Lądek (powiat słupecki)

Lądek
	wieś
Państwo	Polska
Województwo	wielkopolskie
Powiat	słupecki
Gmina	Lądek
Liczba ludności (2022)	856
Strefa numeracyjna	63
Kod pocztowy	62-406
Tablice rejestracyjne	PSL
SIMC	0289615
	Położenie na mapie gminy Lądek Lądek
	Położenie na mapie Polski Lądek
	Położenie na mapie województwa wielkopolskiego Lądek
	Położenie na mapie powiatu słupeckiego Lądek
	52°12′32″N 17°55′49″E/52,208889 17,930278
	Multimedia w Wikimedia Commons
	Hasło w Wikisłowniku

Lądek – wieś (miasto w latach 1418-1870) gminna w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie słupeckim, w gminie Lądek. Jest siedzibą sołectwa Lądek. Położona na wysokiej skarpie pradoliny Warty, na obrzeżach Nadwarciańskiego Parku Krajobrazowego. Przebiega przez nią droga wojewódzka nr 467.

Prawa miejskie

Siedziba gminy Lądek. Dawniej miasto; uzyskał lokację miejską w 1250 roku, jednak nie została ona zrealizowana, ponowna lokacja w 1269 roku, zdegradowany w 1870 roku^[4]. Pod koniec XVI wieku jako prywatne miasto duchowne, własność opata cystersów w Lądzie, leżało w powiecie konińskim województwa kaliskiego^[5].

Charakterystyka

W miejscowości znajduje się między innymi ośrodek zdrowia i apteka, remiza Ochotniczej Straży Pożarnej, przedszkole, Szkoła Podstawowa im. Wojska Polskiego, urząd pocztowy, Gminny Ośrodek Kultury, oddział Banku spółdzielczego w Słupcy, stadion sportowy. Dawniej istniało Gimnazjum im. Polskiej Organizacji Wojskowej. Na terenie Lądku działa jednostka Ochotniczej Straży Pożarnej, która została założona w 1908 roku. Jednostka ta działa w ramach Krajowego systemu ratowniczo-gaśniczego.

Kalendarium historyczne

1173 – w podrobionym dokumencie Mieszka III Starego wzmianka o miejscowości Consale, Cossale, Cossal, znajdującej się w miejscu obecnego Lądku; była ona ośrodkiem lokalnego handlu solą, wydobywaną w okolicach Wrąbczyna
1213 – w dyplomie Henryka arcybiskupa gnieźnieńskiego, wystawionego dla cystersów w Lądzie, Lądek występuje jako Cossol
1238 – książę śląski Henryk Brodaty umierając przekazał kasztelanię lądzką z Lądkiem swojemu synowi Henrykowi Pobożnemu
1250 – należąca do cystersów z Lądu miejscowość otrzymuje prawa miejskie nadane przez księcia kujawskiego Kazimierza, przy czym cystersi zastrzegają prawo osiedlania się w mieście jedynie dla przybyszów z Zachodu (przede wszystkim niemieckojęzycznych)^[6]; miasto otrzymuje nową, niemiecką nazwę Landeck^[7]; ze względu na trudności ze sprowadzeniem osadników lokacja miejska kończy się jednak niepowodzeniem
1269 – ponowna lokacja miasta, tym razem z dopuszczeniem osadników polskich
1418 – miejscowość uzyskuje potwierdzenie praw miejskich, przy czym król Władysław Jagiełło zezwala klasztorowi cystersów na przeniesienie miasta z prawa polskiego na niemieckie
1458 – miasto miało obowiązek wysłać na wyprawę malborską dwóch zbrojnych piechurów
1579 – w mieście mieszkało 17 rzemieślników^[8]
1638 – pierwszy zachowany zapis spolszczonej formy Lądek (metryki zaślubionych parafii zagórowskiej z lat 1592–1662, pisane w języku łacińskim)
1656 – szwedzkie wojska niszczą Lądek^[8]
1713 – w przywileju wydanym przez opata Antoniego Łukomskiego dla Lądku występuje zapis Miasteczko Lądkowskie;
1793 – w Lądku mieszkały 324 osoby^[8]
1798 – rząd pruski rozwiązuje opactwo cysterskie w Lądzie i dokonuje sekularyzacji miasta
1808 – według spisu ludności Księstwa Warszawskiego Lądek miał 368 mieszkańców, dwa lata później – 426 mieszkańców i 72 domy
1827 – Lądek liczy 620 mieszkańców^[8]
1860 – miasto miało 76 domów (w tym 24 murowane) i 727 mieszkańców (w tym 19 Żydów)^[7]
1863 – w okolicach Lądku doszło do potyczki pomiędzy powstańcami styczniowymi z oddziału Kazimierza Mielęckiego a Rosjanami^[9]
1870 – wskutek reformy administracyjnej w Królestwie Polskim Lądek traci prawa miejskie
1902 – Lądek liczy 960 mieszkańców^[8]
1908 – druh Bronisław Gutowski zakłada jednostkę Ochotniczej Straży Pożarnej
1918 – wśród wydm śródlądowych (dawniejsza nazwa Białe Góry, dzisiaj ze względu na zalesienie Borek Lądkowski) miała miejsce przysięga członków słupeckiego obwodu Polskiej Organizacji Wojskowej
1938 – dzieci ze szkoły w Lądku, bawiące się na wydmie piaszczystej, zwanej Duży Borek, znalazły znaczną liczbę monet i fragmenty granulowanych ozdób, co może być świadectwem przebiegu przez Lądek szlaku rusko-pomorskiego
1939–1945 – miejscowość znajdowała się pod okupacją Niemiec hitlerowskich; miejscowość początkowo otrzymuje nazwę Landorf, a od 1943 Landeck^{[potrzebny przypis]}
1954–1972 wieś była siedzibą władz gromady Lądek
1975–1998 – miejscowość należała administracyjnie do województwa konińskiego.

Zabytki

kościół parafialny pod wezwaniem św. Mikołaja powstały w latach 1760-1777 (przebudowywany w latach 1791-1809 i 1900-1903)
cmentarz rzymskokatolicki z początku XIX w., na którym znajduje się zbiorowa mogiła powstańców z 1863 roku^[8]

Galeria

Widok na Lądek z południa, widoczne wieże kościoła św. Mikołaja.
Kościół pw. św. Mikołaja Biskupa w Lądku. Widok od strony południowej.
Kościół pw. św. Mikołaja Biskupa w Lądku. Widok od strony południowo-zachodniej.
Rzeka Warta w okolicy Lądka
Tablica upamiętniająca przysięgę członków POW

Zobacz też

Lądek-Zdrój

Przypisy

↑ NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-06] .
↑ Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 650 [zarchiwizowane 2022-10-26] .
↑ Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 66833.
↑ Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 44-45.
↑ Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 247.
↑ Zbyszko Górczak, Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 100.
1 2 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V, Warszawa 1884, s. 108.
1 2 3 4 5 6 Piotr Maluśkiewicz, Województwo konińskie : szkic monograficzny, wyd. 1, Warszawa: Państwowe Wydawn. Nauk, 1983, s. 221-222, ISBN 83-01-00534-3, OCLC 11783554
↑ Krzysztof Gorczyca, Michał Górny, Krzysztof Płachciński, Szlakiem partii Kazimierza Mielęckiego 1863 – Studium Historyczno-Archeologiczne, Muzeum Okręgowe w Koninie, Konin 2022, s. 259–261, ISBN 978-83-60168-34-9

Linki zewnętrzne

Lądek (1), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. V: Kutowa Wola – Malczyce, Warszawa 1884, s. 108 .

[1] NSP 2021: Ludność w miejscowościach statystycznych [online], Bank Danych Lokalnych GUS, 19 września 2022 [dostęp 2022-10-06] .

[2] Oficjalny Spis Pocztowych Numerów Adresowych, Poczta Polska S.A., październik 2022, s. 650 [zarchiwizowane 2022-10-26] .

[prng-3] Państwowy Rejestr Nazw Geograficznych – miejscowości – format XLSX, Dane z państwowego rejestru nazw geograficznych – PRNG, Główny Urząd Geodezji i Kartografii, 5 listopada 2023, identyfikator PRNG: 66833.

[4] Robert Krzysztofik, Lokacje miejskie na obszarze Polski. Dokumentacja geograficzno-historyczna, Katowice 2007, s. 44-45.

[5] Atlas historyczny Polski. Wielkopolska w drugiej połowie XVI wieku. Część II. Komentarz. Indeksy, Warszawa 2017, s. 247.

[6] Zbyszko Górczak, Najstarsze lokacje miejskie w Wielkopolsce (do 1314 r.), Poznań 2002, s. 100.

[Tom_V_1884-7] 1 2 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom V, Warszawa 1884, s. 108.

[:0-8] 1 2 3 4 5 6 Piotr Maluśkiewicz, Województwo konińskie : szkic monograficzny, wyd. 1, Warszawa: Państwowe Wydawn. Nauk, 1983, s. 221-222, ISBN 83-01-00534-3, OCLC 11783554

[9] Krzysztof Gorczyca, Michał Górny, Krzysztof Płachciński, Szlakiem partii Kazimierza Mielęckiego 1863 – Studium Historyczno-Archeologiczne, Muzeum Okręgowe w Koninie, Konin 2022, s. 259–261, ISBN 978-83-60168-34-9

[1]

[2]

[3]

[4]

[5]

[6]

[7]

[8]

[9]

Wsie	Ciążeń Ciążeńskie Holendry Dąbrowa Dolany Dziedzice Jaroszyn Jaroszyn-Kolonia Ląd Ląd-Kolonia Lądek Piotrowo Policko Ratyń Samarzewo Sługocin Sługocin-Kolonia Wacławów Wola Koszucka
Kolonia	Działy
Osady	Nakielec Policko-Góry Żbin

Przynależność wojewódzka	gubernia kaliska (1867–1915) woj. łódzkie (II RP) (1919–32) woj. poznańskie (1956–75)
Miasta (1867–1932 → i ← 1956–75)	Kazimierz (Biskupi) (do 1870) Kleczew (do 1870 i 1919–32) Lądek (do 1870) Pyzdry (do 1870 i 1919–32) Skulsk (do 1870) Słupca Wilczyn (do 1870) Zagórów (do 1870 i od 1919)
Gminy wiejskie (1867–1932 → i ← 1973–75)	Budzisław (do 1870) Ciążeń (do 1932) Dłusk (do 1932) Emilienheim (do ?) Grodziec (do 1923 →) Kazimierz (Biskupi) (1870–1932) Kleczew (1870–1932) Lądek (od 1925) Młodojewo (do 1932) Oleśnica (?–1932) Ostrowite Przyjma (do 1870) Pyzdry (1870–1919) Skulsk (1919–1921/24) Skulska Wieś (do 1932) Słupca (od 1973) Strzałkowo (od 1973) Szymanowice (do 1932) Trąbczyn (do 1932) Wilcza Góra (do 1932) Zagórów (1870–1919) Zagórów (od 1973)
Gromady (1954–72)	Brudzewo (← 1956–71) Ciążeń (← 1956–72) Cienin Kościelny (← 1956–72) Cienin Zaborny (← 1956–72) Drążna (← 1956–61) Giewartów (← 1956–72) Grabina (← 1956–61) Graboszewo (← 1956–59) Kąty (← 1956–61) Kopojno (← 1956–57) Kowalewo Sołectwo (← 1956–61) Lądek (← 1956–72) Łukom (← 1956–72) Młodojewo (← 1956–72) Oleśnica (1958–72) Ostrowite (← 1957–72) Ostrowo Kościelne (← 1956–71) Siernicze Wielkie (← 1957) Słupca (1962–72) Strzałkowo (← 1956–72) Trąbczyn (← 1956–72) Zagórów (← 1956–57)