Podział administracyjny II RP

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Rzeczpospolita
Polska

Godło II RP

Ten artykuł jest częścią serii:
Ustrój i polityka II RP



Podział administracyjny II Rzeczypospolitej – podział administracyjny Polski i następujące w związku z nim zmiany w latach 1918-1939.

Synteza[edytuj | edytuj kod]

Podział administracyjny II RP w 1930 r.
Podział administracyjny Polski 30 października 1938
Podział administracyjny Polski 31 sierpnia 1939

Tworzenie jednostek administracyjnych[edytuj | edytuj kod]

W chwili uzyskania niepodległości w 1918 roku, administracja polska spotkała się z pewnymi problemami. Poza władzami centralnymi na terenie Królestwa Polskiego i Galicji, na pozostałych obszarach kraju istniały tylko powiaty. W pierwszej kolejności należało utworzyć jednostki pośrednie – województwa. Z powodu różnych okoliczności (np. obowiązującego prawa zaborczego) zdecydowano się na zachowanie byłych granic rozbiorowych jako granic województw.

Na mocy tzw. ustawy tymczasowej z 2 sierpnia 1919 (która de facto przetrwała do 1937 roku) z dziesięciu guberni Królestwa Polskiego (wraz z zachodnimi terenami guberni grodzieńskiej) utworzono 14 sierpnia 1919 roku 5 województw: białostockie, kieleckie, lubelskie, łódzkie i warszawskie[1]. W Warszawie ustalono odrębne województwo. Województwa te kwalifikowano jako województwa centralne.

Z byłych terenów pruskich utworzono 12 sierpnia 1919 roku województwa poznańskie (obszar Wielkiego Księstwo Poznańskiego i część powiatów namysłowskiego i sycowskiego) i pomorskie (obszar Prus Zachodnich wraz z Działdowem z Prus Wschodnich)[2].

Województwo śląskie powstało na mocy ustawy z 15 lipca 1920 roku tegoż dnia[3]. Składało się z polskiej części dawnego pruskiego Górnego Śląska oraz polskiej części dawnego austriackiego Księstwa Cieszyńskiego. Jako jedyne w Polsce, województwo śląskie cieszyło się szeroką autonomią w zakresie administracji i ustawodawstwa. Podział administracyjny województwa śląskiego na powiaty został ustanowiony rozporządzeniem wojewody śląskiego z dnia 17 czerwca 1922 r. w przedmiocie ustroju powiatowego Województwa Śląskiego[4]. Województwa poznańskie, pomorskie i śląskie kwalifikowano jako województwa zachodnie.

Ustawą z 3 grudnia 1920 roku zjednoczono administracyjny ustrój Galicji z tym wprowadzonym w byłym zaborze rosyjskim, tworząc 23 grudnia 1920 roku województwa: krakowskie, lwowskie, stanisławowskie i tarnopolskie[5]. Województwa te kwalifikowano jako województwa południowe.

Zgodnie z ustawą z 4 lutego 1921 roku na Zabużu utworzono 19 lutego 1921 roku województwa wołyńskie, poleskie i nowogródzkie[6]. Ostatnim obszarem nowej Polski, który otrzymał status województwa była Ziemia Wileńska, tworząc dopiero 20 stycznia 1926 roku województwo wileńskie, zgodnie z ustawą z 22 grudnia 1925 roku[7]. Województwa te kwalifikowano jako województwa wschodnie.

Łączna liczba województw w 1925 roku wynosiła 16 + Warszawa, a liczba powiatów ustaliła się na poziomie 281.

Charakterystyka[edytuj | edytuj kod]

Stolicami województw na ogół były miasta duże (Warszawa, Kraków, Poznań), choć w kilku przypadkach były to miasta średnie (Łuck, Kielce), wręcz małe (Nowogródek). Siedziby powiatów były pod względem wielkości bardzo zróżnicowane. Niektóre miały większą liczbę mieszkańców niż stolice województw (Częstochowa, Radom, Gdynia, a od roku 1938 po przyłączeniu do województwa pomorskiego także i Bydgoszcz), inne były małymi miasteczkami, nawet wsiami (Janów Podlaski czy Stopnica). Istniejący podział administracyjny stanowił przedmiot krytyki[8].

W latach 20. wykazywano starania ku reformie administracyjnej, która zatarłaby ślady kordonów zaborowych. Postulowano m.in. podział Polski na pięć lub sześć województw, lecz takie skrajne projekty nie spotkały się z szerszym uznaniem. Poparcie zyskało natomiast przywracanie polskich nazw miejscowościom, których nazwy zostały zgermanizowane bądź zrusyfikowane (nie dotyczyło to jednak terenów dawnej Kongresówki , gdzie przetrwały nazwy carskiego pochodzenia typu Aleksandrów czy Konstantynów)[8].

Zmiany administracyjne[edytuj | edytuj kod]

1 kwietnia 1932 roku nastąpiła masowa likwidacja powiatów. Zniesiono 21 najmniejszych bądź najsłabszych powiatów, głównie na terenie województw poznańskiego i krakowskiego[9]. Równocześnie, w największych miastach zaczęły powstawać powiaty grodzkie. Łącznie 20 miast (wraz z Gdynią w 1929) zostało wykluczonych z otaczających je powiatów ziemskich i podniesionych do rangi odrębnych powiatów. Dwa powiaty – sarneński (1930) i turczański (1931) – zmieniły województwo[10][11].

Pod koniec lat międzywojennych przybierał formę projekt zredukowania liczby województw, a mianowicie zlikwidowanie województw kieleckiego, białostockiego, nowogródzkiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego[8]. Powstał projekt utworzenia nowego województwa sandomierskiego, obejmującego głównie obszar Centralnego Okręgu Przemysłowego[12].

Dążenia do zniwelowania nadal istniejących różnic pozaborowych oraz chęć usprawnienia zarządzania ciążącym do siebie gospodarczo regionami były przyczyną przeprowadzonych w 1938 i 1939 roku dwóch serii zmian, polegających głównie na przełączaniu powiatów między sąsiednimi województwami[8]. W ich ramach łącznie 25 powiatów (i pojedyncze gminy) zmieniły przynależność wojewódzką, często na zasadzie wzajemnej wymiany[13]. Przeprowadzono także ujednolicenie podziału kraju na gminy i gromady. W październiku 1938 roku do Rzeczypospolitej z Czechosłowacji zostało przyłączone Zaolzie, a w listopadzie części Spisza, Orawy, Ziemi Czadeckiej, doliny Popradu oraz źródłowisko Udawy[14].

1 kwietnia 1939 roku II Rzeczpospolita składała się z: 16 województw, 264 powiatów (w tym 23 grodzkich), 611 gmin miejskich (w tym 53 miast wydzielonych z powiatowych związków samorządowych), 3195 gmin wiejskich oraz 40.533 gromad[8]

Województwa (1921)[edytuj | edytuj kod]

Powiaty i miasta powiatowe w 1938 r.
Herb Województwo Pow.km2 Mieszk. Mieszk.
/km2
Liczba
powiatów
Liczba
miast
Liczba
gmin
Miasto wojewódzkie
Dawne Królestwo Polskie (województwa centralne)
POL województwo białostockie II RP COA.svg białostockie 32.450 1.301.858 40,1 13 49 180 POL Białystok COA.svg Białystok
POL województwo kieleckie II RP COA.svg kieleckie 25.741 2.535.898 95,5 17 39 310 Herb miasta Kielce.svg Kielce
POL województwo lubelskie II RP COA.svg lubelskie 31.123 2.085.746 66,9 19 33 276 POL Lublin COA 1.svg Lublin
POL województwo łódzkie II RP COA.svg łódzkie 19.034 2.252.769 118,4 13 46 232 POL Łódź COA.svg Łódź
POL województwo warszawskie II RP COA.svg warszawskie 29.342 2.114.886 72,1 23 59 297 POL Warszawa COA.svg Warszawa
POL Warszawa COA.svg Miasto stołeczne Warszawa 121 936.713 7741,4 4 1 0 POL Warszawa COA.svg Warszawa
Kresy Wschodnie (województwa wschodnie)
POL województwo nowogródzkie II RP COA.svg nowogródzkie 22.692 800.761 35,3 8 8 89 Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.png Nowogródek
POL województwo poleskie II RP COA.svg poleskie 42.280 879.417 20,8 10 17 113 POL Brześć nad Bugiem COA.svg Brześć nad Bugiem
POL województwo wołyńskie II RP COA.svg wołyńskie 30.274 1.437.569 47,5 10 19 95 POL Łuck COA.svg Łuck
POL województwo wileńskie II RP COA.svg wileńskie1 29.109 1.005.565 34,5 8 14 103 Coat of arms of Vilnius Gold.png Wilno
Galicja (województwa południowe)
POL województwo krakowskie II RP COA.svg krakowskie 17.448 1.992.810 114,2 22 53 1896 POL Kraków COA.svg Kraków
POL województwo lwowskie II RP COA.svg lwowskie 27.024 2.718.014 100,6 27 61 2202 POL Lwów COA.svg Lwów
POL województwo stanisławowskie II RP COA.svg stanisławowskie 18.368 1.339.191 72,9 15 29 904 POL Stanisławów COA.svg Stanisławów
POL województwo tarnopolskie II RP COA.svg tarnopolskie 16.240 1.428.520 88,0 17 35 1087 POL Tarnopol COA.svg Tarnopol
Dawny zabór pruski (województwa zachodnie)
POL województwo poznańskie II RP COA.svg poznańskie 26.528 1.967.865 74,2 34 118 3041 POL Poznań COA.svg Poznań
POL województwo pomorskie II RP COA.svg pomorskie 16.386 935.643 57,1 18 33 1359 POL Toruń COA.svg Toruń
Dawne ziemie niemieckie i austriackie
POL województwo śląskie II RP COA.svg śląskie 4.230 1.124.967 265,9 9+3 18 414 Katowice Herb.svg Katowice
Godło II Rzeczypospolitej.png Polska 388.390 26.858.192 69,2 270 632 12 598 POL Warszawa COA.svg Warszawa
1 1921 – jako Ziemia Wileńska, zaś jako województwo – dopiero od 1925 roku.

Powiaty według województw[edytuj | edytuj kod]

Powierzchnia powiatów według stanu na 1939 r., w przypadku wcześniejszego zniesienia lub zmiany przynależności wojewódzkiej powiatu na ostatni rok istnienia w ramach danego województwa. Liczba ludności na podstawie spisu powszechnego z 1931 r., w przypadku powiatów zniesionych lub przeniesionych przed tą datą, dane ze spisu powszechnego z 1921 r.

Województwo białostockie[edytuj | edytuj kod]

Woj. białostockie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo białostockie
augustowski 2035 74.800 POL Augustów COA.svg Augustów 12.147
białostocki 1 3079 140.100 POL Białystok COA.svg Białystok 1 91.100
Białystok miasto (od 1928) 1 39 91.100 POL Białystok COA.svg Białystok 1 91.100
białowieski (1921-22) 5 7 1602 14.353 POL gmina Białowieża COA.svg Białowieża  ?
bielski 5 4989 204.500 POL Bielsk Podlaski COA.svg Bielsk 7.029
grodzieński (od 1921) 6 7 4459 213.100 POL Grodno COA.svg Grodno 49.932
kolneński (do 1932) 2 1528 63.656 POL Kolno COA.svg Kolno 5.285
łomżyński (do 1939) 2 3 2657 168.200 POL Łomża COA.svg Łomża 25.065
ostrołęcki (do 1939) 2 3 2281 112.600 POL Ostrołęka COA.svg Ostrołęka 13.438
ostrowski (do 1939) 3 1467 99.800 Herb ostrowi.svg Ostrów Mazowiecka 17.611
sejneński (do 1925) 4 795 19.699 POL Sejny 1 COA.svg Sejny 2.254
sokólski 2333 103.100 POL Sokółka COA.svg Sokółka 6.382
suwalski 4 2246 110.100 POL Suwałki COA.svg Suwałki 21.957
szczuczyński (od Szczuczyn) 1451 68.200 POL Grajewo dawny COA.svg Grajewo 9.036
wołkowyski (od 1921) 7 3938 171.300 POL Wołkowysk COA.svg Wołkowysk 15.136
wysokomazowiecki 1467 87.000 POL Wysokie Mazowieckie COA.svg Wysokie Mazowieckie 3.977
1 12 kwietnia 1928 r. utworzono powiat miejski w Białymstoku (Dz. U. z 1928 r. Nr 45, poz. 426).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat kolneński a jego terytorium przyłączono do powiatów łomżyńskiego i ostrołęckiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 3, poz. 18)
3 1 kwietnia 1939 powiaty łomżyński, ostrołęcki i ostrowski przyłączono do województwa warszawskiego (Dz. U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
4 1 stycznia 1925 r. zniesiono powiat sejneński a jego terytorium przyłączono do powiatu suwalskiego (Dz. U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1052)
5 1 sierpnia 1922 r. zniesiono powiat białowieski a jego terytorium przyłączono do powiatu bielskiego (Dz. U. z 1922 r. Nr 56, poz. 504)
6 21 maja 1929 r. utworzono powiat szczuczyński w woj. nowogródzkim z części powiatu lidzkiego i grodzieńskiego (Dz. U. z 1929 r. Nr 33, poz. 307).
7 19 lutego 1921 r. powiaty białowieski, grodzieński i wołkowyski przyłączono do woj. białostockiego (Dz. U. z 1921 r. Nr 16, poz. 93).

Województwo kieleckie[edytuj | edytuj kod]

Woj. kieleckie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo kieleckie
będziński 2 4 459 231.300 POL Będzin COA.svg Będzin 47.835
Częstochowa miasto (od 1928) 2 48 117.200 POL Częstochowa COA (II RP).svg Częstochowa 117.200
częstochowski 2 1855 182.600 POL Częstochowa COA (II RP).svg Częstochowa 2 117.200
iłżecki (od Iłża) 1835 162.400 Starachowice herb.svg Wierzbnik 5 13.600
jędrzejowski 1277 108.800 Gmina Jędrzejów herb.svg Jędrzejów 12.853
kielecki 2052 244.100 Herb miasta Kielce.svg Kielce 58.397
konecki (do 1939) 1 1862 179.800 POL Konskie COA PioM.svg Końskie 11.102
kozienicki 1857 143.1 POL Kozienice COA.svg Kozienice 7.793
miechowski 1353 153.700 POL Miechów COA.svg Miechów 6.360
olkuski 1361 151.300 POL Olkusz COA.svg Olkusz 9.916
opatowski 1639 186.500 POL Opatów COA.svg Opatów 9.519
opoczyński (do 1939) 1 1773 129.900 POL Opoczno COA.svg Opoczno 8.921
pińczowski 1148 126.000 POL Pińczów COA.svg Pińczów 7.423
Radom miasto (od 1932) 3 25 77.900 POL Radom COA.svg Radom 77.900
radomski 3 2095 166.900 POL Radom COA.svg Radom 3 77.900
sandomierski 1186 124.400 POL Sandomierz COA.svg Sandomierz 7.894
Sosnowiec miasto (od 1928) 2 33 109.000 Sosnowiec Herb.svg Sosnowiec 109.000
stopnicki (od Stopnica) 1590 153.200 POL Busko-Zdrój COA.svg Busko 5.026
włoszczowski 1446 101.600 POL gmina Włoszczowa COA.svg Włoszczowa 6.900
zawierciański (od 1927) 4 945 131.000 POL Zawiercie COA.svg Zawiercie 32.713
1 1 kwietnia 1939 powiaty opoczyński i konecki (z wyjątkiem gmin miejskich Skarżysko-Kamienna i Szydłowiec oraz gmin wiejskich Bliżyn i Szydłowiec) przyłączono do województwa łódzkiego (Dz. U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
2 12 kwietnia 1928 r. utworzono powiaty miejskie w Częstochowie i Sosnowcu (ten ostatni z powiatu będzińskiego) (Dz. U. z 1928 r. Nr 45, poz. 426).
3 18 maja 1932 r. utworzono powiat miejski w Radomiu (Dz. U. z 1932 r. Nr 41, poz. 408).
4 1 stycznia 1927 r. utworzono powiat zawierciański z części powiatu będzińskiego (Dz. U. z 1926 r. Nr 125, poz. 727).
5 Do 31 marca 1939. Potem jako Starachowice-Wierzbnik (M.P. z 1939 r. Nr 77, poz. 175).

Województwo krakowskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. krakowskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo krakowskie
bialski 4 635 139.100 POL Biała Krakowska (Bielsko-Biała) COA.svg Biała 22.891
bocheński 877 113.800 POL Bochnia COA.svg Bochnia 12.274
brzeski 849 102.200 POL Brzesko COA 1.svg Brzesko 3.672
chrzanowski 722 138.100 POL Chrzanów COA.svg Chrzanów 17.833
dąbrowski 650 66.700 POL Dąbrowa Tarnowska COA.svg Dąbrowa 6.017
dębicki (od 1937) 8 1141 110.900 POL Dębica N COA.svg Dębica 9.276
gorlicki 1 1082 104.800 POL Gorlice COA 1.svg Gorlice 6.730
grybowski (do 1932) 1 585 51.932 POL Grybów COA.svg Grybów 3.311
jasielski 2 1055 116.100 POL Jasło COA.svg Jasło 10.112
krakowski 5 7 884 187.500 POL Kraków COA.svg Kraków 219.300
Kraków miasto 48 219.300 POL Kraków COA.svg Kraków 219.300
limanowski 944 87.300 POL Limanowa COA.svg Limanowa 2.542
makowski (od 1924 do 1932) 3 823 67.378 POL Maków Podhalański COA.svg Maków 4.111
mielecki 901 77.500 POL Mielec COA.svg Mielec 7.057
myślenicki 3 5 988 102.700 POL Myślenice COA.svg Myślenice 6.277
nowosądecki 1 1572 183.900 POL Nowy Sącz COA.svg Nowy Sącz 30.278
nowotarski 3 6 2069 131.800 POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ 10.700
oświęcimski (do 1932) 4 314  ? POL Oświęcim COA.svg Oświęcim 11.949
pilzneński (lub pilzneński) (do 1932) 2 573 47.355 POL Pilzno COA.svg Pilzno 3.671
podgórski (do 1923) 7 221 39.937 Podgorze Free ,Royal City (Krakow) coat of arms.jpg Podgórze 24.676
ropczycki (do 1937) 2 8 1141 110.700 POL Ropczyce COA.svg Ropczyce 3.382
spisko-orawski (do 1925) 6 583 22.684 POL Nowy Targ COA.svg Nowy Targ 8.071
tarnowski 1 881 142.400 POL Tarnów COA.svg Tarnów 45.235
wadowicki 3 4 1109 145.100 POL Wadowice dawny COA.svg Wadowice 8.400
wielicki (do 1932) 5 458 68.084 POL Wieliczka COA 1.svg Wieliczka 9.872
żywiecki 3 1153 130.900 POL Żywiec COA.svg Żywiec 6.571
1 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat grybowski a jego terytorium włączono do powiatów nowosądeckiego, gorlickiego i tarnowskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat pilzneński a jego terytorium włączono do powiatów ropczyckiego i jasielskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
3 powiat makowski utworzono dopiero 1 stycznia 1924 r. z części obszaru powiatów żywieckiego i myślenickiego (Dz. U. z 1923 r. Nr 122, poz. 991). 1 kwietnia 1932 r. powiat zniesiono a jego terytorium włączono do powiatów wadowickiego, żywieckiego, myślenickiego i nowotarskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
4 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat oświęcimski a jego terytorium włączono do powiatów bialskiego i wadowickiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
5 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat wielicki a jego terytorium włączono do powiatów myślenickiego i krakowskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3).
6 1 lipca 1925 r. zniesiono powiat spisko-orawski a jego terytorium włączono do powiatu nowotarskiego (Dz. U. z 1925 r. Nr 63, poz. 441).
7 1 stycznia 1924 r. zniesiono powiat podgórski a jego terytorium włączono do powiatu krakowskiego (Dz. U. z 1923 r. Nr 122, poz. 992)
8 1 kwietnia 1937 r. zniesiono powiat ropczycki a z jego terytorium utworzono powiat dębicki (Dz. U. z 1937 r. Nr 18, poz. 119).

Województwo lubelskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. lubelskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo lubelskie
bialski 2 2122 116.000 POL Biała Podlaska COA.svg Biała Podlaska 17.549
biłgorajski 1720 116.900 POL Biłgoraj COA.svg Biłgoraj 8.177
chełmski 1975 162.300 POL Chełm COA 1.svg Chełm 29.222
garwoliński (do 1939) 1 1974 159.900 POL Garwolin COA.svg Garwolin 6.262
hrubieszowski 1575 130.000 POL Hrubieszów COA 1.svg Hrubieszów 13.359
janowski 1960 152.700 POL Janów Lubelski COA.svg Janów 7.067
konstantynowski (do 1932)2 (od Konstantynów) 1272 58.460 POL Janów Podlaski COA.svg Janów Podlaski 3.900
krasnostawski 1521 134.200 POL Krasnystaw COA.svg Krasnystaw 10.435
lubartowski 1389 108.000 POL Lubartów COA.svg Lubartów 7.638
lubelski 3 1889 163.500 POL Lublin COA 1.svg Lublin 3 112.300
Lublin miasto (1920-1922 i od 1928) 3 30 112.300 POL Lublin COA 1.svg Lublin 112.300
łukowski 1762 129.100 POL Łuków COA.svg Łuków 13.971
puławski 1 1618 156.500 POL Puławy COA.svg Puławy 7.205
radzyński 1621 99.100 POL Radzyń Podlaski COA.svg Radzyń 5.291
siedlecki 2 1988 151.400 Herb Siedlce.svg Siedlce 36.927
sokołowski (do 1939) 1 1276 83.900 POL Sokołów Podlaski COA.svg Sokołów Podlaski 9.901
tomaszowski 1397 121.100 POL Tomaszów Lubelski COA 1.svg Tomaszów 10.433
węgrowski (do 1939) 1 1301 88.800 POL Węgrów COA.svg Węgrów 9.416
włodawski 2326 113.600 POL Włodawa COA.svg Włodawa 8.519
zamojski 1662 149.500 POL Zamość COA.svg Zamość 24.273
1 1 kwietnia 1939 r. wyłączono powiaty: garwoliński, sokołowski, węgrowski i gminę Irena z powiatu puławskiego (którą przyłączono do powiatu garwolińskiegoDz. U. z 1939 r. Nr 14, poz. 82) i włączono je do województwa warszawskiego (Dz. U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat konstantynowski a jego terytorium włączono do powiatu bialskiego i siedleckiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 33).
3 4 marca 1920 r. utworzono powiat miejski w Lublinie (Dz. U. z 1920 r. Nr 20, poz. 106), 26 lipca 1922 r. został zniesiony (Dz. U. z 1922 r. Nr 56, poz. 510) i ponownie utworzony 12 kwietnia 1928 r. (Dz. U. z 1928 r. Nr 45, poz. 426).

Województwo lwowskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. lwowskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo lwowskie
bóbrecki 891 97.100 Bobrka coa 1569.png Bóbrka 5.441
brzozowski 684 83.200 POL Brzozów COA do 2009.svg Brzozów 4.242
cieszanowski (do 1922) 4 1136 86.549 POL Cieszanów COA.svg Cieszanów 4 2.248
dobromilski 994 94.000 POL Dobromil COA.svg Dobromil 5.531
drohobycki 1499 194.400 Drohobyc.png Drohobycz 32.300
gródecki 889 85.000 POL Gródek Jagielloński COA.svg Gródek Jagielloński 12.942
jarosławski 1337 148.000 POL Jarosław COA alt.svg Jarosław 22.330
jaworowski 977 86,800 POL Jaworów COA.svg Jaworów 10.690
kolbuszowski 873 69.600 POL Kolbuszowa COA.svg Kolbuszowa 3.112
krośnieński 1 934 113.400 POL Krosno COA.svg Krosno 12.125
liski (od 1931 leski) 5 1832 111.600 POL Lesko COA.svg Lisko (od 1931 Lesko) 5 3.943
lubaczowski (od 1923) 4 1146 87.300 POL Lubaczów COA.svg Lubaczów 4 6.245
lwowski 1276 142.800 POL Lwów COA.svg Lwów 312.200
Lwów miasto 67 312.200 POL Lwów COA.svg Lwów 312.200
łańcucki 889 97.700 POL Łańcut COA.svg Łańcut 7.535
mościski 755 89.500 POL Mościska XVw COA.svg Mościska 4.770
niżański 973 64.200 POL Nisko dawny COA.svg Nisko 5.461
przemyski 1002 162.500 POL Przemyśl COA.svg Przemyśl 51.000
przeworski 415 61.400 POL Przeworsk COA.svg Przeworsk 5.941
rawski 1401 122.100 POL Rawa Ruska COA.svg Rawa Ruska 11.146
rudecki 670 79.200 CoARudki XIX XX.png Rudki 3.649
rzeszowski 1 1270 185.100 POL Rzeszów dawny COA.svg Rzeszów 26.900
samborski 2 1133 133.800 Sambir.png Sambor 21.900
sanocki 1282 114.200 POL Sanok COA.svg Sanok 14.262
sokalski 1324 109.100 POL Sokal COA.svg Sokal 12.135
starosamborski (do 1932) 2 689 82.135 POL Stary Sambor COA.svg Stary Sambor 4.867
strzyżowski (do 1932) 1 524 56.400 POL Strzyżów COA.svg Strzyżów 3.060
tarnobrzeski 949 72.200 POL Tarnobrzeg COA.svg Tarnobrzeg 3.643
turczański (od 1931) 3 1829 114.400 Turka city coa 1928.png Turka 10.145
żółkiewski 1111 95.500 Zhovkva.png Żółkiew 10.348
1 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat strzyżowski a jego terytorium włączono do powiatów rzeszowskiego i krośnieńskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat starosamborski a jego terytorium włączono do powiatu samborskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36).
3 17 kwietnia 1931 roku przyłączono do woj. lwowskiego powiat turczański z woj. stanisławowskiego (Dz. U. z 1931 r. Nr 34, poz. 238).
4 1 stycznia 1923 przeniesiono siedzibę urzędu starostwa powiatu cieszanowski z Cieszanowa do Lubaczowa a nazwę powiatu zmieniono na powiat lubaczowski (M.P. z 1922 r. Nr 282, poz. 204)
5 4 marca 1931 zmieniona nazwę Liska na Lesko i przez to powiatu liskiego na powiat leski (M.P. z 1931 r. Nr 51, poz. 86)

Województwo łódzkie[edytuj | edytuj kod]

Woj. łódzkie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo łódzkie
brzeziński 1100 150.900 POL Brzeziny COA.svg Brzeziny 13.045
kaliski (do 1938) 2 1481 195.800 POL Kalisz COA 1.svg Kalisz 68.300
kolski (do 1938) 2 1220 119.400 POL Koło COA.svg Koło 13.771
konecki (od 1939) 4 1619 135.900 POL Konskie COA PioM.svg Końskie 11.102
koniński (do 1938) 1 2 2368 207.500 POL Konin COA.svg Konin 10.390
kutnowski (od 1939) 4 922 108.00 POL Kutno COA 1.svg Kutno 23.451
łaski 1400 171.900 POL Łask COA.svg Łask 6.502
łęczycki 1317 127.600 POL Łęczyca COA.svg Łęczyca 10.553
łowicki (od 1939) 4 1258 104.800 POL Łowicz COA.svg Łowicz 17.613
łódzki 3 893 161.700 POL Łódź COA.svg Łódź 3 604.600
Łódź miasto (od 1920) 3 59 604.600 POL Łódź COA.svg Łódź 604.600
opoczyński (od 1939) 4 1773 129.900 POL Opoczno COA.svg Opoczno 8.921
piotrkowski 2073 222.200 POL Piotrków Trybunalski COA 1.svg Piotrków 51.294
radomszczański 2149 186.400 POL Radomsko COA.svg Radomsko 22.980
rawski (od 1939) 4 1327 93.500 POL Rawa Mazowiecka COA.svg Rawa Mazowiecka 9.200
sieradzki 1618 167.400 POL Sieradz COA.svg Sieradz 10.537
skierniewicki (od 1939) 4 831 71.000 POL Skierniewice COA.svg Skierniewice 20.191
słupecki (do 1932) 1 1070 83.985 POL Słupca COA.svg Słupca 6.204
turecki (do 1938) 2 1248 101.700 POL Turek COA.svg Turek 9.421
wieluński 2107 214.3 POL Wieluń COA.svg Wieluń 13.220
1 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat słupecki a jego terytorium włączono do powiatu konińskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 34).
2 1 kwietnia 1938 roku przeniesiono powiaty kaliski, kolski, koniński i turecki do województwa poznańskiego (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
3 4 marca 1920 r. utworzono powiat miejski w Łodzi (Dz. U. z 1920 r. Nr 20, poz. 106).
4 1 kwietnia 1939 roku do województwa łódzkiego przyłączono:

Województwo nowogródzkie[edytuj | edytuj kod]

Woj. nowogrodzkie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo nowogródzkie
baranowicki 3298 161.100 Coat of Arms of Baranavičy, Belarus.png Baranowicze 22.893
duniłowicki (lub duniłowiczowski) (do 1922) 1 3687 112.717 Coats of arms of None.svg Duniłowicze 1.386
dziśnieński (od Dzisna) (do 1922) 2 5156 170.342 Coat of Arms of Hłybokaje, Belarus.png Głębokie 4.514
lidzki 3 4258 183.500 Coat of Arms of Lida, Belarus, 1845.png Lida 19.490
nieświeski 1968 114.500 Coat of Arms of Niasviž, Belarus.png Nieśwież 7.357
nowogródzki 2930 149.500 Coat of Arms of Navahrudak, Belarus.png Nowogródek 9.567
słonimski 3069 126.500 Coat of Arms of Słonim, Belarus.png Słonim 16.284
stołpecki 2371 99.400 Coat of Arms of Stoŭbcy, Belarus.svg Stołpce 6.569
szczuczyński (od 1929) 3 2273 107.200 Coat of Arms of Ščučyn, Belarus.png Szczuczyn (1921) 1.539
wilejski (do 1922) 4 3421 103.914 Coat of Arms of Vilejka, Belarus.png Wilejka 3.417
wołożyński 2799 115.500 Coat of Arms of Vałožyn, Belarus.svg Wołożyn 6.269
1 13 kwietnia 1922 r. wyłączono powiat duniłowicki i przyłączono do Ziemi Wileńskiej (Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213).
2 13 kwietnia 1922 r. wyłączono powiat dziśnieński i przyłączono do Ziemi Wileńskiej (Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213).
3 21 maja 1929 r. utworzono szczuczyński z części powiatu lidzkiego i grodzieńskiego (Dz. U. z 1929 r. Nr 33, poz. 307).
4 13 kwietnia 1922 r. wyłączono powiat wilejski i przyłączono do Ziemi Wileńskiej (Dz. U. z 1922 r. Nr 26, poz. 213).

Województwo poleskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. poleskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo poleskie
brzeski 4625 216.200 POL Brześć nad Bugiem COA.svg Brześć nad Bugiem 50.700
drohiczyński 2351 97.000 Coat of Arms of Drahičyn, Belarus.png Drohiczyn (1921) 1.987
iwacewicki (od 1935) 2 3562 83.700 Coat of Arms of Ivacevičy, Belarus.png Iwacewicze (1921) 373
kobryński 3545 114.000 POL Kobryń COA.png Kobryń 10.101
kosowski (do 1935) 2 3578 48.586 Coat of Arms of Kosava, Belarus.png Kosów Poleski 3.256
koszyrski (lub kamień-koszyrski) 3243 95.000 Герб-Камінь-Каширський.jpg Kamień Koszyrski (1921) 1.265
łuniniecki 3 5722 109.300 Coat of Arms of Łuniniec, Belarus.png Łuniniec 8.721
piński 3 5587 183.600 POL Pińsk COA.svg Pińsk 31.913
prużański 2644 108.600 POL Prużana COA.svg Prużana 8.013
sarneński (do 1930) 1 3 5441 131.652 Sarny.png Sarny 5.931
stoliński (od 1923) 3 5389 124.800 Coat of Arms of Stolin, Belarus.svg Stolin 6.328
1 16 grudnia 1930 r. powiat sarneński zmienił przynależność z województwa poleskiego do województwa wołyńskiego (Dz. U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649).
2 1 kwietnia 1935 r. zniesiono powiat kosowski a z jego terytorium utworzono powiat iwacewicki (Dz. U. z 1929 r. Nr 35, poz. 318; zm. Dz. U. z 1931 r. Nr 111, poz. 867).
3 1 stycznia 1923 r. utworzono powiat stoliński z części powiatów łuninieckiego, sarneńskiego i pińskiego (Dz. U. z 1922 r. Nr 116, poz. 1051).

Województwo pomorskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. pomorskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo pomorskie
brodnicki 912 56.300 POL Brodnica COA.svg Brodnica 8.521
bydgoski (od 1938) 1 1334 58.100 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz 117.200
Bydgoszcz miasto (od 1938) 1 75 117.200 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz 117.200
chełmiński 738 52.800 POL Chełmno COA.svg Chełmno 12.531
chojnicki 1854 76.900 POL Chojnice COA.svg Chojnice 14.255
działdowski (do 1938) 2 842 42.700 POL Działdowo COA.svg Działdowo 5.103
Gdynia miasto (od 1929) 4 66 38.600 POL Gdynia COA.svg Gdynia (1936) 38.600
gniewski (do 1932) 3 417 27.161 POL Gniew COA.svg Gniew 3.639
Grudziądz miasto 28 54.000 POL Grudziądz COA.svg Grudziądz 54.000
grudziądzki 758 42.800 POL Grudziądz COA.svg Grudziądz 54.000
Inowrocław miasto (od 1938) 1 37 34.400 POL Inowrocław COA.svg Inowrocław 34.400
inowrocławski (od 1938) 1 1267 67.500 POL Inowrocław COA.svg Inowrocław 34.400
kartuski 4 1302 68.700 POL Kartuzy COA.svg Kartuzy 5.055
kościerski 1162 51.700 POL Kościerzyna COA.svg Kościerzyna 7.379
lipnowski (od 1938) 1 1535 104.500 POL Lipno COA.svg Lipno 10.415
lubawski (od Lubawa) 833 53.600 POL Nowe Miasto Lubawskie COA.svg Nowe Miasto Lubawskie 4.473
morski (od 1927) 4 1281 79.900 POL Gdynia COA.svg Gdynia (od 1928 Wejherowo) 4 31.210
nieszawski (od 1938) 1 1278 117.900 POL Nieszawa COA.svg Nieszawa 2.904
pucki (do 1926) 4 590 27.973 POL Puck COA.svg Puck 2.792
rypiński (od 1938) 1 1188 84.900 POL Rypin COA.svg Rypin 8.348
sępoleński 681 31.600 POL Sępólno Krajeńskie COA.svg Sępolno 3.992
starogardzki 3 1127 71.800 POL Starogard Gdański COA.svg Starogard 13.356
szubiński (od 1938) 1 917 47.800 POL Szubin COA.svg Szubin 3.271
świecki 3 1533 88.000 POL Świecie COA.svg Świecie 8.729
tczewski 3 716 67.400 POL Tczew COA 1.svg Tczew 22.500
Toruń miasto 59 61.900 POL Toruń COA.svg Toruń 61.900
toruński 864 52.300 POL Toruń COA.svg Toruń 61.900
tucholski 1039 41.200 POL Tuchola COA (1990-2014).svg Tuchola 5.477
wąbrzeski 673 49.900 POL Wąbrzeźno COA.svg Wąbrzeźno 8.591
wejherowski (do 1928) 4 789 43.755 POL Wejherowo COA.svg Wejherowo (do 1928) 4 8.786
włocławski (od 1938) 1 1325 147.800 POL Włocławek COA.svg Włocławek 56.000
wyrzyski (od 1938) 1 1101 64.900 POL Wyrzysk COA 1.svg Wyrzysk 1.642
1 1 kwietnia 1938 r. dokonano zmian granic województwa. Z województwa poznańskiego przyłączono powiaty wyrzyski, szubiński, bydgoski i inowrocławski, powiaty miejskie Bydgoszcz i Inowrocław oraz części powiatu mogileńskiego (miasto Kruszwica i gminy Kruszwica i Chełmce, które przyłączono do powiatu inowrocławskiegoDz. U. z 1938 r. Nr 19, poz. 154) a z województwa warszawskiego przyłączono powiaty: nieszawski, rypiński, lipnowski i włocławski (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
2 1 kwietnia 1938 roku powiat działdowski przyłączono do woj. warszawskiego (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
3 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat gniewski a jego obszar włączono do powiatów starogardzkiego, świeckiego i tczewskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 3, poz. 19).
4 1 stycznia 1927 r. utworzono powiat morski z siedzibą w Gdyni z większości powiatu puckiego (pozostały obszar włączono do powiatu wejherowskiego) oraz z części powiatu wejherowskiego, łącznie z Gdynią (Dz. U. z 1926 r. Nr 117, poz. 678; Dz. U. z 1926 r. Nr 128, poz. 760). 21 marca 1928 r. włączono do powiatu morskiego powiat wejherowski z wyjątkiem gmin Linja, Tłuczewo, Niepoczołowice, Zakrzewo i Kętrzyno włączonych do powiatu kartuskiego i przeniesiono siedzibę z Gdyni do Wejherowa (Dz. U. z 1928 r. Nr 25, poz. 221). 24 stycznia 1929 wyłączono z powiatu morskiego gminę miejską Gdynia i utworzono z niej odrębny powiat miejski (Dz. U. z 1929 r. Nr 4, poz. 35).

Województwo poznańskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. poznańskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo poznańskie
bydgoski (do 1938) 3 1334 58.100 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz 117.200
Bydgoszcz miasto (do 1938) 3 75 117.200 POL Bydgoszcz COA.svg Bydgoszcz 117.200
chodzieski 893 44.500 POL Chodzież COA.svg Chodzież 7.511
czarnkowski 919 43.300 POL Czarnków COA.svg Czarnków 4.737
Gniezno miasto (od 1925) 1 18 30.700 POL Gniezno COA.svg Gniezno 30.700
gnieźnieński 1 11 1126 57.300 POL Gniezno COA.svg Gniezno 1 30.700
gostyński 701 55.900 POL Gostyń COA.svg Gostyń 6.815
grodziski (do 1932) 4 430 35.672 POL Grodzisk Wielkopolski COA.svg Grodzisk 5.604
Inowrocław miasto (od 1925 do 1938) 1 3 37 34.400 POL Inowrocław COA.svg Inowrocław 34.400
inowrocławski (do 1938) 1 3 994 48.600 POL Inowrocław COA.svg Inowrocław 1 34.400
jarociński 8 1124 87.500 POL Jarocin COA.svg Jarocin 8.688
kaliski (od 1938) 2 1478 196.700 POL Kalisz COA 1.svg Kalisz 68.300
kępiński 7 1179 86.800 POL Kępno COA.svg Kępno 7.182
kolski (od 1938) 2 1097 109.800 POL Koło COA.svg Koło 13.771
koniński (od 1938) 2 2152 188.000 POL Konin COA.svg Konin 10.300
kościański 9 1057 78.900 POL Kościan COA.svg Kościan 10.200
koźmiński (do 1932) 5 453 34.496 POL gmina Koźmin Wielkopolski COA.svg Koźmin 4.999
krotoszyński 5 915 75.500 POL Krotoszyn COA.svg Krotoszyn 12.969
leszczyński 827 61.200 POL Leszno COA.svg Leszno 19.400
międzychodzki 755 31.000 POL gmina Międzychód COA.svg Międzychód 5.126
mogileński 3 10 1059 70.300 POL Mogilno COA.svg Mogilno 5.200
nowotomyski 4 1276 87.300 POL Nowy Tomyśl COA.svg Nowy Tomyśl 2.550
obornicki 966 50.400 POL Oborniki COA.svg Oborniki 5.244
odolanowski (do 1932) 6 629 43.217 POL Odolanów COA.svg Odolanów 2.437
ostrowski 6 1194 104.100 POL Ostrów Wielkopolski COA.svg Ostrów Wielkopolski 24.400
ostrzeszowski (do 1932) 7 572 40.082 POL Ostrzeszów COA.svg Ostrzeszów 5.413
pleszewski (do 1932) 8 483 38.234 POL Pleszew COA.svg Pleszew 7.638
Poznań miasto 13 77 246.500 POL Poznań COA.svg Poznań 246.500
poznański (od 1925) 12 1227 91.200 POL Poznań COA.svg Poznań 246.500
poznański wschodni (do 1924) 12 664 51.530 POL Poznań COA.svg Poznań 169.793
poznański zachodni (do 1924) 12 638 45.337 POL Poznań COA.svg Poznań 169.793
rawicki 523 49.900 POL Rawicz COA.svg Rawicz 10.827
strzelneński (lub strzeliński) (do 1932) 10 615 39.913 POL Strzelno COA.svg Strzelno 4.927
szamotulski 1076 67.700 POL Szamotuły COA.svg Szamotuły 8.307
szubiński (do 1938) 3 917 47.800 POL Szubin COA.svg Szubin 3.271
śmigielski (do 1932) 9 554 37.955 POL Śmigiel COA.svg Śmigiel 3.754
średzki 800 49.900 POL Środa Wielkopolska COA.svg Środa 8.087
śremski 921 57.300 POL Śrem COA.svg Śrem 7.652
turecki (od 1938) 2 1591 130.500 POL Turek COA.svg Turek 9.421
wągrowiecki 1037 54.300 POL Wągrowiec COA 1.svg Wągrowiec 7.555
witkowski (do 1927) 11 588 30.248 POL Witkowo COA.svg Witkowo 1.605
wolsztyński 754 47.900 POL Wolsztyn COA.svg Wolsztyn 4.580
wrzesiński 11 608 43.700 POL Września COA.svg Września 8.148
wyrzyski (do 1938) 3 1163 66.900 POL Wyrzysk COA 1.svg Wyrzysk 1.642
żniński 739 41.500 POL Żnin COA.svg Żnin 5.090
1 1 lipca 1925 r. utworzono powiaty miejskie w Gnieźnie i Inowrocławiu (Dz. U. z 1925 r. Nr 59, poz. 416, Dz. U. z 1925 r. Nr 59, poz. 417).
2 1 kwietnia 1938 roku do woj. poznańskiego przeniesiono powiaty kaliski, kolski, koniński i turecki z woj. łódzkiego (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
3 1 kwietnia 1938 roku z woj. poznańskiego wyłączono powiaty wyrzyski, szubiński, bydgoski i inowrocławski, powiaty miejskie Bydgoszcz i Inowrocław oraz części powiatu mogileńskiego (miasto Kruszwica i gminy Kruszwica i Chełmce, które przyłączono do powiatu inowrocławskiegoDz. U. z 1938 r. Nr 19, poz. 154) i włączono je do woj. pomorskiego (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
4 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat grodziski, a jego terytorium włączono do powiatu nowotomyskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
5 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat koźmiński, a jego terytorium włączono do powiatu krotoszyńskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
6 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat odolanowski, a jego terytorium włączono do powiatu ostrowskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
7 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat ostrzeszowski, a jego terytorium włączono do powiatu kępińskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
8 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat pleszewski, a jego terytorium włączono do powiatu jarocińskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
9 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat śmigielski, a jego terytorium włączono do powiatu kościańskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
10 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat strzelneński, a jego terytorium włączono do powiatu mogileńskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35).
11 1 kwietnia 1927 r. zniesiono powiat witkowski, a jego terytorium włączono do powiatu gnieźnieńskiego i wrzesińskiego (Dz. U. z 1927 r. Nr 17, poz. 130).
12 1 stycznia 1925 r. zniesiono powiaty poznański wschodni i poznański zachodni i utworzono z ich terytorium powiat poznański (Dz. U. z 1924 r. Nr 117, poz. 1044).
13 29 stycznia 1925 r. zniesiono starostwo grodzkie w Poznaniu przekazując jego uprawnienia prezydentowi miasta (Dz. U. z 1925 r. Nr 8, poz. 61)

Województwo stanisławowskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. stanisławowskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo stanisławowskie
bohorodczański (do 1932) 2 854 70.212 Bogorodchani gerb.png Bohorodczany 2.615
doliński 2397 118.400 Coat of Arms of Dolyna.svg Dolina 9.616
horodeński 849 92.900 POL Horodenka COA.svg Horodenka 12.200
kałuski 1137 102.300 POL Kałusz COA.svg Kałusz 12.100
kołomyjski 4 1339 176.000 POL Kołomyja COA.svg Kołomyja 33.800
kosowski 1839 93.900 POL Kosów Huculski COA.svg Kosów Huculski 5.653
nadwórniański 2 2472 140.700 POL Nadwórna COA.svg Nadwórna 8.716
peczeniżyński (do 1929) 4 496 43.085 POL Peczeniżyn COA.svg Peczeniżyn 5.984
rohatyński 1147 127.300 Coat of Arms of Rohatyn.svg Rohatyn 7.513
skolski (do 1932) 3 1268 50.310 Skole city coa XVII.png Skole 5.989
stanisławowski 2 1249 198.400 POL Stanisławów COA.svg Stanisławów 60.000
stryjski 3 2081 152.600 Stryj coa XVI XVIII.png Stryj 30.500
śniatyński 567 78.000 Sniatyn coa IIRP.png Śniatyń 10.800
tłumacki 934 116.000 Tlumach coat of arms.svg Tłumacz 6.836
turczański (do 1931) 1 1459 76.645 Turka city coa 1928.png Turka 10.030
żydaczowski 883 83.800 POL Żydaczów COA.svg Żydaczów 4.534
1 17 kwietnia 1931 roku z woj. stanisławowskiego wyłączono powiat turczański i włączono do woj. lwowskiego (Dz. U. z 1931 r. Nr 34, poz. 238).
2 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat bohorodczański a jego obszar włączono do powiatów nadwórniańskiego i stanisławowskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 37).
3 1 kwietnia 1932 r. zniesiono powiat skolski a jego obszar włączono do powiatów stryjskiego (Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 37).
4 1 kwietnia 1929 r. zniesiono powiat peczeniżyński a jego obszar włączono do powiatu kołomyjskiego (Dz. U. z 1929 r. Nr 20, poz. 190).

Województwo śląskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. śląskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo śląskie
bielski 1 339 59.500 POL Bielsko COA.svg Bielsko 25.400
Bielsko miasto (do 1939) 1 10 25.400 POL Bielsko COA.svg Bielsko 25.400
cieszyński 2 3 1305 176.600 POL Cieszyn COA.svg Cieszyn 28.000
frysztacki (od 1938) 3 4 262 143.000 Karwina herb.svg Frysztat  ?
Katowice miasto 42 126.200 Katowice Herb.svg Katowice 126.200
katowicki 5 6 213 357.300 Katowice Herb.svg Katowice 126.200
Królewska Huta miasto (od 1934 Chorzów) 7 32 128.900 POL Królewska Huta COA.svg Królewska Huta (od 1934 Chorzów) 128.900
lubliniecki 715 45.200 POL Lubliniec COA1.svg Lubliniec 8.512
pszczyński 5 1046 151.500 POL Pszczyna COA.svg Pszczyna 7.240
rudzki (do 1924) 5 106 52.159 Coats of arms of None.svg Ruda  ?
rybnicki 5 890 212.900 POL Rybnik COA.svg Rybnik 23.000
świętochłowicki (do 1939) 5 6 80 201.200 POL Świętochłowice COA.svg Świętochłowice 26.706
tarnogórski 6 268 107.000 Herb TarnowskieGory.svg Tarnowskie Góry 15.500
1 1 kwietnia 1939 zniesiono powiat miejski Bielsko, a jego terytorium włączono do powiatu bielskiego (Dz. U. Śl. z 1939 r., nr 8, poz. 19).
2 31 października 1938 do Polski z Czechosłowacji przyłączono cieszyński zachodni (czeskocieszyński), który zintegrowano z polskim powiatem cieszyńskim (wschodnim) (Dz. U. Śl. z 1938 r. Nr 18 poz. 35)
3 16 listopada 1938 do Polski z Czechosłowacji przyłączono skrawki powiatów frydeckiego i czadeckiego o łącznej powierzchni 641 km2, które 1 lutego 1939 przyłączono do polskich powiatów frysztackiego i cieszyńskiego (Dz. U. Śl. z 1939 r. Nr 2 poz. 6).
4 31 października 1938 do Polski z Czechosłowacji przyłączono powiat frysztacki (Dz. U. Śl. z 1938 r. Nr 18 poz. 35)
5 15 lutego 1924 zniesiono powiat rudzki, a jego terytorium włączono do powiatów katowickiego, pszczyńskiego, rybnickiego i świętochłowickiego (Dz. U. Śl. z 1924 r. nr 5, poz. 20).
6 7 marca 1939 zniesiono powiat świętochłowicki, a jego terytorium włączono do powiatów katowickiego i tarnogórskiego (Dz. U. Śl. z 1939 r. nr 6, poz. 15).
7 1 lipca 1934 przemianowano miasto Królewska Huta na Chorzów (Dz. Ust. Śl. z 1934 r. nr 13, poz. 24).

Województwo tarnopolskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. tarnopolskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo tarnopolskie
borszczowski 1067 103.300 POL Borszczów COA.svg Borszczów 6.235
brodzki 1125 91.300 POL Brody COA.svg Brody 16.400
brzeżański 1135 103.800 POL Brzeżany COA.svg Brzeżany 11.600
buczacki 1208 139.100 POL Brody COA.svg Buczacz 11.100
czortkowski 734 84.000 POL Czortków COA.svg Czortków 19.000
husiatyński (do 1925) 1 873 85.991 POL Husiatyn COA.svg Husiatyn 2.104
kamionecki 1000 82.100 POL Kamionka Strumiłowa COA.svg Kamionka Strumiłowa 7.935
kopyczyniecki (od 1925) 1 841 88.600 POL Kopyczyńce COA.svg Kopyczyńce 8.732
podhajecki 1018 95.700 POL Podhajce COA.svg Podhajce 5.743
przemyślański 927 89.900 POL Przemyślany COA.svg Przemyślany 5.391
radziechowski 1022 69.300 POL Radziechów COA.svg Radziechów 5.440
skałacki 876 89.200 POL Skałat COA.svg Skałat 7.223
tarnopolski 1231 142.200 POL Tarnopol COA.svg Tarnopol 33.900
trembowelski 789 84.300 POL Trembowla COA.svg Trembowla 7.840
zaleszczycki 684 72.000 POL Zaleszczyki COA.svg Zaleszczyki 4.114
zbaraski 740 65.600 POL Zbaraż COA.svg Zbaraż 7.673
zborowski 941 81.400 POL Zborów COA.svg Zborów 5.182
złoczowski 1195 118.600 POL Złoczów COA.svg Złoczów 13.000
1 1 lipca 1925 przeniesiono siedzibę urzędu starostwa powiatu husiatyńskiego z Husiatyna do Kopyczyniec a nazwę powiatu zmieniono na powiat kopyczyniecki (M.P. z 1925 r. Nr 160, poz. 717)

miasto stołeczne Warszawa[edytuj | edytuj kod]

miasto stołeczne Warszawa
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Miasto stołeczne Warszawa
południowo-warszawski (od 1928) 1 2 50 307.100 POL Warszawa COA.svg Warszawa 1.179.500
północno-warszawski (od 1928) 1 2 31 478.200 POL Warszawa COA.svg Warszawa 1.179.500
prasko-warszawski (od 1928) 1 50 176.100 POL Warszawa COA.svg Warszawa 1.179.500
śródmiejsko-warszawski (od 1931) 2 10 218.100 POL Warszawa COA.svg Warszawa 1.179.500
1 24 sierpnia 1928 r. utworzono powiaty: południowo-warszawski, północno-warszawski i prasko-warszawski (Dz. U. z 1928 r. Nr 72, poz. 647).
2 1 kwietnia 1931 r. utworzono powiat śródmiejsko-warszawski z części powiatów południowo-warszawskiego i północno-warszawskiego (Dz. U. z 1931 r. Nr 26, poz. 155).

Województwo warszawskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. warszawskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo warszawskie
błoński 1074 143.800 POL Grodzisk Mazowiecki COA.svg Grodzisk 15.678
ciechanowski 1209 78.800 POL Ciechanów COA.svg Ciechanów 13.954
działdowski (od 1938) 3 842 42.700 POL Działdowo COA.svg Działdowo 5.103
garwoliński (od 1939) 4 2044 175.700 POL Garwolin COA.svg Garwolin 6.262
gostyniński 1147 81.600 POL Gostynin COA.svg Gostynin 7.783
grójecki 1699 132.400 POL Grójec COA.svg Grójec 9.518
kutnowski (do 1939) 2 922 108.000 POL Kutno COA 1.svg Kutno 23.400
lipnowski (do 1938) 1 1535 104.500 POL Lipno COA.svg Lipno 10.415
łomżyński (od 1939) 4 2657 168.200 POL Łomża COA.svg Łomża 25.065
łowicki (do 1939) 2 1258 104.800 POL Łowicz COA.svg Łowicz 17.613
makowski 1136 65.600 POL Maków Mazowiecki COA.svg Maków Mazowiecki 6.645
miński 1228 111.100 POL Mińsk Mazowiecki COA.svg Mińsk Mazowiecki 13.500
mławski 1486 103.100 POL Mława dawny COA.svg Mława 19.584
nieszawski (do 1938) 1 1278 117.900 POL Nieszawa COA.svg Nieszawa 2.904
ostrołęcki (od 1939) 4 2281 112.600 POL Ostrołęka COA.svg Ostrołęka 14.100
ostrowski (od 1939) 4 1467 99.800 Herb ostrowi.svg Ostrów Mazowiecka 17.611
płocki 1485 128.100 POL Płock COA.svg Płock 33.000
płoński 1289 81.400 POL Płońsk COA.svg Płońsk 10.393
przasnyski 1410 69.100 POL Przasnysz COA.svg Przasnysz 7.838
pułtuski 1527 118.100 POL Pułtusk COA.svg Pułtusk 16.800
radzymiński 1076 97.500 POL Radzymin COA.svg Radzymin 6.780
rawski (do 1939) 2 1327 93.500 POL Rawa Mazowiecka COA.svg Rawa Mazowiecka 9.200
rypiński (do 1938) 1 1214 86.600 POL Rypin COA.svg Rypin 8.348
sierpecki 1204 84.900 POL Sierpc COA.svg Sierpc 10.051
skierniewicki (do 1939) 2 831 71.000 POL Skierniewice COA.svg Skierniewice 20.191
sochaczewski 1052 75.200 POL Sochaczew COA.svg Sochaczew 10.822
sokołowski (od 1939) 4 1276 83.900 POL Sokołów Podlaski COA.svg Sokołów Podlaski 11.900
warszawski 1766 318.500 POL Warszawa COA.svg Warszawa 1.179.500
węgrowski (od 1939) 4 1301 88.800 POL Węgrów COA.svg Węgrów 9.416
włocławski (do 1938) 1 1325 147.800 POL Włocławek COA.svg Włocławek 56.000
1 1 kwietnia 1938 r. wyłączono powiaty nieszawski, rypiński, lipnowski oraz włocławski i przyłączono je do woj. pomorskiego (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
2 1 kwietnia 1939 r. wyłączono powiaty kutnowski, łowicki, rawski oraz skierniewicki i przyłączono je do woj. łódzkiego (Dz. U. z 1938 r. Nr 27, poz. 240).
3 1 kwietnia 1938 roku do woj. warszawskiego przyłączono powiat działdowski z woj. pomorskiego (Dz. U. z 1937 r. Nr 46, poz. 350).
4 1 kwietnia 1939 roku do woj. warszawskiego przyłączono:

Województwo wileńskie *[edytuj | edytuj kod]

Woj. wileńskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
*Ziemia Wileńska (od 1926 województwo wileńskie)
brasławski 4217 143.100 Coat of Arms of Brasłaŭ, Belarus.png Brasław (1921) 1.587
duniłowicki (lub duniłowiczowski) (do 1925) 4 3849 112.911 Coats of arms of None.svg Duniłowicze 1.386
dziśnieński (od Dzisna) 3968 159.900 Coat of Arms of Hłybokaje, Belarus.png Głębokie 7.544
mołodeczański (od 1927) 3 1898 91.300 Coat of Arms of Maładečna, Belarus.png Mołodeczno 5.964
oszmiański 3 2362 104.600 Coat of Arms of Ašmiany, Belarus, 1845.png Oszmiana 7.334
postawski (od 1926) 4 3050 99.900 Coat of Arms of Pastavy, Belarus.svg Postawy (1921) 974
święciański 4017 136.500 Svencionys COA.gif Święciany 5.893
trocki (do 1923 ?) 2  ?  ? Trakai (Lithuania) CoA.svg Troki ok. 2.000
wilejski 3 3427 131.100 Coat of Arms of Vilejka, Belarus.png Wilejka 5.848
wileński (do 1923 ?) 1 2  ?  ? Coat of arms of Vilnius Gold.png Wilno 1 ok. 129.000
wileńsko-trocki (od Troki) (od 1923 ?) 5967 214.500 Coat of arms of Vilnius Gold.png Wilno 195.100
Wilno miasto 1 105 195.100 Coat of arms of Vilnius Gold.png Wilno 195.100
1 28 maja 1919 r. utworzono powiat miejski w Wilnie (Dz. Urz. ZCZW z 1919 r. Nr 5, poz. 40), zniesiony 11 grudnia 1920 r. (Dz. Urz. TKR z 1920 r. Nr 8, Dekret Nr 35 z dnia 29 listopada 1920 r.), przywrócony w 1921 r. (Dz. Urz. TKR z 1921 r. Nr 9 (19), Dekret Nr 96 z dnia 18 lutego 1921 r.).
2 Około 1923 r. (dokładna data nieznana) powiaty wileński i trocki połączono w jeden powiat wileńsko-trocki
3 1 kwietnia 1927 r. utworzono powiat mołodeczański z części obszaru powiatów wilejskiego i oszmiańskiego (Dz. U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472; zm. Dz. U. z 1926 r. Nr 26, poz. 158; zm. Dz. U. z 1927 r. Nr 8, poz. 62).
4 1 stycznia 1926 r. utworzono powiat postawski z powiatu duniłowickiego (Dz. U. z 1925 r. Nr 67, poz. 472).

Województwo wołyńskie[edytuj | edytuj kod]

Woj. wołyńskie
Powiat Pow.km2 Mieszk. Miasto powiatowe Mieszk.
Województwo wołyńskie
dubieński (lub dubnowski) 3275 226.700 POL Dubno COA.svg Dubno 12.696
horochowski 1757 122.100 POL Horochów COA.svg Horochów 5.991
kostopolski (od 1925) 2 3496 159.600 POL Kostopol COA.svg Kostopol 6.523
kowelski 5682 255.100 POL Kowel COA.svg Kowel 27.653
krzemieniecki 2790 243.000 Krzemeniec tarnopol coa 1874.png Krzemieniec 19.997
lubomelski 2054 85.500 Герб-Любомпль.jpg Luboml 4.111
łucki 4767 290.800 POL Łuck COA.svg Łuck 37.737
ostrogski (do 1924) 3 818 56.595 POL Ostróg COA.svg Ostróg 12.975
rówieński 2 2898 252.800 POL Równe COA.svg Równe 40.788
sarneński (od 1930) 1 5478 181.300 Sarny.png Sarny 7.587
włodzimierski 2208 150.400 Vo vol s.png Włodzimierz 24.609
zdołbunowski (od 1925) 3 1349 118.300 POL Zdołbunów COA.svg Zdołbunów 10.228
1 16 grudnia 1930 r. przyłączono do woj. wołyńskiego powiat sarneński z woj. poleskiego (Dz. U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649).
2 1 stycznia 1925 r. utworzono powiat kostopolski z części powiatu rówieńskiego (Dz. U. z 1924 r. Nr 68, poz. 655).
3 1 stycznia 1925 r. przemianowano powiat ostrogski na zdołbunowski (Dz. U. z 1924 r. Nr 68, poz. 655).

Przypisy

  1. Dz. U. z 1919 r. Nr 65, poz. 395 – Ustawa tymczasowa z dnia 2 sierpnia 1919 r. o organizacji władz administracyjnych II instancji
  2. Dz. U. z 1919 r. Nr 64, poz. 385 – Ustawa z dnia 1 sierpnia 1919 r. o tymczasowej organizacji zarządu b. dzielnicy pruskiej
  3. Dz. U. z 1920 r. Nr 73, poz. 497 – Ustawa konstytucyjna z dnia 15 lipca 1920 r. zawierająca statut organiczny Województwa Śląskiego
  4. Dz. U. Śl. Nr 1 poz. 3; załącznik: Dz. U. Śl. Nr 13 poz. 43
  5. Dz. U. z 1920 r. Nr 117, poz. 768 – Ustawa z dnia 3 grudnia 1920 r. o tymczasowej organizacji władz administracyjnych II instancji (województw) na obszarze b. Królestwa Galicji i Lodomerji z W. Ks. Krakowskiem oraz na wchodzących w skład Rzeczypospolitej Polskiej obszarach Spisza i Orawy
  6. Dz. U. z 1921 r. Nr 16, poz. 93 – Ustawa o unormowaniu stanu prawno-politycznego na ziemiach, przyłączonych do obszaru Rzeczypospolitej na podstawie umowy o preliminaryjnym pokoju i rozejmie, podpisanej w Rydze dnia 12 października 1920 r.
  7. Dz. U. z 1926 r. Nr 6, poz. 29 – Ustawa z dnia 22 grudnia 1925 r. w sprawie utworzenia województwa wileńskiego
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 8,4 Stefan Wojtkowiak: Państwowe, administracyjne, wojskowe i wyznaniowe podziały terytorialne na ziemiach polskich (zarys dziejów) – Jak przez wieki administracyjnie dzielono i jak ostatnio podzieliliśmy terytorium Polski. Łódź: Polskie Towarzystwo Historyczne, Oddział w Łodzi, 2000.
  9. Dz. U. z 1932 r. Nr 1, poz. 3 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 4 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa krakowskiego; Dz. U. z 1932 r. Nr 3, poz. 19 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia powiatu gniewskiego oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa pomorskiego; Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 35 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa poznańskiego; Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 36 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa lwowskiego; Dz. U. z 1932 r. Nr 6, poz. 37 – Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 7 stycznia 1932 r. w sprawie zniesienia oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa stanisławowskiego; Dz. U. z 1932 r. Nr 30, poz. 315 – Obwieszczenie Rady Ministrów z dnia 19 marca 1932 r. o sprostowaniu błędów w rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 21 grudnia 1931 r. w sprawie zniesienia powiatu gniewskiego oraz zmiany granic niektórych powiatów na obszarze województwa pomorskiego
  10. Dz. U. z 1930 r. Nr 82, poz. 649 – Rozporządzenie Prezydenta Rzeczypospolitej z dnia 29 listopada 1930 r. o zmianie granic województw poleskiego i wołyńskiego
  11. Dz. U. z 1931 r. Nr 34, poz. 238 – Ustawa z dnia 20 marca 1931 r. o wyłączeniu powiatu turczańskiego z województwa stanisławowskiego
  12. Sandomierz (pol.). E-Wyjazd.pl. [dostęp 2009-04-17].
  13. Szczegóły zmian wraz z odnośnikami do odpowiednich rozporządzeń znajdują się w poniższych tabelach
  14. Dz. U. z 1938 r. Nr 87, poz. 585 – Dekret Prezydenta RP z dnia 11 listopada 1938 r. o zjednoczeniu z Rzecząpospolitą Polską ziem odzyskanych w listopadzie 1938 r. i rozciągnięciu na te ziemie mocy obowiązującej niektórych aktów ustawodawczych.

Ważniejsza literatura[edytuj | edytuj kod]

  • Województwo Śląskie, p.red. F. Serafina, Wyd. Uniwersytetu Śląskiego, Katowice 1996 (Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego w Katowicach nr 1555);
  • Jak przez wieki administracyjnie dzielono i jak ostatnio podzieliliśmy terytorium Polski, prof. dr hab. Stefan Wojtkowiak,
  • Dzienniki Ustaw
  • Encyklopedia Powszechna Wydawnictwa Gutenberga
  • Adam J. Mielcarek, Podziały terytorialno-administracyjne II Rzeczypospolitej w zakresie administracji zespolonej, Warszawa 2008.

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]