Franciszek (papież)

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
(Przekierowano z Jorge Bergoglio)
Skocz do: nawigacja, szukaj
Ujednoznacznienie Ten artykuł dotyczy papieża. Zobacz też: inne znaczenie tego słowa.
Franciszek
Franciscus
Jorge Mario Bergoglio
Papież
Papież Franciszek podczas wizyty w Korei Południowej
Papież Franciszek podczas wizyty w Korei Południowej
Herb Franciszek Miserando atque eligendo
Spojrzał z miłosierdziem i wybrał
Kraj działania  Argentyna
 Watykan
Data i miejsce urodzenia 17 grudnia 1936
Buenos Aires
Papież
Okres sprawowania od 13 marca 2013
Arcybiskup Buenos Aires
Okres sprawowania 28 lutego 1998 – 13 marca 2013
Wyznanie katolicyzm
Kościół rzymskokatolicki
Inkardynacja jezuici
Śluby zakonne 22 kwietnia 1973
Prezbiterat 13 grudnia 1969
Nominacja biskupia 20 maja 1992
biskup pomocniczy Buenos Aires
Sakra biskupia 27 czerwca 1992
Kreacja kardynalska 21 lutego 2001
Jan Paweł II
Kościół tytularny San Roberto Bellarmino
Pontyfikat 13 marca 2013
Podpis podpis}}}
Commons Multimedia w Wikimedia Commons
Wikicytaty Franciszek (papież) w Wikicytatach
Wikinews Wiadomości w Wikinews
Sukcesja apostolska
Data konsekracji 27 czerwca 1992
Konsekrator Antonio Quarracino
Współkonsekratorzy Emilio Ogñénovich
Ubaldo Calabresi

Franciszek[1][2][3], łac. Franciscus, właśc. Jorge Mario Bergoglio SI (ur. 17 grudnia 1936 w Buenos Aires[4]) – argentyński duchowny rzymskokatolicki, w latach 1998–2013 arcybiskup Buenos Aires i tym samym prymas Argentyny, w latach 2001–2013 kardynał, 266. papież i 8. Suweren Państwa Miasto Watykan[5] (od 13 marca 2013).

Posługuje się językami: hiszpańskim, włoskim[6], niemieckim[7][6], francuskim[6], piemonckim[8] oraz angielskim[6][9], zna też trochę portugalski[6]. Na studiach uczył się także języków klasycznych: łaciny i greki[10].

Franciszek jest pierwszym papieżem z kontynentu amerykańskiego, a także pierwszym spoza Europy od czasu papieża Grzegorza III (pontyfikat 731–741). Jest również pierwszym jezuitą wybranym na papieża i pierwszym zakonnikiem od czasu papieża Grzegorza XVI (pontyfikat 1831–1846).

Człowiek Roku 2013 według magazynu Time[11].

Biografia[edytuj | edytuj kod]

Młodość[edytuj | edytuj kod]

Jorge Mario Bergoglio urodził się 17 grudnia 1936 w Buenos Aires, jako jedno z pięciorga dzieci włoskich imigrantów[12]. Jego rodzicami byli Mario (pracownik kolei) i Regina Bergoglio. Jako nastolatek miał usunięty fragment prawego płuca, w wyniku przebytej infekcji[13].

Studia, profesja zakonna i prezbiterat[edytuj | edytuj kod]

Po ukończeniu technikum i obronie dyplomu z chemii rozpoczął, w wieku 21 lat, studia w seminarium, w Villa Devoto koło Buenos Aires[14][12]. 11 marca 1958 wstąpił do zakonu jezuitów i kontynuował naukę w zakonnych domach studiów; w nowicjacie w Chile zgłębiał nauki humanistyczne, w Colegio Maximo San José w San Miguel koło Buenos Aires obronił licencjat z filozofii, w Colegio de la Inmaculada Concepción w Santa Fe studiował literaturę i psychologię[12]. W latach 1964-1965 był nauczycielem literatury i psychologii w Colegio de la Inmaculada Concepción w Santa Fe, zaś w 1966 w Colegio del Salvador w Buenos Aires. W latach 1967-1970 studiował teologię na wydziale teologicznym Colegio Maximo San José w San Miguel[15]. Przyjął święcenia kapłańskie 13 grudnia 1969[4], a wieczystą profesję złożył 22 kwietnia 1973.

Posługa jako jezuita[edytuj | edytuj kod]

Po złożeniu ślubów wieczystych, w latach 1971–1973 był mistrzem nowicjatu w seminarium w Villa Barilari i, równocześnie, profesorem Wydziału Teologii w Colegio Maximo San José w San Miguel, a od 1972 przez rok członkiem konsulty (rady) prowincji jezuickiej San Miguel, wreszcie prowincjałem jezuitów w Argentynie (1973–1979)[12]. W 1973 roku zaczęto określać go „głową argentyńskiego kościoła”[16]. Po zakończeniu sprawowania tego urzędu, w 1979, przebywał w Niemczech, a następnie[kiedy?] w Instituto Secundario „El Salvador” w Córdobie. W tym samym roku (1979) został ponownie rektorem Colegio Maximo de San José w San Miguel (pozostał nim do 1986). We Frankfurcie nad Menem kontynuował naukę na wydziale teologicznym St. Georgen[17]. W latach 1986–1988 był członkiem komitetu redakcyjnego „Boletín de espiritualidad”, a następnie w latach 1990-1991 spowiednikiem w Residencia Mayor w Córdobie[12][18][19].

Biskup[edytuj | edytuj kod]

Herb kardynalski Jorgego Maria Bergoglia

20 maja 1992 został mianowany biskupem pomocniczym Buenos Aires[4], jako biskup tytularny Auca[4], sakry biskupiej udzielił mu 27 czerwca 1992 arcybiskup Buenos Aires kardynał Antonio Quarracino; w czerwcu 1997 promowany na arcybiskupa-koadiutora tej archidiecezji, objął rządy 28 lutego roku następnego, po śmierci kardynała Quarracino[12]. W listopadzie 1998 został jednocześnie ordynariuszem dla wiernych rytów orientalnych, mieszkających w Argentynie, nieposiadających własnego ordynariusza[12]. Pełnił funkcje Wielkiego Kanclerza Katolickiego Uniwersytetu Argentyny oraz wiceprzewodniczącego Konferencji Episkopatu Argentyny[12].

Brał udział w sesjach Światowego Synodu Biskupów w Watykanie, w tym w sesji specjalnej poświęconej Kościołowi w Ameryce w listopadzie i grudniu 1997[12].

Kardynał[edytuj | edytuj kod]

Jorge Bergoglio jako kardynał, 2008
Kardynał Jorge Mario Bergoglio i prezydent Argentyny Cristina Fernández de Kirchner w 2010

W lutym 2001 Jan Paweł II wyniósł go do godności kardynalskiej, nadając tytuł prezbitera San Roberto Bellarmino[12]. Podczas konklawe w kwietniu 2005 kardynał Bergoglio był wymieniany w gronie papabile, potencjalnych faworytów do następstwa po zmarłym Janie Pawle II. Mógł być też wspierany przez Carlo Marię Martiniego[20]. Z informacji jakie udało się zebrać włoskiemu watykaniście Lucio Brunelli, Bergolio w trakcie konklawe 2005 był najpoważniejszym kontrkandydatem dla Ratzingera[21].

Jako kardynał był członkiem kilku dykasterii Kurii Rzymskiej:

W latach 2005–2011 (dwie 3-letnie kadencje) był przewodniczącym Konferencji Episkopatu Argentyny[12].

Prowadził skromny tryb życia: latami sam sobie gotował, a po mieście poruszał się, korzystając z transportu publicznego[22]. W 2001 zrobiło się o nim głośno na świecie po tym, jak odwiedzając hospicjum umył i ucałował stopy 12 osobom chorym na AIDS[23]. Jest kibicem i honorowym członkiem argentyńskiego klubu piłkarskiego Club Atlético San Lorenzo de Almagro (założonego w 1908 przez katolickiego księdza Lorenza Massę i nazwanego na cześć świętego Wawrzyńca)[24].

Pontyfikat (od 13 marca 2013 roku)[edytuj | edytuj kod]

Pierwsze spotkanie z wiernymi

13 marca 2013 podczas drugiego dnia konklawe, zwołanego w związku z rezygnacją papieża Benedykta XVI, w piątym głosowaniu został wybrany na nowego papieża[5]. Tradycyjny biały dym, obwieszczający światu wybór nowej głowy Kościoła, pojawił się o godz. 19:06 czasu rzymskiego[5].

Franciszek na początku inauguracyjnego wystąpienia odmówił Modlitwę Pańską za swojego poprzednika, Benedykta XVI[25][26]. Następnie poprosił wiernych o odmówienie modlitwy za swój pontyfikat, po czym udzielił pierwszego błogosławieństwa Urbi et Orbi[27]. Wezwał też do modlitwy o ogólnoświatowe braterstwo[28].

Wybór imienia podyktowany został chęcią zajęcia się problemami biednych i nędzarzy, na wzór św. Franciszka z Asyżu, jak to zostało zakomunikowane przez elekta kardynałom tuż po wyborze[29].

Już dzień po wyborze papież Franciszek opuścił mury Watykanu, udając się do Bazyliki Matki Bożej Większej[30]. Miejsce to jest szczególne dla zakonu jezuitów – tam pierwszą mszę św. odprawił św. Ignacy Loyola.

Papież Franciszek zachował biskupią dewizę Miserando atque eligendo zaczerpniętą z komentarza do powołania św. Mateusza (Mat. 9:9), św. Bedy Czcigodnego (Homila 21; CCL 122, 149-151)[31][32]. Uroczysta inauguracja pontyfikatu Franciszka odbyła się 19 marca 2013[33]. Według źródeł watykańskich, we Mszy św. inauguracyjnej wzięło udział ok. 200 tys. wiernych[34].

20 marca 2013 papież Franciszek mianował swoim osobistym sekretarzem ks. prałata Alfreda Xuereba[35].

7 kwietnia 2013 odbył się ingres do bazyliki św. Jana na Lateranie, która jest jego katedrą jako biskupa Rzymu. Podczas ingresu Franciszek po raz pierwszy podczas swego pontyfikatu użył srebrnej feruli Pawła VI, mającego formę lekko zagiętego krzyża z pasyjką, wycofanego z liturgii papieskiej po śmierci Jana Pawła II.

W dniu 5 lipca została opublikowana pierwsza encyklika papieża Franciszka nosząca tytuł Lumen Fidei[36]. Papież, 13 czerwca 2013 podczas spotkania z członkami Rady Sekretariatu Synodu Biskupów, przyznał iż szybkie tempo powstania pierwszej encykliki zawdzięcza rozpoczęciu pracy nad nią jeszcze przez swego poprzednika Benedykta XVI[37]. Również 5 lipca doszło do historycznego wspólnego udziału dwóch papieży – Franciszka i Benedykta XVI – w ceremonii odsłonięcia nowego pomnika Michała Archanioła w Ogrodach Watykańskich[38].

6 sierpnia 2013 papież Franciszek otrzymał honorową Nagrodę im. Martina Fierro przyznaną przez argentyńską telewizję za prowadzenie programu religijnego. Jako arcybiskup Buenos Aires prowadził on 32 odcinki programu "Biblia, diálogo vigente", który był emitowany w 2012 roku w należącej do stołecznej archidiecezji stacji Canal 21[39].

24 listopada 2013 podczas uroczystej mszy św kończącej Rok Wiary, ustanowiony przez Benedykta XVI, papież Franciszek ogłosił swoją pierwszą adhortację noszącą tytuł Evangelii gaudium (pol. Radość Ewangelii), której oficjalna prezentacja odbyła się 26 listopada[40].

27 kwietnia 2014 w Niedzielę Miłosierdzia Bożego papież Franciszek podczas uroczystej eucharystii na placu świętego Piotra po raz pierwszy w historii dokonał kanonizacji dwóch swoich poprzedników Jana XXIII i Jana Pawła II[41].

Zwyczaje papieża Franciszka[edytuj | edytuj kod]

Inauguracja pontyfikatu – procesja
Papież Franciszek pozdrawiający wiernych na Placu św Piotra w Watykanie w 2013

Już po samym wyborze papieża Franciszka nastały zmiany. Zaraz po swoim wyborze odmówił założenia mucetu w wersji zimowej (tj. ozdobnego, w kolorze karmazynowym, lamowanego gronostajem) oraz stuły, którą założył dopiero podczas błogosławieństwa Urbi et orbi, taki sam gest robi podczas błogosławieństwa Urbi et orbi z okazji świąt Bożego Narodzenia czy Zmartwychwstania Pańskiego. Do kolejnych nowości w tym pontyfikacie należą:

Kalendarium pontyfikatu[edytuj | edytuj kod]

Podróże apostolskie[edytuj | edytuj kod]

Liczba podróży apostolskich Franciszka

Działalność reformatorska papieża Franciszka[edytuj | edytuj kod]

Information icon.svg Osobny artykuł: Rada Kardynałów.
Papież Franciszek w podczas modlitwy Anioł Pański w oknie Pałacu Apostolskiego

Franciszek już od początku pontyfikatu podkreślał potrzebę dokonania istotnych zmian wewnątrz Kościoła katolickiego. Pierwszym krokiem w tym kierunku było powołanie 13 kwietnia 2013 specjalnej grupy kardynałów. Celem tej grupy było – jak to określił oficjalny komunikat Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej – doradzenie papieżowi w zarządzaniu Kościołem Powszechnym oraz opracowanie projektu zmiany Konstytucji apostolskiej Pastor Bonus o Kurii Rzymskiej[56]. Grupa kardynałów liczy ośmiu członków: kard. Óscar Andrés Rodríguez Maradiaga, przewodniczący grupy, arcybiskup Tegucigalpa; kard.Giuseppe Bertello; kard. Francisco Javier Errázuriz Ossa, emerytowany arcybiskup z Santiago de Chile; kard. Oswald Gracias, arcybiskup Bombaju; kard. Reinhard Marx, arcybiskup Monachium i Fryzyngii, kard. Laurent Monsengwo Pasinya, arcybiskup Kinszasy; kard. Seán O'Malley, arcybiskup Bostonu; kard. George Pell, arcybiskup Sydney. Sekretarzem został Marcello Semeraro, biskup Albano. Pierwsze oficjalne spotkanie grupy nastąpiło w Watykanie w dniach 1–3 października 2013 r.[57].

Dziełu reformy poddany został również tzw. Bank Watykański. W dniu 24 czerwca 2013 Franciszek powołał Papieską Komisję ds. Instytutu Dzieł Religijnych (IOR). Zadaniem Komisji jest przede wszystkim zbieranie dokładnych informacji na temat sytuacji prawnej i różnych działań Instytutu w celu umożliwienia, w razie potrzeby, większej harmonizacji z powszechną misją Kościoła Katolickiego[58]. Komisja składa się z pięciu członków, a na jej czele stoi kardynał Raffaele Farina. Członkowie komisji posiadają prawo dostępu do "dokumentów, danych i informacji niezbędnych do wykonywania przez nich obowiązków służbowych", nawet jeśli objęte są tajemnicą zawodową. Komisja, po zakończeniu dochodzenia, dostarczy raport końcowy papieżowi[59].

Poglądy teologiczne, moralne i społeczne[edytuj | edytuj kod]

Jako teolog wcześnie odżegnał się od teologii wyzwolenia, wiążąc się z jednym z posoborowych ruchów Comunione e Liberazione.

W swoich pismach podkreślał istotę Kościoła jako wspólnoty wszystkich wiernych, której kapłani są jedynie częścią. Zachęcał do otwarcia się na spotkania z osobami niewierzącymi, krytykował też przypadki nieudzielania chrztu dzieciom urodzonym poza małżeństwem[20].

Jako arcybiskup Buenos Aires starał się budować dobre relacje z organizacjami żydowskimi. Wzywał także księży swej archidiecezji do przeciwstawienia się aborcji i eutanazji.

Zdecydowanie bronił nauczania Kościoła na temat homoseksualizmu. Uznał, że prawo do adopcji dzieci przez lesbijki lub gejów jest dyskryminacją dzieci. Był przeciwnikiem „Ustawy o małżeństwie między osobami tej samej płci” pozwalającej na ceremonię ślubną par homoseksualnych. Nauczał jednocześnie o potrzebie szacunku dla osób, które doświadczają w sobie silnych tendencji homoseksualnych.

W swoich kazaniach kładł nacisk na współczucie wobec ubogich, podkreślał jednak znaczenie świętości i duchowości, uznając że przemiana serc ludzi bogatych przyniesie więcej pozytywnych skutków dla biednych, niż same działania polityczne. Wyrażał jednak poparcie dla programów na rzecz rozwoju społecznego i publicznie krytykował politykę wolnorynkową[25]. Jednocześnie odcina się od ideologii marksistowskiej[60]. Według kard. Petera Turksona papież nie odrzuca wolnego rynku, jeśli ten służy człowiekowi, a nie na odwrót[61].

Stosunek do zjawiska pedofilii wśród księży[edytuj | edytuj kod]

W dniu 5 kwietnia 2013 Franciszek przyjął na audiencji arcybiskupa Gerharda Ludwiga Müllera, prefekta Kongregacji Nauki Wiary. W oficjalnym komunikacie zaznaczono, że papież w kwestii pedofilii wśród księży zalecił kontynuowanie linii postępowania określonej przez Benedykta XVI. Ponadto Franciszek podkreślił wagę podejmowania zdecydowanych działań w sprawie przypadków wykorzystywania seksualnego, przede wszystkim poprzez wspieranie działań w zakresie ochrony małoletnich, pomocy tym którzy w przeszłości stali się ofiarami takiej przemocy, wszczynaniu postępowania przeciwko sprawcom dzięki zaangażowaniu lokalnych episkopatów w formułowaniu i wdrażaniu niezbędnych dyrektyw w tej dziedzinie. Ma to na celu podkreślenie wiarygodności świadectwa i misji Kościoła[62].

W motu proprio z 11 lipca 2013 r. Franciszek wprowadził na terenie Watykanu zmiany w zakresie karalności za przestępstwo pedofilii oraz czynów związanych z produkcją, przechowywaniem oraz rozprowadzaniem materiałów zawierających treści pornograficzne. Za wyżej wymienione przestępstwa podniesiono maksymalny wymiar kary. Zmiany dotyczą jedynie osób będących pracownikami bądź obywatelami państwa Watykan[63].

Podczas obrad rady kardynałów w dniu 5 grudnia 2013 kardynałowie zdecydowali i papież zaakceptował pomysł o utworzeniu komisji ds. przypadków pedofilii w Kościele[64]. 22 marca 2014 papież utworzył komisję ds. Ochrony Nieletnich[65].

Oskarżenia o współpracę z juntą[edytuj | edytuj kod]

W 2005 kardynał Bergoglio został oskarżony o współpracę w latach siedemdziesiątych XX wieku (gdy był on prowincjałem Towarzystwa Jezusowego) z juntą przy porwaniu jezuitów Orlanda Yoria i Franza (Ferenca) Jálicsa[66][67]. Pierwszy z nich oskarżył Bergoglia o to, że nie powiedział przedstawicielom reżimu, że popiera pracę w slumsach prowadzoną przez swoich podwładnych, i w efekcie dostali się oni w ręce szwadronu śmierci[22][68].

Oskarżenie nie przedstawiło dowodów przestępstwa[69]. Kardynał Bergoglio nie podejmował obrony. Dopiero w 2010 ujawnił w rozmowie z biografem, że jego osobiste starania doprowadziły do uwolnienia porwanych oraz że regularnie ukrywał na terenie kościelnym osoby poszukiwane przez juntę. Jednemu mężczyźnie, podobnemu z wyglądu, dał swoje dokumenty, by mógł uciec[22][68]. O bierność wobec porwań dzieci opozycjonistów oskarżyła przyszłego papieża także organizacja Babcie z Plaza de Mayo[70]. W 2012 roku kardynał Bergoglio przeprosił Argentyńczyków za postawę kleru podczas brudnej wojny, uznając za winnych juntę i lewicę[23].

Domniemaną współpracę kardynała Bergoglia z juntą opisał Horacio Verbitsky (dziennikarz śledczy związany w przeszłości z peronistowską organizacją partyzancką Montoneros[71][72]) w książce El Silencio: de Paulo VI a Bergoglio: las relaciones secretas de la Iglesia con la ESMA (Cisza. Paweł VI i Bergoglio. Tajne stosunki Kościoła z ESMA[a])[73][74][75]. Reportaż oparty został m.in. na relacji Franza Jalicsa[66]. Sam Jalics twierdzi w swojej książce Rekolekcje kontemplatywne, że „z jednym współbratem zakonnym” w slumsach pracowali i żyli za zgodą przełożonych, posłani tam przez nich. Miał też w swoich rękach 30 dokumentów stwierdzających kto doniósł na nich wojskowym, że są terrorystami[76]. Jedynym dokumentem źródłowym, mającym posłużyć za dowód rzekomej współpracy Bergoglia z juntą, w którym kardynał jest wymieniony z nazwiska, wykorzystanym w książce Verbitsky’ego jest wzmianka urzędnika MSZ o tym, że kardynał sugerował, aby nie dawać Jalicsowi zgody na przedłużenie ważności paszportu podczas pobytu zagranicznego[77].

Stojący na czele ruchu obrońców praw człowieka w rządzonej przez wojskowych Argentynie, laureat Pokojowej Nagrody Nobla Adolfo Pérez Esquivel neguje związki kardynała Bergoglia z reżimem junty[70][78]. Również argentyński sędzia Germán Castelli, który zajmował się zbrodniami junty z przełomu lat 70. i 80., oznajmił, że oskarżenia pod adresem Bergoglia w związku ze sprawą dwóch zakonników są „całkowicie fałszywe”[79].

Kilka dni po wyborze papieża, 15 marca, rzecznik Watykanu Federico Lombardi ustosunkował się do stawianych Bergogliowi zarzutów o związki z juntą i przedstawił oficjalne stanowisko Watykanu. Lombardi oświadczył, że wszelkie zarzuty są bezpodstawne, a kampania przeciwko Bergogliowi jest znana i była prowadzona od wielu lat. Dodał, że istnieją „liczne relacje, które ukazują, ile Bergoglio uczynił, by ochronić wiele osób w czasach dyktatury wojskowej”, oraz doprowadził do przeproszenia przez argentyński Kościół za to, że ten nie poczynił wystarczających kroków w czasach tak zwanej brudnej wojny[80][81][82].

20 marca 2013 roku mieszkający w Niemczech Franz Jalics opublikował na stronach internetowych swojego zakonu oświadczenie, w którym zaprzecza informacjom jakoby on i jego brat zakonny Orlando Yorio byli zadenuncjowani przez ówczesnego prowincjała, ojca Jorgego Bergoglia. Jalics oświadczył, że pierwotnie skłaniał się do takich podejrzeń, ale po licznych późniejszych wyjaśnieniach i rozmowach uznał, że nie miały one podstaw[83].

Nominacje kardynalskie[edytuj | edytuj kod]

Beatyfikowani i kanonizowani przez Franciszka[edytuj | edytuj kod]

Publikacje i dokumenty[edytuj | edytuj kod]

Publikacje Jorge Mario Bergoglio[edytuj | edytuj kod]

Dzieła dotyczące teologii katolickiej, duchowości oraz spraw społecznych[84][85][86]:

Dokumenty papieskie[edytuj | edytuj kod]

Encykliki[edytuj | edytuj kod]

Adhortacje apostolskie[edytuj | edytuj kod]

Motu propria[edytuj | edytuj kod]

Konstytucje apostolskie[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Uwagi

  1. Escuela de Mecánica de la Armada, ESMA – oficerska szkoła argentyńskiej marynarki wojennej, gdzie junta wojskowa torturowała i mordowała swoich przeciwników.

Przypisy[edytuj | edytuj kod]

  1. Francis without Roman numeral.
  2. New Pope Fracis visits St. Mary Major, collects suitcases and pays bill at hotel (ang.). news.va. [dostęp 2013-03-14].
  3. Franciszek czy Franciszek I? Odpowiadają językoznawcy.
  4. 4,0 4,1 4,2 4,3 Jorge Mario Cardinal Bergoglio, S.J (ang.). catholic-hierarchy.org. [dostęp 2013-03-13].
  5. 5,0 5,1 5,2 Habemus Papam! Cardinal Bergolio Elected Pope – Fracis I (ang.). News Vatican. [dostęp 2013-03-13].
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 6,4 Briefing di padre Lombardi (wł.). W: News.va [on-line]. [dostęp 2013-03-15].
  7. Pope Francis: 13 key facts about the new pontiff (ang.). W: The Guardian [on-line]. [dostęp 2013-03-15].
  8. Rubin S., Ambrogetti., 2013: Jezuita. Papież Franciszek. Wywiad rzeka z Jorge Bergoglio. Dom Wyd. Rafael.
  9. Pope Francis, first day after election (ang.). W: The Guardian [on-line]. [dostęp 2013-03-15].
  10. El Papa Francisco I se formó en seminario jesuita de Chile.
  11. Pope Francis, Person of the Year (ang.). Time. [dostęp 2013-12-13].
  12. 12,00 12,01 12,02 12,03 12,04 12,05 12,06 12,07 12,08 12,09 12,10 Bergolgio, S.J., Jorge Mario (ang.). The Cardinals of the Holy Roman Church. [dostęp 2013-03-13].
  13. New Pope, Francis, Known As Humble Man With A Focus On Social Outreach (ang.). newyork.cbslocal.com. [dostęp 2013-03-14].
  14. Jorge Bergoglio, un sacerdote jesuita de carrera (hiszp.). lanacion.com.ar. [dostęp 2013-03-14].
  15. Mario Adinolfi: Il conclave: storia, regole e protagonisti dell’elezione più misteriosa del mondo. Matelica: HALLEY Editrice, 2005, s. 109-110. ISBN 9788875890711. (wł.)
  16. Kardynał Jorge Mario Bergoglio – skromny jezuita. Kosciol.pl, 14 kwi 2005. [dostęp 2013-03-19].
  17. Damian Wojciechowski SJ: Papież – jezuicka biografia. Tymczasowa Strona Towarzystwa Jezusowego W Polsce jezuici.pl, 16 mar 2013. [dostęp 2013-03-17].
  18. Centro de espiritualidad y cultura. Reseña Historica (hiszp.). [dostęp 2013-03-15].
  19. Papa Francisco, Datos personales (hiszp.). W: Oficjalna strona jezuickiej prowincji Argentyny-Urugwaju [on-line]. [dostęp 2013-02-15].
  20. 20,0 20,1 Sebastian Adamkiewicz: Papież (z) końca świata. histmag.org, 2013-03-14. [dostęp 2013-03-14].
  21. Lucio Brunelli: I segreti del Conclave. Così vinse Ratzinger (wł.). la Repubblica, 23 października 2005.
  22. 22,0 22,1 22,2 Pope Francis I Cardinal Jorge Bergoglio: First pope from Americas austere Jesuit, „The Star”.
  23. 23,0 23,1 „Jorge Bergoglio: Who is the new pope?”, 13 marca 2013, www.cbsnews.com.
  24. Un Santo Bergoglio, hincha de San Lorenzo (hiszp.). W: foxsportsla.com [on-line]. [dostęp 2013-03-13].
  25. 25,0 25,1 Jorge Mario Bergoglio is the New Pope, Will Be Pope Francis I. W: PolicyMic [on-line]. [dostęp 2013-03-13].
  26. Habemus papam – Franciszek. info.wiara.pl, 2013-03-13. [dostęp 2013-03-14].
  27. Kardynałowie wybrali Jorge Mario Bergoglia. Oto nowy papież Franciszek I (pol.). zeŚwiata.pl. [dostęp 2013-03-18].
  28. Primo saluto del Santo Padre Francesco. www.vatican.va, 2013-03-14. [dostęp 2013-03-14].
  29. Papież wybrał imię na cześć Franciszka z Asyżu. www.polskieradio.pl, 2013-03-14. [dostęp 2013-03-14].
  30. New Pope Fracis visits St. Mary Major, collects suitcases and pays bill at hotel.
  31. Watykan: gotowe są symbole pontyfikatu. Radio Watykańskie, 2013-03-18. [dostęp 2013-03-18].
  32. Znamy papieski herb i zawołanie. Co oznaczają?. deon.pl, 18.03.2013. [dostęp 2013-03-18].
  33. http://swiat.newsweek.pl/inauguracja-pontyfikatu-papieza-franciszka-relacja-na-zywo,102614,1,1.html.
  34. Messa di inizio Pontificato (wł.). Radio Vaticana, 2013-03-19. [dostęp 2013-03-20].
  35. Watykan: Papież Franciszek ma sekretarza. pl.radiovaticana.va. [dostęp 2013-03-21].
  36. Lumen Fidei (pol.). vatican.va. [dostęp 2014-07-09]. [zarchiwizowane z tego adresu (2013-06-29)].
  37. Papieska encyklika w rekordowym tempie.
  38. Benedykt XVI i Franciszek po raz pierwszy razem. www.deon.pl.
  39. Nagroda dla papieża za prowadzenie programu. deon.pl. [dostęp 2013-08-06].
  40. Adhortacja apostolska Evangelii Gaudium. deon.pl, 26 listopada 2013.
  41. Papież zrobi coś takiego pierwszy raz w historii. deon.pl. [dostęp 2014-04-26].
  42. Franciszek nadal mieszka w hotelu. Nie chce przenosić się do Pałacu Apostolskiego (pol.). fronda.pl. [dostęp 2013-04-25].
  43. Media: papież Franciszek definitywnie rezygnuje z czerwonych butów (pol.). tokfm.pl. [dostęp 2013-04-25].
  44. Papież znosi tytuły honorowe
  45. Papież Franciszek zrezygnował z limuzyny. Woli spacery (pol.). wprost.pl. [dostęp 2013-04-25].
  46. Papież nie chce limuzyn. Jeździ średniolitrażowym autem (pol.). polskieradio.pl. [dostęp 2013-07-15].
  47. Pierwszy Anioł Pański Franciszka. "Bracia i siostry, dzień dobry". rp.pl, 17 marca 2013.
  48. Papież życzył wiernym "dobrej niedzieli i smacznego obiadu". wp.pl, 17 marca 2013.
  49. Językowa rewolucja w Watykanie. gosc.pl.
  50. Dlaczego papież Franciszek nie śpiewa?. deon.pl.
  51. Papież otrzymał paliusz i pierścień Rybaka (pol.). deon.pl. [dostęp 2013-03-19].
  52. "Mówi papież" – Franciszek dzwoni sam (pol.). deon.pl. [dostęp 2013-04-12].
  53. Papież Franciszek poprosił o nowy argentyński paszport i dowód osobisty. polskatimes.pl. [dostęp 2014-02-17].
  54. W lipcu nie będzie papieskich audiencji generalnych. interia.pl. [dostęp 2014-06-14].
  55. Ks. Lombardi: Papież nie jedzie na urlop. Myśli o reformie Kościoła. idziemy.pl. [dostęp 2013-08-03].
  56. Komunikat Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej z dnia 13 kwietnia 2013 r. (wł.). [dostęp 2013-07-08].
  57. Komunikat Sekretariatu Stanu Stolicy Apostolskiej z dnia 13 kwietnia 2013 r. (wł.). [dostęp 2013-07-08].
  58. Watykan: Komisja ds. banku watykańskiego.
  59. CHIROGRAFO DEL SANTO PADRE FRANCESCO PER L’ISTITUZIONE DI UNA PONTIFICIA COMMISSIONE REFERENTE SULL’ISTITUTO PER LE OPERE DI RELIGIONE (wł.).
  60. http://natemat.pl/85437,papiez-franciszek-marksizm-jest-zlem-ale-znam-wielu-dobrych-marksistow
  61. Kard. Turkson: gospodarka rynkowa tak, ale z człowiekiem w centrum. radiovaticana.
  62. Comunicato della Congregazione per la dottrina della fede (wł.).
  63. Franciszek zaostrzył kary za pedofilię. www.deon.pl.
  64. Papież ustanowi komisję ds. pedofilii w Kościele. deon.pl, 5 grudnia 2013. [dostęp 2013-12-05].
  65. "Ochrona nieletnich to priorytet Kościoła". deon.pl. [dostęp 2014-03-22].
  66. 66,0 66,1 Cień w biografii nowego papieża. Oskarżenia z przeszłości. dziennik.pl, 14 marca 2013. [dostęp 2013-03-14].
  67. Argentine Cardinal Named in Kidnap Lawsuit. W: Los Angeles Times [on-line]. 17 kwietnia 2005 r.
  68. 68,0 68,1 „Pope Francis Is Known For Simplicity And Humility”, npr.org.
  69. Jorge Mario Bergoglio nowym papieżem.
  70. 70,0 70,1 „Nie może być!” Prezydent Argentyny niezadowolona z wyboru papieża. Tok FM, 14 marca 2013 r. [dostęp 2013-03-14].
  71. Bolesny "grzech". Kontrowersje wokół papieża. ITI, 2013-03-14. [dostęp 2013-03-17].
  72. Marek Magierowski: Oskarżony Jorge Bergoglio. dorzeczy.pl, 2013-03-17. [dostęp 2013-03-17].
  73. Verbitsky y su militancia en Montoneros: „Participé en enfrentamientos armados y, por suerte, no murió nadie”, wywiad z H. Verbitsky, w: „Perfil”, 4 listopada 2007.
  74. Juan Ignacio Irigaray: El número uno de la Iglesia argentina, sospechoso de colaborar con la dictadura (hiszp.). Elmundo.es, 8 listopada 2010. [dostęp 2013-03-13].
  75. Maciej Stasiński: Krzyżem i mieczem (pol.). „Gazeta Wyborcza”, 30 lipca 2007. [dostęp 2013-03-13].
  76. Franz Jalics SI, Rekolekcje kontemplatywne, Wydawnictwo WAM, Kraków 2007, s. 128, ISBN 978-83-7318-989-8.
  77. Papież Franciszek: Ostateczny dowód, Jerzy Szygiel.
  78. Tomasz Surdel: Jak Franciszek zachowywał się w czasach krwawych rządów argentyńskiej junty. wyborcza.pl, 2013-03-14. [dostęp 2013-03-14].
  79. Interrogó al Papa y asegura que „no tuvo implicancias” en el secuestro de los sacerdotes. 26noticias.com.ar. [dostęp 2013-03-17].
  80. Watykan odrzuca zarzuty kierowane wobec papieża Franciszka ws. argentyńskiej junty. W: Onet.pl [on-line]. [dostęp 2013-03-15].
  81. Watykan: Franciszek nie współpracował z juntą. „Kampania przeciwko Bergogliowi jest znana...”. W: Polska The Times [on-line]. [dostęp 2013-03-15].
  82. br. Damian Wojciechowski SJ: O co w tym wszystkim chodzi?. deon.pl, 16.03.2013, aktualizacja 17.03.2013. [dostęp 2013-03-18].
  83. Franz Jalics SJ: Ergänzende Erklärung von Pater Franz Jalics SJ (niem.). Towarzystwo Jezusowe, 2013-03-20. [dostęp 2013-03-22].
  84. Você pesquisou por Autor: Jorge Mario Bergoglio (port.). www.biblio1.com.br. [dostęp 2013-03-14].
  85. Jose Maria Arancedo: Mente abierta, corazón creyente (hiszp.). www.americalatina.va. [dostęp 2013-03-14].
  86. Mente abierta corazon creyente (hiszp.). www.libreriadelinstituto.com. [dostęp 2013-03-14].
  87. Papieska encyklika w rekordowym tempie. ekai.pl. [dostęp 01.07.2013].
  88. 2013-11-18: 24 listopada pierwsza adhortacja apostolska Franciszka (pol.). 2013-11-18. [dostęp 2013-11-19].
  89. Lettera Apostolica in forma di «Motu Proprio» sulla giurisdizione degli organi giudiziari dello Stato della Città del Vaticano in materia penale (wł.).
  90. Franciszek: LETTERA APOSTOLICA IN FORMA DI “MOTU PROPRIO” DEL SOMMO PONTEFICE FRANCESCO PER LA PREVENZIONE ED IL CONTRASTO DEL RICICLAGGIO, DEL FINANZIAMENTO DEL TERRORISMO E DELLA PROLIFERAZIONE DI ARMI DI DISTRUZIONE DI MASSA (wł.). W: motu proprio [on-line]. www.vatican.va.
  91. Franciszek: Apostolic Letter Issued Motu Proprio (ang.). W: motu proprio [on-line]. www.vatican.va.
  92. Papież ustanowił Sekretariat ds. Gospodarczych. deon.pl. [dostęp 2014-02-24].
  93. Rozpoczęła się wielka reforma finansów Watykanu. Radio PiK. [dostęp 2014-02-24].
  94. Trasferimento della Sezione Ordinaria dell’Amministrazione del Patrimonio della Sede Apostolica alla Segreteria per l’Economia (wł.). vatican.va. [dostęp 2014-07-10].

Linki zewnętrzne[edytuj | edytuj kod]


Poprzednik
Benedykt XVI
Emblem of the Papacy SE.svg Papież
od 2013
Emblem of the Papacy SE.svg Następca
nadal sprawuje urząd
Poprzednik
kard. Antonio Quarracino
Template-Metropolitan Archbishop.svg Arcybiskup Buenos Aires
1998–2013
Template-Metropolitan Archbishop.svg Następca
kard. Mario Aurelio Poli
Poprzednik
kard. Antonio Quarracino
CardinalCoA PioM.svg Prymas Argentyny
1998–2013
CardinalCoA PioM.svg Następca
kard. Mario Aurelio Poli