności Krasnosielca spadła do 1820 osób[29].

Krasnosielca nie ominęły wydarzenia Rewolucji 1905-1907. Mieszkańcy żądali m.in. poprawy warunków bytowych, jak i wprowadzenia języka polskiego do szkół i urzędów. 1 czerwca 1905 roku pod Krasnosielcem odbyła się młodzieżowa manifestacja, podczas której śpiewano pieśni patriotyczne i wznoszono okrzyki: „Wiwat, niech żyje Polska!”[30]. 26 grudnia 1906 roku strajkowali robotnicy rolni zatrudnieni w majątku Krasnosielc. Wydarzenia rewolucyjne w miejscowości przyczyniły się do powstania w sierpniu 1905 roku Kółka Rolniczego, a w 1906 roku do utworzenia Ochotniczej Straży Pożarnej[31].

W nocy z 1 na 2 maja 1945 miał miejsce atak na areszt Powiatowego Urzędu Bezpieczeństwa Publicznego w Krasnosielcu żołnierzy Narodowych Sił Zbrojnych.

Zabytki[edytuj]

Cmentarz rzymskokatolicki (najstarsza część)
  • Zespół kościoła parafialnego pw. św. Jana Kantego (XVIII wiek)
  • cmentarz rzymskokatolicki (najstarsza część)
  • kaplica przydrożna św. Jana Nepomucena (z końca XVIII wieku)[32]

Znane osoby związane z Krasnosielcem[edytuj]

  • Albert Warner (1884–1967) – współzałożyciel wytwórni Warner Bros.
  • Harry Warner (1881–1958) – współzałożyciel wytwórni Warner Bros.
  • Sam Warner (1887–1927) – dyrektor wytwórni filmowej Warner Bros.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. Nazwy Miejscowe Polski. Historia – Pochodzenie – Zmiany, pod red. Kazimierza Rymuta, Kraków 2003, s. 289.
  2. Elżbieta Kowalczyk, Krasnosielec – najstarszy epizod z dziejów wsi, „Rocznik Mazowiecki”, 2002, T. 15, s. 165.
  3. Marian Gumowski. Herby województwa warszawskiego. „Miesięcznik Heraldyczny”. R. XVI, s. 58, 1937. 
  4. Elżbieta Kowalczyk, Krasnosielec – najstarszy epizod z dziejów wsi, „Rocznik Mazowiecki”, 2002, T. 15, s. 166-167.
  5. Elżbieta Kowalczyk, Krasnosielec – najstarszy epizod z dziejów wsi, „Rocznik Mazowiecki”, 2002, T. 15, s. 167.
  6. Ks. Michał Marian Grzybowski. Jubileusz 600-lecia parafii Krasnosielc 1386-1986. „Studia Płockie”. T. 10, s. 207, 1987. 
  7. Tadeusz Kruk, Szkic historyczny Krasnosielca (do 1939 r.), „Krasnosielecki Zeszyt Historyczny – dodatek młodzieżowy”, 2010, nr 1, s. 2.
  8. Ziemia Krasnosielecka historią bogata, „Krasnosielecki Zeszyt Historyczny – dodatek młodzieżowy”, 2011, nr 7, s. 3.
  9. a b Cmentarz żydowski w Krasnosielcu Jewish cemetery in Krasnosielc.
  10. Urszula Dembicka. Z dziejów Krasnosielca i okolic (1386-1869). „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 8, s. 79, 1994. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  11. a b Szkic historyczny Krasnosielca..., op. cit., s. 4.
  12. Urszula Dembicka. Z dziejów Krasnosielca i okolic (1869-1939). „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 9, s. 300, 1995. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  13. Urszula Dembicka. Z dziejów Krasnosielca i okolic (1869-1939). „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 9, s. 300, 1995. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  14. Urszula Dembicka. Z dziejów Krasnosielca i okolic (1869-1939). „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 9, s. 300-301, 1995. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  15. Janusz Szczepański. Emigracja zarobkowa z Północnego Mazowsza za ocean na przełomie XIX i XX wieku. „Zapiski Ciechanowskie”. T. 7, s. 48-49, 1989. ISSN 0137-4915. 
  16. Jan Ziółek. Diecezja płocka w latach 1832-1863. „Studia Płockie”. T. 3, s. 304, 1975. Płock: Płocki Instytut Wydawniczy. ISSN 0137-4362. 
  17. Dariusz Wojciech Budny, Krasnosielc i okolice w czasach Powstania Styczniowego, „Krasnosielecki Zeszyt Historyczny – dodatek młodzieżowy”, 2010, nr 3, s. 2-4.
  18. Urszula Dembicka. Z dziejów Krasnosielca i okolic (1869-1939). „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 9, s. 299, 1995. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  19. Stanisław Litak. Parafie i ludność diecezji płockiej w drugiej połowie XVIII wieku. „Studia Płockie”. T. 3, s. 236, 1975. ISSN 0137-4362. 
  20. Janusz Szczepański, Społeczność żydowska Mazowsza w XIX-XX wieku Pułtusk 2005, s. 98.
  21. Radosław Waleszczak, Mniejszości narodowe (wyznaniowe) w mieście powiatowym Królestwa Polskiego po powstaniu styczniowym. Przykład Przasnysza, „Zeszyty Naukowe OTN”, T. 15, 2001, s. 51.
  22. Janusz Szczepański, Społeczność żydowska Mazowsza w XIX-XX wieku Pułtusk 2005, s. 81.
  23. Tadeusz Kruk, Szkic historyczny Krasnosielca (do 1939 r.), „Krasnosielecki Zeszyt Historyczny – dodatek młodzieżowy”, 2010, nr 1, s. 3.
  24. Janusz Szczepański, Społeczność żydowska Mazowsza w XIX-XX wieku Pułtusk 2005, s. 65.
  25. Urszula Dembicka. Z dziejów Krasnosielca i okolic (1869-1939). „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 9, s. 301, 1995. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  26. Early Warner Brothers History: Fact or Fiction?. [dostęp 2013-06-06].
  27. Mariusz Bondarczuk: Piątego dnia. Rzecz o życiu i zagładzie Żydów krasnosielskich. Przasnysz: Wydawnictwo Mazowieckie, 1996, s. 26–29. ISBN 83-900940-3-7.
  28. Jochen Böhler: Najazd 1939. Niemcy przeciw Polsce. Kraków: Wydawnictwo „Znak”, 2011, s. 272–273. ISBN 978-83-240-1808-6.
  29. Ks. Michał Marian Grzybowski. Jubileusz 600-lecia parafii Krasnosielc 1386-1986. „Studia Płockie”. T. 10, s. 204-205, 1987. 
  30. Henryk Maćkowiak. Wydarzenia rewolucyjne 1905-1907 na terenie obecnego województwa ostrołęckiego. „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 1, s. 50, 1987. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  31. Urszula Dembicka. Z dziejów Krasnosielca i okolic (1869-1939). „Zeszyty Naukowe OTN”. T. 9, s. 303-304, 1995. Ostrołęka: Ostrołęckie Towarzystwo Naukowe. ISSN 0860-9608. 
  32. Wykaz zabytków nieruchomych wpisanych do rejestru zabytków - województwo mazowieckie (stan na 30 czerwca 2012). http://www.nid.pl/.+[dostęp 2012-08-25].

Linki zewnętrzne[edytuj]