Nadarzyn (województwo mazowieckie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ten artykuł dotyczy wsi w mazowieckim w Polsce. Zobacz też: inne znaczenia słowa „Nadarzyn”.
Nadarzyn
Herb
Herb Nadarzyna
Kościół w Nadarzynie
Kościół w Nadarzynie
Państwo  Polska
Województwo mazowieckie
Powiat pruszkowski
Gmina Nadarzyn
Sołectwo Nadarzyn I i Nadarzyn II
Liczba ludności (2013) 4103[1]
Strefa numeracyjna (+48) 22
Kod pocztowy 05-830
Tablice rejestracyjne WPR
SIMC 0005374
Położenie na mapie gminy Nadarzyn
Mapa lokalizacyjna gminy Nadarzyn
Nadarzyn
Nadarzyn
Położenie na mapie powiatu pruszkowskiego
Mapa lokalizacyjna powiatu pruszkowskiego
Nadarzyn
Nadarzyn
Położenie na mapie województwa mazowieckiego
Mapa lokalizacyjna województwa mazowieckiego
Nadarzyn
Nadarzyn
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Nadarzyn
Nadarzyn
Ziemia52°05′42″N 20°48′25″E/52,095000 20,806944
Strona internetowa miejscowości

Nadarzynwieś w Polsce położona w województwie mazowieckim, w powiecie pruszkowskim, w gminie Nadarzyn, 22 km od centrum Warszawy.

Miejscowość jest siedzibą gminy Nadarzyn oraz rzymskokatolickiej parafii św. Klemensa. Wieś jest podzielona na dwa sołectwa Nadarzyn I i Nadarzyn II.

Nadarzyn, będący własnością szlachecką położony był w drugiej połowie XVI wieku w powiecie błońskim ziemi warszawskiej województwa mazowieckiego[2]. Do 1952 roku miejscowość była siedzibą gminy Młochów. W latach 1975-1998 miejscowość położona była w województwie warszawskim.

Położenie[edytuj]

Położony na południowym zachodzie od Warszawy, nad rzeką Zimna Woda (dopływ Rokitnicy) (dopływem Utraty). Miejscowość leży przy skrzyżowaniu drogi krajowej nr 8 i drogi wojewódzkiej nr 720 oraz drogi gminnej Nadarzyn-Kajetany-Szamoty-Jabłonowo, będącej dojazdem do drogi krajowej nr 7.

Historia[edytuj]

Nadarzyn jest starą osadą z tradycją sięgająca czasów Księstwa Mazowieckiego. Pierwsze wzmianki o Nadarzynie pochodzą z początków XV wieku, kiedy to stanowił on prywatną własność rodziny Nadarzyńskich herbu Radwan, rezydującej w sąsiednim Ruścu. W roku 1453 Tomasz Nadarzyński uzyskał od księcia mazowieckiego, Bolesława IV przywilej na lokację miasta na prawie chełmińskim. Była to trzydziesta ósma lokacja na Mazowszu w XV wieku, co niewątpliwie świadczyło o świetności Nadarzyna tamtych lat. Przywileje miejskie zostały potwierdzone przez wielu królów polskich: Zygmunta Starego w 1529 roku, Zygmunta II Augusta w 1559 roku, Jana III Sobieskiego w 1682 roku, Augusta II w 1698 roku i Stanisława Augusta Poniatowskiego w 1779 roku.

W 1453 roku, czyli w roku uzyskania praw miejskich, z fundacji Tomasza z Ruśca wzniesiony został pierwszy drewniany kościół. Kilkanaście lat później, w 1469 roku, biskup poznański, Andrzej z Bnina Opaliński zatwierdził przy kościele parafię, mającą swą kaplicę w Ruścu. Parafia Nadarzyn była wówczas pod wezwaniem Nawiedzenia NMP i św. Leonarda i znajdowała się na terenie diecezji poznańskiej.

Prawie sto lat później, w 1554 roku Zofia z Mrokowskich Nadarzyńska założyła pierwszą szkołę w Nadarzynie, a wkrótce potem wraz z Barbarą Pilikową pierwszy szpital pod wezwaniem Św. Ducha, który jednocześnie był przytułkiem dla ubogich. Mieścił się on przy obecnej ulicy Poświętnej, a w jego pobliżu stała figura Matki Bożej. Szpital przetrwał do czasów rozbiorów.

Nowy kościół na miejsce starego, zniszczonego i spalonego przez Szwedów, powstał w 1661 roku, a wzniesiony został przez Michała Karnkowskiego, wojewodę płockiego, starostę wyszogrodzkiego, dziedzica Walendowa, Nadarzyna i Wolicy jednocześnie.

W wiekach XVII i XVIII Nadarzyn kilkakrotnie zmieniał właścicieli. Od 1678 roku był własnością jezuitów płockich, od 1774 roku należał do rodziny Branickich, a potem Ogińskich.

Miasto intensywnie się rozwijało dzięki korzystnemu położeniu przy kupieckim trakcie częstochowskim, jednej z nielicznych dróg przecinającej wówczas okolice. W niespokojnym schyłku XVII wieku, kiedy wojska pruskie i rosyjskie okupowały i grabiły tereny polskie, ucierpiał również i Nadarzyn, w okolicach którego odbywało się szereg potyczek Powstania Kościuszkowskiego.

Po trzecim rozbiorze Polski, powiat błoński, w skład którego wchodził wówczas Nadarzyn, znalazł się w obrębie zaboru pruskiego. Od 1806 roku był w Księstwie Warszawskim, a w 1815, w ramach Królestwa Polskiego, pod zaborem rosyjskim.

W 1806 roku z fundacji Tomasza Adama hrabiego Ostrowskiego, herbu Rawicz, senatora, wojewody i prezesa Senatu Królestwa Polskiego, powstał kościół parafialny pod wezwaniem św. Klemensa wzniesiony według projektu architekta Jakuba Kubickiego. W tym samym czasie i w tym samym klasycystycznym stylu, Kubicki zaprojektował zajazd usytuowany w pobliżu kościoła i rynku, a jednocześnie u wylotu głównego traktu w kierunku Warszawy. Zajazd ten, obszerny i wygodny, dający schronienie zarówno podróżnym, jak ich koniom, zaopatrzony w szynk z zapleczem, stał się znaną i licznie odwiedzaną szczególnie przez kupców, gospodą. Zaszczytem dla zajazdu była wizyta w nim księcia Józefa Poniatowskiego, który w 1809 roku przed bitwą pod Raszynem zagościł tu wraz ze swoim sztabem.

Kolejne zniszczenia i rabunki miały miejsce w okresie Powstania Listopadowego, kiedy znaczne siły rosyjskie zostały skoncentrowane na linii Błonie-Nadarzyn. Wkrótce po upadku powstania, 1837 roku, zaborcy rosyjscy przemianowali województwo warszawskie na gubernię warszawską. Następne zmiany nastąpiły po stłumieniu kolejnego patriotycznego zrywu Polski, Powstania Styczniowego. W 1869 roku przeprowadzony został nowy podział administracyjny guberni. W tym samym roku władza rosyjska odebrała Nadarzynowi prawa miejskie nadając mu status osady.

Mimo to stale wzrastała liczba mieszkańców Nadarzyna: pod koniec XIX wieku żyło tu około 1200 osób, a w 1910 roku około 2500.

Zniszczenia I wojny światowej nie ominęły również Nadarzyna, którego ludność pod koniec wojny została zredukowana do połowy, głównie na skutek ewakuacji podczas przygotowań linii frontu. W roku 1915 pożar zniszczył zwartą, drewnianą zabudowę wokół rynku, a w listopadzie 1918 roku członkowie założonej przed dziewięcioma latami Ochotniczej Straży Pożarnej pod dowództwem Kazimierza Rosińskiego brali udział w rozbrajaniu Niemców.

W latach międzywojennych Nadarzyn należał do gminy Młochów powiatu błońskiego. Był jednak siedzibą gminy, która mieściła się w jednym z budynków okalających plac marszałka Piłsudskiego, gdzie obecnie stoi popiersie marszałka. Ludność całej gminy liczyła wówczas około 10,5 tysiąca osób, w tym olbrzymią większość, bo około 9,5 tysiąca stanowili Polacy, a do mniejszości narodowych należeli Żydzi, którzy zajmowali się głównie handlem. Poza tym mieszkało tu niewielu Niemców i Rosjan.

W niepodległej już Polsce nadal intensywnie pracowała Ochotnicza Straż Pożarna, a obok niej rozwijało swą działalność Kółko Rolnicze, które prowadziło szkolenia rolników między innymi poprzez wizytowanie gospodarstw o najlepszych wynikach. W roku 1932 oddano do użytku drewnianą szkołę o sześciu izbach lekcyjnych, przy budowie której szczególnie dużo inicjatywy wykazali Tomasz Kalbarczyk, ówczesny kierownik szkoły, oraz mieszkaniec Nadarzyna, Bolesław Mroziński. Budynek ten służył później dzieciom jako przedszkole i został rozebrany wiele lat temu, ustępując miejsca przestronnemu, nowoczesnemu gmachowi przedszkola. W 1935 roku powstał w Nadarzynie Gminny Ośrodek Zdrowia, którego pierwszym kierownikiem był doktor Wróbel.

W latach II wojny światowej, położony w sąsiedztwie szczególnie gnębionej przez Niemców Warszawy, na szlaku, którym posuwała się I niemiecka dywizja, Nadarzyn był jednym z punktów oporu wojsk polskich. Wiosną 1940 roku ekshumacja i pogrzeb pomordowanych wcześniej osób przekształciły się w patriotyczną manifestację z chóralnie odśpiewaną „Rotą”. Na terenie tym działał ZWZ, przekształcony później w Armię Krajową, której dowódcą był Henryk Bolicki z Podkowy Leśnej o pseudonimie „Twardy”. Spod okupacji hitlerowskiej Nadarzyn został wyzwolony tego samego, co i Warszawa dnia, czyli 17 stycznia 1945 roku.

Obecnie Nadarzyn jest siedzibą gminy, którą zamieszkuje około 11 tysięcy osób. Po przełomie w 1989 roku Nadarzyn stał się atrakcyjną miejscowością dla dotychczasowych mieszkańców Warszawy dostatecznie zmęczonych jej wielkomiejskością, by szukać zieleni i kameralności na powstających tu stale nowych osiedlach. Zmieniła się w związku z tym struktura zawodowa mieszkańców gminy, powstało wiele przedsiębiorstw, rozrosło się zaplecze handlowe. To z kolei stało się powodem modernizacji obiektów użytku publicznego oraz dróg.

Nadarzyński Ośrodek Kultury

Obecnie[edytuj]

Swoją działalność prowadzi tutaj ponad 1100 podmiotów gospodarczych. Jest wśród nich ponad 20 dużych firm zarówno z kapitałem krajowym, jak zagranicznym, m.in.: 3M Poland, Scania Polska, MAN, DAF, Mago S.A., Wanzl Sp. z o.o., Schenker Sp. z o.o. oraz centrum handlowe MAXIMUS.

Gmina Nadarzyn lokuje się w czołówce inwestorów spośród polskich gmin.

Edukacja[edytuj]

Religia[edytuj]

W Nadarzynie znajduje się rzymskokatolicki kościół parafialny św. Klemensa, a także Biuro Oddziału Świadków Jehowy nadzorujące działalność Świadków Jehowy w Polsce[4] oraz ich miejscowy zbór wraz z Salą Królestwa[5].

Sport[edytuj]

W miejscowości działa od roku 1952 Gminny Ludowy Klub Sportowy Nadarzyn, którego drużyna piłkarska od sezonu 2010/2011 występuje w II lidze, a także Ludowy Klub Sportowy Orzeł Nadarzyn oraz Liga Obrony Kraju.

Zobacz też[edytuj]

Przypisy

  1. GUS. Bank Danych Lokalnych
  2. Mazowsze w drugiej połowie XVI wieku ; Cz.1, Mapa, plany, Warszawa 1973, k. 4.
  3. Strona szkoły
  4. Watchtower: Biuro Oddziału w Polsce. jw.org. [dostęp 2014-06-23].
  5. Znajdź miejsce zebrań Świadków Jehowy. jw.org. [dostęp 2016-01-13].

Linki zewnętrzne[edytuj]