Piątek (województwo łódzkie)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Przejdź do nawigacji Przejdź do wyszukiwania
Piątek
miasto w gminie miejsko-wiejskiej
Ilustracja
Pomnik w Piątku symbolizujący środek Polski
Herb
Herb
Państwo  Polska
Województwo  łódzkie
Powiat łęczycki
Gmina Piątek
Prawa miejskie 1339–1870, 2020
Burmistrz Krzysztof Lisiecki
Populacja (2011)
• liczba ludności

1908
Strefa numeracyjna 24
Kod pocztowy 99-120
Tablice rejestracyjne ELE
Położenie na mapie gminy Piątek
Mapa lokalizacyjna gminy Piątek
Piątek
Piątek
Położenie na mapie Polski
Mapa lokalizacyjna Polski
Piątek
Piątek
Położenie na mapie województwa łódzkiego
Mapa lokalizacyjna województwa łódzkiego
Piątek
Piątek
Położenie na mapie powiatu łęczyckiego
Mapa lokalizacyjna powiatu łęczyckiego
Piątek
Piątek
Ziemia52°04′09″N 19°28′50″E/52,069167 19,480556
SIMC 0573256
Urząd miejski
ul. Rynek 16
99-120 Piątek
Strona internetowa
BIP

Piątekmiasto[1] w Polsce położone w województwie łódzkim, w powiecie łęczyckim, w gminie Piątek. Miejscowość jest siedzibą gminy Piątek[2].

W latach 1975–1998 miejscowość położona była w województwie płockim.

Miasto położone jest nad rzekami Moszczenicą i Maliną. W Piątku krzyżują się drogi biegnące z Łodzi do Kutna i z Łowicza do Łęczycy.

Historia[edytuj | edytuj kod]

Piątek ze względu na swoje położenie był początkowo osadą targową. Prawdopodobnie nazwa Piątku pochodzi od dnia tygodnia, w którym odbywały się w nim targi. Prawa miejskie otrzymał w XIV w. W tym czasie był silnym ośrodkiem rzemieślniczo-handlowym. W połowie XVII w. liczył 320 domów i ok. 1500 mieszkańców. W tym czasie słynął m.in. z produkcji piwa (w 1800 r. w Piątku pracowały 33 browary)[potrzebny przypis].

W końcu XVI wieku miejscowość była miastem duchownym[3], miasto arcybiskupstwa gnieźnieńskiego w powiecie łęczyckim województwa łęczyckiego[4].

Do połowy XVII w. miasto rozwijało się dość prężnie, stanowiąc ważny ośrodek rzemieślniczo-handlowy. Rozwój Piątku zahamował najazd szwedzki, przede wszystkim jednak do upadku gospodarczego przyczynił się pożar w 1681 r., który strawił całe miasto. Od tego czasu Piątek nie odzyskał swojej świetności. W 1685 r. było w nim tylko 40 domów, a 100 lat później, w 1785 r. zaledwie o 10 więcej. W 1870 r. Piątek stracił prawa miejskie ze względu na udział mieszkańców w powstaniu styczniowym.

W okresie międzywojennym w Piątku powstała fabryka maszyn rolniczych, w której miała zatrudnienie część mieszkańców. Większość ludności jednak zajmowała się rolnictwem. Istniały również warsztaty rzemieślnicze oferujące mieszkańcom Piątku i okolicy swoje usługi. Część mieszkańców, zwłaszcza Żydzi, zajmowała się handlem. W większości okolicznych wsi istniały majątki ziemskie, w których miała zatrudnienie ludność zamieszkująca okolice Piątku. Tylko w nielicznych wsiach, w których nastąpiło uwłaszczenie zamieszkiwali (najczęściej małorolni) chłopi.

W pierwszej fazie Bitwy nad Bzurą Piątek i okoliczne wsie stały się areną ofensywy wojsk polskich. Po zaciekłych walkach, poważnie zniszczona miejscowość została zdobyta przez wojsko polskie 9 września 1939, jednak wskutek zmiany sytuacji na froncie oddziały polskie opuściły Piątek bez walki 13 września. W listopadzie 1939 Niemcy wcielili miejscowość w granice Rzeszy. Część polskich mieszkańców wysiedlono, a ludność pochodzenia żydowskiego wymordowano w ośrodku zagłady Żydów z Kraju Warty, w Kulmhof am Nehr (Chełmno n. Nerem).

Do 18 maja 1943 roku miejscowość nosiła przedwojenną nazwę, dopiero w tym dniu otrzymała niemiecką nazwę (Quadenstädt) – na cześć germańskiego plemienia Kwadów[5]. 18 stycznia 1945 Piątek został wyzwolony spod okupacji niemieckiej.

W 1966 działacze oddziału PTTK w Łęczycy wysunęli pomysł ustalenia środka Polski[6]. W 1969 Jan Bronisław Ciesielski z Instytutu Geodezji i Kartografii, działającego na zlecenie Głównego Urzędu Geodezji i Kartografii, określił jego współrzędne geodezyjne i kartograficzne[7]. Środek Polski został wyznaczony w Goślubiu, jednak uznano, że symboliczny pomnik należy ustawić w Piątku[8]. Wzniesiono go w centrum miejscowości. Wjeżdżający do Piątku są także witani tablicą informacyjną w kształcie granic państwa z napisem „Piątek – geometryczny środek Polski”. W październiku 2018 pomnik geometrycznego środka Polski odsłonięto także w odległej o kilkanaście kilometrów Nowej Wsi. Powstał on na podstawie nowego pomiaru uwzględniającego morskie wody wewnętrzne Polski[6].

1 stycznia 2020 r. Piątek ponownie uzyskał prawa miejskie[9].

 Osobny artykuł: Geometryczny środek Polski.

Zabytki[edytuj | edytuj kod]

Kościół mariawicki pw. Trójcy Przenajświętszej w Piątku

Według rejestru zabytków Narodowego Instytutu Dziedzictwa[10] na listę zabytków wpisane są obiekty:

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Miasto Piątek!, Gmina Piątek, 5 lipca 2019 [dostęp 2019-12-31] (pol.).
  2. Piątek, Lututów, Czerwińsk nad Wisłą, Klimontów - nowe miasta w Polsce od stycznia 2020 | Z kraju, TVN24 BiS [dostęp 2019-12-31] (pol.).
  3. Przeszłość administracyjna ziem województwa łódzkiego, w: Rocznik Oddziału Łódzkiego Polskiego Towarzystwa Historycznego, Łódź 1929, s. 15.
  4. Województwo sieradzkie i województwo łęczyckie w drugiej połowie XVI wieku. Cz. 2, Komentarz, indeksy, Warszawa 1998, s. 67.
  5. Verodnungsblatt des Reichsstathalters im Warthegau. 18 V 1943, nr 12, s. 99.
  6. a b Joanna Leszczyńska. Środek na bok. „Polityka”, s. 34, 13 lutego 2019. 
  7. Joanna Leszczyńska. Środek na bok. „Polityka”, s. 34–35, 13 lutego 2019. 
  8. Joanna Leszczyńska. Środek na bok. „Polityka”, s. 35, 13 lutego 2019. 
  9. Akt nadania statusu miasta przez Radę Ministrów, 2019 [dostęp 2020-01-07].
  10. NID: Rejestr zabytków nieruchomych, województwo łódzkie. [dostęp 22 maja 2011].
  11. Maciej Grzegorz Smoliński: Biskup Zygmunt Choromański (1892 – 1968). Życie i działalność. Warszawa: 2013, s. 20.

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]