Kalendarium historii Krakowa

Z Wikipedii, wolnej encyklopedii
Skocz do: nawigacja, szukaj
Nuremberg chronicles - CRACOVIA.png

Kalendarium historii Krakowa.

Prehistoria[edytuj | edytuj kod]

Starożytność[edytuj | edytuj kod]

  • IV w. p.n.e.
    • Ślady kultury celtyckiej na terenie Polski południowej; osady rolnicze.
    • Prawdopodobne wprowadzenie koła garncarskiego.
    • Początek rozwoju przemysłu hutniczego – z tego okresu pochodzą dymarki w Igołomii, Podłężu i Wyciążu.
  • I – IV w. – Kontakty handlowe z kupcami rzymskimi (w wykopaliskach z tego okresu znajdowane są m.in. monety rzymskie).
  • I – V w. – Silny ośrodek przemysłu hutniczego w okolicach Krakowa – Igołomia, Tropiszów oraz tereny dzisiejszej Nowej Huty.
  • III – V w. – Zakłady garncarskie w rejonie Igołomi i Tropiszowa.
  • IV – VII w. – Wyludnienie terenów dzisiejszej Małopolski i upadek kultury, związane z najazdem Hunów i wędrówkami ludów.
  • VI – VII w. – Opanowanie terenów Małopolski przez Słowian.
  • VII – VIII w. – Prawdopodobne powstanie kopców Krakusa i Wandy.
  • VIII w. – Osadnictwo na Wawelu.

Lata 800-1137 – okres powstawania państwa polskiego[edytuj | edytuj kod]

Lata 1138-1319 – okres rozbicia dzielnicowego Polski[edytuj | edytuj kod]

Lata 1320-1385 – okres Zjednoczonego Królestwa Polskiego[edytuj | edytuj kod]

Lata 1386-1453 – okres panowania pierwszych Jagiellonów[edytuj | edytuj kod]

  • 1386:
    • 15 lutego – Władysław Jagiełło ze swoim bratem Wiguntem przyjęli chrzest w kościele św. Franciszka z Asyżu w Krakowie.
    • 18 lutego – Jadwiga i Władysław Jagiełło uroczyście zawarli związek małżeński w katedrze na Wawelu.
    • 4 marca – koronacja Władysława Jagiełły na króla Polski przez arcybiskupa gnieźnieńskiego Bodzantę.
  • 1387 – Kraków jest poświadczony jako miasto członkowskie Hanzy.
  • 1388 – Miasto Kraków zakupiło wieś Grzegorzowice (Grzegórzki), a w roku następnym wieś Dąbie.
  • 1389 – Z inicjatywy Kongregacji Kupieckiej, został ustanowiony pierwszy w Krakowie cennik na towary rzemieślnicze.
  • 1392 – Rozpoczęcie przebudowy kościoła Wniebowzięcia Maryi Panny (kościoła Mariackiego) z typu halowego na bazylikowy. Przebudowa ukończona została w 1397 r.
  • 1393 – Królowa Jadwiga założyła przy katedrze Kolegium Psałterzystów.
  • 1394 – Mieszczanin Piotr Gerardorf nabył kamienicę zwaną Lapidea Magna, prawdopodobnie na zlecenie króla. Kamienica ta, uwolniona od długów i zobowiązań wobec żydowskich sąsiadów, stała się zalążkiem i siedzibą Collegium Maius.
  • 1395:
  • 1397:
    • 11 stycznia – dzięki staraniom Jadwigi Andegaweńskiej, Akademia Krakowska uzyskała zezwolenie papieskie na organizację wydziału teologicznego.
    • Jadwiga Andegaweńska i Władysław Jagiełło sprowadzili do Krakowa zakon Karmelitów.
  • 1399:
    • 17 lipca – na skutek komplikacji poporodowych zmarła Jadwiga Andegaweńska, królowa Polski. Na krótko przed śmiercią powiedziała przebywającemu w Krakowie krzyżackiemu komturowi: „Dokąd ja żyję, potrwa pokój, ale kiedy umrę, macie pewną wojnę z Polską”[9].
    • Pierwsza pisemna wzmianka o miejskim wodociągu „rurmusie”, zasilanym wodami rzeki Rudawy.
  • 1400:
    • 24 lipca – w Collegium Maius odbyły się pierwsze wykłady akademickie.
    • 26 lipca – Władysław Jagiełło nadał przywilej Akademii Krakowskiej, reaktywując działalność uczelni. Fundusze na uczelnię pochodziły ze sprzedaży klejnotów zmarłej królowej Jadwigi.
  • 1402, 29 stycznia – ślub Władysława Jagiełły z Anną Cylejską w katedrze wawelskiej.
  • 1403:
    • 25 lutego – koronacja Anny Cylejskiej, drugiej żony Władysława Jagiełły.
    • Trzęsienie ziemi w Krakowie.
  • 1405:
    • 26 maja – powstał ogień koło kościółka św. Piotra. Ogarnął on swym działaniem domy przy ulicy Grodzkiej i Kanoniczej oraz kościoły: św. Piotra, św. Marcina, św. Marii Magdaleny, św. Andrzeja i Collegium Juridicum.
    • Władysław Jagiełło sprowadził z Kłodzka zakon Kanoników Regularnych i osadził ich przy Kościele Bożego Ciała w podkrakowskim Kazimierzu.
  • 1406, 7 grudnia – ścięto oskarżonego o kradzież pieniędzy miejskich Andrzeja Wierzynka, rajcę, potomka znanej i bogatej rodziny kupieckiej Wierzynków.
  • 1407 – Podczas rozruchów przeciw Żydom, od ognia rozpalonego przy kościele św. Anny zapaliła się cała zachodnia część miasta.
  • 1409:
    • Przybyły z Pragi w roku 1400, Mikołaj Isner, uczony i pedagog, założył w Krakowie bursę dla ubogich studentów z Litwy i Rusi.
    • Delegacja Uniwersytetu Krakowskiego wzięła udział w soborze w Pizie.
  • 1410:
    • Władysław Jagiełło opuścił Kraków, udając się na wojnę z Zakonem krzyżackim (Bitwa pod Grunwaldem).
    • Kongregacja Kupiecka, składająca się w większości z osadników niemieckich, wsparła finansowo wyprawę króla.
  • 1411 – W katedrze wawelskiej zawieszono chorągwie zdobyte podczas wojny z Zakonem Krzyżackim.
  • 1414 – Wystąpienie Pawła Włodkowica, rektora Akademii Krakowskiej, na soborze w Konstancji.
  • 1417:
  • 1418 – Władysława Jagiełło nadał prawo patronatu nad kościołem św. Anny mistrzom Akademii Krakowskiej oraz opatowi mogilskiemu. Od tego moment kościół ten stał się kościołem akademickim.
  • 1419 – Wielka powódź w Krakowie, która rozniosła drewno składowane w krakowskim porcie rzecznym.
  • 1420 – Powstanie najstarszej udokumentowanej pieczęci Akademii Krakowskiej.
  • 1421, 8 kwietnia – w Krakowie został podpisany antykrzyżacki sojusz zaczepno-obronny między Władysławem Jagiełło a margrabią Brandenburgii, Fryderykiem I.
  • 1422:
    • 27 września – Kraków świadkował na akcie pokoju melneńskiego, zawartego z Zakonem Krzyżackim.
    • 4 października – akt fundacyjny Kapituły Krakowskiej, ustanawiający parafię w Bieżanowie. W dokumencie tym jest mowa o budowie kościoła drewnianego i o wyznaczeniu dochodu dla plebana.
    • Władysław Jagiełło zezwolił na budowę fosy wokół Kazimierza.
  • 1423 – Biskupem krakowskim został Zbigniew Oleśnicki, znany ze wzmacniania wpływów kościoła na politykę państwa.
  • 1424:
  • 1425 – Chrzest syna Jagiełły, Władysława Warneńczyka w katedrze wawelskiej.
  • 1427, 30 listopada – urodził się syn Władysława Jagiełły, Kazimierz, zwany później Jagiellończykiem.
  • 1428, 14 lutego – chrzest syna Władysława Jagiełły, Kazimierza Jagiellończyka.
  • 1431:
  • 1432:
    • Władysław Jagiełło nadał przywilej zezwalający Radzie Miejskiej Krakowa ustanowić trzy jarmarki, w maju, w czerwcu i wrześniu.
    • Ukończona została budowa fosy wokół Kazimierza.
  • 1433:
  • 1434:
  • 1435:
    • Król Władysław III Warneńczyk zatwierdził Krakowowi zwolnienia podatkowe z lat 1428 i 1431.
    • Zmarł Paweł Włodkowic, rektor Akademii Krakowskiej.
  • 1438 – Przyjazd do Krakowa poselstwa czeskiego z wiadomością o elekcji nieletniego Kazimierza IV Jagiellończyka na tron czeski.
  • 1439 – Spłonęły ulice św. Anny, Szewska, Szczepańska i św. Mikołaja w Krakowie.
  • 1440 – Poselstwo węgierskie powołało uroczyście Władysława III Warneńczyka na króla Węgier.
  • 1443, 5 czerwca – trzęsienie ziemi w Krakowie. W jego wyniku zawaliło się m.in. sklepienie kościoła św. Katarzyny[potrzebne źródło] i kościoła Mariackiego[10].
  • 1444, 10 listopada – śmierć Władysława III Warneńczyka w bitwie pod Warną nad Morzem Czarnym.
  • 1447:
  • 1448 – Marcin Król z Żurawicy ufundował na Uniwersytecie krakowskim pierwszą katedrę astrologii.
  • 1449 – Działał Jędrzej Gałka, zwolennik poglądów Jana Husa, autor Pieśni o Wiklefie i traktatów łacińskich.
  • 1451 – Wybuch epidemii w Krakowie.
  • 1452 – Wielka epidemia w Krakowie.
  • 1453 – Kazania Jana Kapistrana, franciszkanina, włoskiego kaznodziei, wzywające do walki z innowiercami.

Lata 1454-1795 – okres I Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

  • 1454:
  • 1455 – Wielki pożar w Krakowie.
  • 1456 – Zbigniew Oleśnicki ufundował bursę Jeruzalem.
  • 1457:
  • 1461, 16 lipca – starosta rabsztyński Andrzej Tęczyński został zlinczowany przez tłum krakowskich mieszczan w odwecie za pobicie miejscowego płatnerza.
  • 1462, 27 kwietnia – wybuchł pożar w klasztorze OO. Dominikanów, od którego zapaliły się domy przy ulicy Grodzkiej, Brackiej, Gołębiej, Poselskiej i św. Anny, a także kościół i klasztor OO. Franciszkanów oraz pałac biskupi.
  • 1464 – Wobec przygotowywanej krucjaty przeciw Turkom, doszło do wystąpień antyżydowskich.
  • 1465, 7 kwietnia – spalił się Stradom z kościołem i szpitalem św. Jadwigi.
  • 1466 – Zaraza morowa w Krakowie.
  • 1467:
    • Kazimierz Jagiellończyk ustanowił Jana Długosza wychowawcą swoich synów.
    • Ponowna zaraza w Krakowie. Król Kazimierz Jagiellończyk z królową udali się na Litwę, dzieci królewskie przebywały w klasztorze tynieckim.
    • Powstał tryptyk Trójcy Świętej w katedrze wawelskiej.
  • 1469 – Jan Thurzo założył hutę miedzi i srebra w podkrakowskiej Mogile.
  • 1470:
    • Wybuch epidemii w Krakowie.
    • Początek odbudowy części Collegium Maius po pożarze oraz rozbudowy budynków uniwersyteckich. Prace trwały do 1491 r.
  • 1472 – Wybuch epidemii w Krakowie.
  • 1473:
  • 1475:
    • 31 marca – spaliła się cała dzielnica koło Nowej Bramy i Bramy Mikołajskiej, spłonęło ponad 100 domów.
    • Rada Miejska wykupiła wójtostwo krakowskie, pozostające dotąd – jako dziedziczne – w rękach prywatnych.
    • Wydrukowano pierwszą na ziemiach polskich książkę „Explanatio in psalterium”.
    • Szczytowy okres rozwoju Akademii Krakowskiej, trwający do 1525, zwłaszcza dla katedry matematyki i astronomii.
  • 1476 – Pożar kościoła św. Franciszka w Krakowie.
  • 1477:
    • Przybył z Norymbergi Wit Stwosz (Veit Stoss).
    • 25 maja – Wit Stwosz, we współpracy z rzemieślnikami krakowskimi, rozpoczął pracę nad Ołtarzem Mariackim w Krakowie. Prace trwały do 1489 r.
    • Burmistrzem Krakowa został Jan Thurzo – kupiec, przedsiębiorca i patrycjusz z węgierskiego rodu von Bethlemhalva (z Betlanovców).
  • 1480:
    • Polski historyk Jan Długosz, Filip Kallimach – włoski humanista i pisarz piszący w języku łacińskim, Konrad Celtis – niemiecki humanista, założyli „Sodalitas Litterarum Vistulana” (Nadwiślańskie Towarzystwo Literackie), pierwsze w Polsce towarzystwo literackie.
    • Wybuch epidemii.
  • 1482:
    • Wybuch epidemii.
    • 18 lipca – zmarł Szymon z Lipnicy, który w czasie epidemii pomagał dotkniętym chorobą. W wyniku tego wkrótce sam zachorował i zmarł[12].
  • 1483 – Szwajpolt Fiol założył drukarnię, w której po raz pierwszy na świecie drukowano cyrylicą (były to księgi liturgiczne w języku cerkiewnosłowiańskim).
  • 1485 – Gmina żydowska wyrzekła się uprawiania handlu i pośrednictwa w Krakowie, z wyjątkiem sprzedaży rzeczy zastawionych.
  • 1489 – Adam z Bochynia, lekarz, humanista, profesor Akademii Krakowskiej, opublikował pracę przyrodniczą i medyczną „Fundamentum scienciae nobilissimae secretorum naturae”.
  • 1491:
  • 1492:
  • 1493:
    • Hartmann Schedler wydał w Norymberdze „Chronicon mundi” (Kroniki świata) z widokami miast europejskich, między innymi pierwszym najstarszym znanym widokiem miasta Krakowa.
    • Król Jan Olbracht potwierdził prawa miejskie Krakowa.
    • Zmarł Marcin Bylica, astronom, astrolog i lekarz.
  • 1494:
    • Czerwiec – ogień ogarnął północną część miasta od Nowej Bramy do ulicy Szewskiej, ogień strawił 8 ulic.
    • W murze Collegium Maius odkryto skarb: monety, pierścienie i inne kosztowności.
    • Dekretem króla Jana I Olbrachta Żydzi zamieszkujący rejon placu Szczepańskiego w Krakowie zostali przesiedleni do wschodniej części miasta Kazimierz.
  • 1495:
    • Mikołaj Kopernik ukończył studia na Uniwersytecie Krakowskim.
    • Zmarł Wojciech Brudzewski, astronom, filozof, matematyk, profesor Akademii Krakowskiej. Jego uczniem był prawdopodobnie Mikołaj Kopernik.
    • Pogrom Żydów, jakiego dopuścili się zebrani w Krakowie uczestnicy krucjaty antytureckiej, spowodował usuwanie się ludności żydowskiej do Kazimierza.
    • Pierwszy przypadek choroby wenerycznej.
  • 1496 – Wybuch epidemii.
  • 1497:
    • Wybuch epidemii.
    • Na kopcu Krakusa odbyły się tajemne obrzędy zaduszek wiosennych, z ucztą pogrzebową i paleniem ogni. Praktyki te krytykowane były w „Kazaniach trzemieśniańskich” Michała z Żarnowca.
  • 1498 – Na przedpolu Bramy Floriańskiej wzniesiony został barbakan – najpotężniejsze umocnienie Krakowa.
  • 1499:
    • 6 maja – w Krakowie została zawarta unia krakowsko-wileńska.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 10.000.
    • Pożar zamku wawelskiego.
    • W Krakowie sejm.
  • 1500 – Początek przebudowy zamku wawelskiego w stylu renesansowym zamku, po ogromnych zniszczeniach spowodowanych pożarem.
  • 1501:
  • 1503:
    • Kasper Hochfeder założył pierwszą stałą drukarnię.
    • Ukazał się najstarszy krakowski druk Kaspra Hochfedera.
  • 1504 – Spłonął Kazimierz.
  • 1505:
  • 1506:
    • 27 stycznia – drukarnia Jana Hallera wydrukowała Statut Łaskiego, zawierający m.in. tekst Bogurodzicy. Status został rozesłany do wszystkich sądów polskich, stał się fundamentalnym źródłem prawa aż do rozbiorów.
    • 19 sierpnia – w Wilnie zmarł Aleksander Jagiellończyk.
  • 1507:
  • 1509 – Ogień strawił Stradom z 3 kościołami.
  • 1510, 25 lipca – drukarz pochodzący z Bawarii Florian Ungler założył drukarnię.
  • 1512:
    • 8 lutego – koronacja Barbary Zápolya, pierwszej żony Zygmunta I Starego.
    • Wybuch epidemii.
  • 1513 – Drukarnia Floriana Unglera wydrukowała pierwszą książkę w języku polskim „Raj duszny”, autorstwa Biernata z Lublina.
  • 1514 – Triumfalny wjazd do miasta, kniazia, hetmana wielkiego litewskiego, Konstantego Ostrogskiego po zwycięstwie nad Moskwą.
  • 1515:
    • Na zamku wawelskim rozpoczął obrady sejm walny.
    • Wybuch zarazy.
  • 1517:
  • 1518:
  • 1519 – Wybuch epidemii.
  • 1520 – W Akademii Krakowskiej odbył się pierwszy wykład z języka greckiego.
  • 1521:
    • 9 lipca – na wieży katedralnej zawieszono dzwon Zygmunt. Według legendy, dzwon ten został odlany z dział zdobytych w bitwie pod Orszą. Głos tego dzwonu towarzyszy odtąd doniosłym wydarzeniom.
    • 13 lipca – Krakowianie po raz pierwszy usłyszeli głos Dzwonu Zygmunta.
    • Powstała instytucja kontrolna złożona z 32 mężów, a od 1548 z 40 osób, mająca za zadanie łagodzenia konfliktów między patrycjatem a pospólstwem Krakowa.
  • 1522 – w Krakowie odbył się pierwszy proces przeciw luteranom.
  • 1523:
    • 8 września – zmarł Maciej Miechowita, wielokrotny rektor Akademii Krakowskiej, lekarz, historyk, geograf.
    • Wybuch epidemii w Krakowie.
  • 1525:
  • 1526 – Dwukrotna epidemia w Krakowie.
  • 1528:
    • 27 kwietnia – pożar, który powstał koło Gródka, zniszczył całą północną część miasta z kościołami: św. Krzyża, św. Ducha, św. Marka, a za murami miejskimi kościół św. Mikołaja, św. Krzyża na Kleparzu i św. Filipa.
    • 18 maja – spalił się klasztor na Zwierzyńcu, skąd ogień przerzucił się na Kazimierz, gdzie obrócił w popiół ratusz oraz południową i wschodnią część miasta.
    • Na uniwersytecie odbyły się pierwsze wykłady z prawa rzymskiego i języka hebrajskiego, do tej pory wykładano tylko prawo kanoniczne.
  • 1530:
  • 1533:
  • 1534:
  • 1535:
  • 1536:
    • Zmarł Marcin Biem z Olkusza, profesor Akademii Krakowskiej, astronom i matematyk, reformator kalendarza.
    • Na uniwersytecie został zreformowany wydział filozoficzny, filozofia chrześcijańska, a właściwie katolicka, stała się podstawą wykładów.
    • Pożar zamku królewskiego na Wawelu, ogień ogarnął górne piętro i dachy pałacu.
  • 1537:
    • Ponowny pożar zamku królewskiego na Wawelu.
    • Zmarł Bartolommeo Berrecci, królewski architekt i rzeźbiarz, autor projektu kaplicy Zygmuntowskiej na Wawelu.
  • 1539:
  • 1540 – Zygmunt Stary ufundował kapelę Rorantystów.
  • 1541 – Zmarł Stanisław Samostrzelnik, malarz epoki renesansu, autor wielu malowideł ściennych, cysters.
  • 1542 – Do Kazimierza napłynęła kolejna po 1518 fala wypędzonych z Pragi emigrantów żydowskich.
  • 1543:
  • 1546 – Andrzej Trzecieski, jeden z tłumaczy Biblii brzeskiej, założył kółko różnowiercze.
  • 1547 – Na Prądniku Białym biskup krakowski Samuel Maciejowski zbudował pałac stanowiący letnią rezydencje biskupów krakowskich.
  • 1548:
    • 1 kwietnia – w Krakowie zmarł Zygmunt I Stary.
    • Na Wawelu odbył się pogrzeb króla Zygmunta Starego, królem Polski został Zygmunt II August, ostatni król z dynastii Jagiellonów.
    • Zygmunt August zakupił pierwsze z flamandzkich arrasów. Królewska kolekcja gobelinów tworzona była do roku 1553.
  • 1549:
    • Rozruchy studenckie spowodowane śmiercią jednego ze scholarów, spory między scholarami a strażą miejską i demonstracyjne wyjście żaków z Krakowa[13].
    • Wykonano karę śmierci na dziewczynie lekkich obyczajów, która zabiła matkę. Najpierw była „kleszczami targana”, potem zaś zaszyto ją w worku razem z psem i kotem i utopiono.
    • Pożar części zamku królewskiego na Wawelu, tym razem strony południowej. Akcją gaszenia pożaru kierował osobiście król Zygmunt II August.
  • 1550:
  • 1551:
  • 1552:
  • 1553:
    • 30 lipca – koronacja Katarzyny Habsburżanki, trzeciej żony Zygmunta II Augusta.
    • Powiększenie obszaru miasta żydowskiego na Kazimierzu, o tereny odkupione od chrześcijan.
    • Na Kazimierzu powstał najstarszy i istniejący do dziś w Krakowie cmentarz żydowski Remuh.
  • 1554 – Szczyt produkcji materiałów budowlanych w cegielniach miejskich Krakowa wyprodukowano 383.000 cegieł, 11.500 dachówki okrągłej, 9.000 dachówki szerokiej oraz 59.000 płyt posadzkowych.
  • 1555:
    • Powstał pierwszy zbór ewangelicki.
    • Od ognia zaprószonego w jatkach garbarskich zajęły się Sukiennice. Pożar zniszczył znaczną część budynku.
  • 1556:
    • 1 lutego – królowa Bona Sforza opuściła Kraków i udała się do dziedzicznego księstwa Bari we Włoszech.
    • 3 maja – spłonął szpital św. Jadwigi i kościół św. Agnieszki na Stradomiu, ogień zdołał przedostać się przez Wisłę, gdzie zrujnował Kościół św. Katarzyny i św. Jakuba.
    • Pożar części zamku królewskiego i wieży ratuszowej w Krakowie.
    • Odbudowa spalonych Sukiennic w Krakowie przez Jana Marię Padovano.
    • Powstała drukarnia innowiercza Macieja Wirzbięty[potrzebne źródło].
    • Jerzy Izrael minister braci czeskich wizytował miasto Kraków.
  • 1557:
    • 19 października – rozruchy na pogrzebie innowierczyni Filipowskiej i kontrdemonstracja różnowiercza w Krakowie.
    • Pożar części miasta żydowskiego Kazimierz wraz z drewnianą wówczas synagogą Remuh.
    • Jan Łaski, ksiądz katolicki, biskup wesprymski, następnie pastor i teolog protestancki, polski działacz reformacji, humanista i dyplomata, nauczał w kamienicy Jana Bonera w Krakowie.
  • 1558:
    • 18 października – powstała Poczta Polska. Król nadał przywilej na organizację pierwszej na ziemiach polskich poczty, łączącej Kraków z Wenecją. Organizatorem był Włoch Prosper Prowana, a od 1569 przywilej królewski został przeniesiony na Waleriana Montelupiego.
    • Początek prac budowlanych na Kazimierzu przy nowej, murowanej synagodze Remuh, stawianej w miejscu spalonej drewnianej synagogi.
  • 1559:
  • 1561 – W Krakowie odbył się synod, na którym doszło do ostrej dyskusji pomiędzy zwolennikami kalwinizmu i arianizmu.
  • 1562 – W Krakowie zmarł Jan Boner, patron kalwinów.
  • 1564:
    • Powstała szkoła kalwińska.
    • Zmarł Mikołaj z Szadka Prokopowicz, profesor astrologii, kustosz biblioteki uniwersyteckiej, autor oficjalnych kalendarzy w języku polskim, z których jeden został wydrukowany przez Hieronima Wietora w 1528.
  • 1565:
    • Zygmunt II August podarował Bractwu Kurkowemu, słynnego srebrnego kura.
    • Rozłam zboru małopolskiego na większy, czyli kalwiński, i mniejszy, ariański.
  • 1566:
    • Na terenie Rynku znajdowały się 342 kramy. Handlowe życie Rynku i obyczaje przekupniów opisał Mikołaj Rej w „Zwierciadle”.
    • Maciej Wirzbięta wydrukował dzieło „Dworzanin polski”, autorstwa Łukasza Górnickiego.
  • 1568 – W drukarni Macieja Wirzbięty wykonano z pięknymi drzeworytami „Zwierciadło” Mikołaja Reja.
  • 1569 – Zygmunt II August wyraził zgodę na budowę szkoły i szpitala dla wyznawców protestantyzmu w Krakowie. Powstał również cmentarz różnowierczy (Borg).
  • 1571:
    • Otwarcie stałego zboru ewangelickiego, zwanego Brogiem, przy obecnej ulicy Szpitalnej w Krakowie.
    • Klęska głodu.
  • 1572, 7 lipca – w Knyszynie zmarł Zygmunt II August.
  • 1574:
  • 1575, 16 czerwca – tzw. „tumult cmentarny” w Krakowie – zajścia na tle religijnym, w trakcie których wykopane zostały zwłoki ewangelika Stanisława Myszkowskiego, wojewody krakowskiego, oraz innych osób. Wykopane zwłoki włóczone były przez uczestników zajść po mieście i stawiane pod murem nogami do góry.
  • 1576:
  • 1577:
    • Sprofanowanie nagrobków na cmentarzu innowierczym.
    • Przy utrzymującym się konflikcie religijnym, król ostro monituje o utrzymanie porządku.
  • 1579 – Przybycie pierwszych jezuitów – dwaj Włosi założyli placówkę misyjną. Zatrzymali się przy parafii św. Szczepana.
  • 1584, 26 maja – na dziedzińcu zamku wawelskiego został ścięty hetman kozacki Samuel Zborowski, którego wcześniej skazano na wygnanie za morderstwo kasztelana przemyskiego Andrzeja Wapowskiego; Zborowski nie respektując wyroku, wrócił do kraju, gdzie jako banita został pojmany i stracony.
  • 1586 – Powstała pierwsza świecka szkoła średnia Kolegium Nowodworskiego[14].
  • 1587:
    • 14 października-29 listopada – oblężenie Krakowa przez wojska arcyksięcia austriackiego Maksymiliana Habsburga, w związku z jego pretensjami do korony polskiej.
    • Udział młodzieży akademickiej w obronie miasta przed wojskami Maksymiliana.
    • 24 listopada – generalny szturm na Kraków wojsk arcyksięcia Maksymiliana Habsburga. Atak wojsk arcyksięcia został odparty.
    • 29 listopada:
      • wojska arcyksięcia Maksymiliana Habsburga zostały pobite i odrzucone od murów miejskich Krakowa.
      • podczas oblężenia Krakowa przez arcyksięcia Maksymiliana Habsburga pastwą płomieni padły przedmieścia: Kleparz, Garbary i Smoleńsk aż po Groble.
    • Uroczysty wjazd króla elekta Zygmunta III Wazy.
    • 27 grudnia – koronacja Zygmunta III Wazy na króla Polski.
    • Przysięga wierności królowi złożona przez mieszczan na Rynku.
    • Rozruchy antyprotestanckie, napaść i podpalenie zboru protestanckiego.
  • 1588:
  • 1589 – Pożar kramów w Rynku i spłonął cały Kleparz.
  • 1591:
  • 1592:
  • 1593 – Dwukrotna powódź.
  • 1594:
    • 29 stycznia – pożar ogarnął część Zamku Królewskiego na Wawelu od „Kurzej Stopy” ku kościołowi.
    • 9 czerwca – doszczętnie został zniszczony przez pożar Zamek Królewski na Wawelu.
    • Uroczysty wjazd Zygmunta III Wazy, wracającego ze Szwecji po koronacji na króla szwedzkiego.
  • 1595:
    • Powstał plan budowy Kościoła św. św. Piotra i Pawła, prawdopodobnie autorstwa Giovanniego de Rossie.
    • Wybuchł pożar, w którym spłonęła północno-wschodnia część Zamku Królewskiego na Wawelu.
  • 1596:
    • 12 listopada – w Krakowie odbył się pogrzeb królowej Polski Anny Jagiellonki.
    • Zygmunt III Waza wyjechał na sejm do Warszawy. Historycy warszawscy uznali to za datę „przeniesienia stolicy do Warszawy”.
  • 1597:
    • Poświęcenie kamienia węgielnego pod jezuicki kościół św. św. Piotra i Pawła. Budowę rozpoczął Józef Brizio.
    • Pożar na Kazimierzu.
  • 1598 – Dwukrotny wylew Wisły.
  • 1599:
    • Wybuch epidemii.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 30.000.
  • 1601 – Wybuch epidemii.
  • 1603:
  • 1604:
  • 1605:
  • 1606 – Ponowny katastrofalny wylew Wisły.
  • 1609:
    • 24 maja – po pożarze Wawelu, Zygmunt III Waza opuścił wraz z rodziną Wawel i przeniósł się do Warszawy, która od tego momentu stopniowo przejmuje funkcje stolicy.
    • Mieszczanin krakowski i kupiec Walerian Montelupi sprowadził z Włoch do Krakowa zakon Bonifratrów.
  • 1611:
    • Pożar Stradomia.
    • Rozpoczęcie przebudowy kościoła św. Wojciecha, prace trwały do 1618 r. Po przebudowie kościół uzyskał kształt wczesnobarokowy.
  • 1612, 27 września – zmarł Piotr Skarga, jezuita, kaznodzieja królewski. Został pochowany w kościele św. św. Piotra i Pawła.
  • 1617 – Pierwszy zapis fundacyjny Bartłomieja Nowodworskiego na rzecz tzw. szkół prywatnych, przygotowujących do studiów uniwersyteckich; następny w 1619 r.
  • 1620 – Kupiec Wolf Popper ufundował synagogę Poppera przy ul. Szerokiej na Kazimierzu (istniejąca do dziś).
  • 1621:
  • 1623 – Wybuch epidemii i głód.
  • 1625:
    • W Krakowie osiedlili się bracia zakonu Reformatów.
    • Na rynku spalono skonfiskowany nakład antyjezuickiego druku „Gratis”.
  • 1626:
  • 1627 – Utworzenie zgromadzenia Prezentek.
  • 1632 30 kwietnia – w Warszawie umiera król Zygmunt III Waza.
  • 1633:
    • Pogrzeb króla Zygmunta III Wazy i królowej Konstancji Habsburżanki. Zostali pochowani w podziemiach kaplicy Wazów w Katedrze Wawelskiej.
    • 6 lutego – koronacja Władysława IV Wazy na Wawelu.
  • 1635:
  • 1636 – Jan Fox, archidiakon katedry krakowskiej, przeznaczył cały swój majątek na budowę murowanego kościoła w Bieżanowie.
  • 1637 – Dobudowano do Ratusza na Rynku, spichlerz, jatki szewskie i jatki garbarskie, prace trwały do 1640 r.
  • 1638, 30 kwietnia – rozpoczęcie budowy, w żydowskiej części Kazimierza, synagogi Izaaka (Ajzyka), której fundatorem był kupiec Izaak Jakubowicz. Budowę ukończono w 1644 r.
  • 1640 – Jan Sobieski, późniejszy król polski, przyjechał do Krakowa, po nauki. Kształcił się w Kolegium Nowodworskim, podległym Akademii Krakowskiej.
  • 1642 – Konsekracja kościoła Kamedułów na Bielanach.
  • 1646, 15 lipca – koronowana została Ludwika Maria Gonzaga, żona Władysława IV Wazy, potem Jana Kazimierza.
  • 1647:
    • Powstała Synagoga Kupa. Jest to ostatnia synagoga powstała w okresie istnienia miasta żydowskiego.
    • Ukazał się drukowany przewodnik po Krakowie „Klejnoty stołecznego miasta Krakowa”, zawierający opis 59 kościołów miasta.
  • 1649:
    • Pogrzeb zmarłego Władysława IV Wazy w Katedrze Wawelskiej.
    • 17 stycznia – koronacja Jana Kazimierza na Wawelu.
    • Pożar zamku królewskiego.
  • 1650, 17 stycznia – zmarł Tomasz Dolabella, malarz włoski, jeden z głównych twórców malarstwa barokowego.
  • 1651:
  • 1652:
    • Wybuch epidemii.
    • lipiec – wylew Wisły, zalany został Kazimierz i część Krakowa.
    • 21 listopada – zmarł Jan Brożek z Kurzelowa, matematyk i astronom, rektor Akademii Krakowskiej.
  • 1654 – W Krakowie osiedlił się zakon „Pijarów”.
  • 1655:
    • Potop szwedzki;
    • 19 września – do Krakowa przybył Jan Kazimierz wraz z kilkoma tysiącami żołnierzy oraz pospolitym ruszeniem.
    • 20 września – odbyła się rada senatu, na której król i senatorowie zapewnili się o wytrwałości wobec niebezpieczeństw. Początkowo król polski Jan Kazimierz myślał nawet o pozostaniu w mieście i obronie Krakowa jednak pomysł ten wyperswadowali mu senatorowie.
    • 24 września – nocą Jan Kazimierz opuścił Kraków, powierzając obronę miasta Stefanowi Czarnieckiemu. Marszałek wielki koronny Jerzy Sebastian Lubomirski wywiózł insygnia koronacyjne i inne klejnoty Skarbca Koronnego do swego zamku w Lubowli na Spiszu.
    • 25 września – wojska szwedzkie zajęły przedmieścia oraz Kazimierz i rozpoczęły oblężenie Krakowa. Miasta bronią mieszczanie, młodzież akademicka i nieliczne oddziały pod dowództwem hetmana Stefana Czarnieckiego.
    • 13 października – decyzja o kapitulacji i zakończenie oblężenia.
    • 17 października – formalna kapitulacja miasta.
    • 19 października – wymarsz wojsk polskich.
    • 19 października – po południu król Karol Gustaw wjechał do zdobytego miasta, rozpoczęła się okupacja Krakowa. Wojska szwedzkie zniszczyły wiele budynków w Krakowie i zrabowały wiele cennych dzieł sztuki.
    • Podczas najazdu, od 25 kwietnia, Szwedzi spalili wszystkie kościoły i klasztory poza murami miasta. Zniszczenia i pożary spowodowane wojną trwały do 1657 r.
  • 1656 – Próba odbicia miasta – Jerzy Lubomirski rozpoczął oblężenie Krakowa.
  • 1657:
    • Najazd Jerzego Rakoczego na Kraków.
    • Okupacja szwedzko-siedmiogrodzka Krakowa.
    • 23 sierpnia – Szwedzi podpisali akt kapitulacji i opuścili miasto.
    • Król Jan Kazimierz wjechał do Krakowa.
  • 1659 – Rektor Akademii Krakowskiej polecił wykonać dwie nowe pieczęcie uniwersytetu. Poprzednie pieczęcie zaginęły podczas wojny ze Szwedami. Do herbu z dwóch bereł dodano koronę.
  • 1661:
    • 3 stycznia – zaczęła wychodzić pierwsza polska gazeta periodyczna „Merkuriusz Polski”.
    • Rektor Akademii Krakowskiej Adam Rosczewicz zarządził ponowne otwarcie uczelni.
  • 1667 – Król Jan Kazimierz wystawił akt fundacyjny kaplicy Wazów w Katedrze Wawelskiej.
  • 1668, 16 września – abdykacja Jana Kazimierza.
  • 1669:
  • 1671 – Wylew Wisły.
  • 1674:
  • 1676:
    • Styczeń – król Jan III Sobieski odprawił uroczysty wjazd do Krakowa.
    • 31 stycznia – przed koronacją Jana III Sobieskiego na Wawelu pochowano jego dwóch poprzedników: Jana Kazimierza oraz Michała Korybuta Wiśniowieckiego.
    • 2 lutego – koronacja Jana III Sobieskiego i jego żony Marii Kazimiery na Wawelu. Po koronacji król odebrał od mieszczan krakowskich przysięgę wierności.
  • 1677:
    • Przywilej Jana III Sobieskiego, nadający radzie miejskiej prawo wyboru nowych członków.
    • Przez cztery lata z przerwami wybuchała epidemia, zmarło 22 tys. osób.
  • 1680, 23 maja – spłonęła wieża ratuszowa, od uderzenia pioruna. Odbudowywano ją w latach 1683–1686, twórcą nowego hełmu był budowniczy królewski Piotr Beber.
  • 1682 – Początek poważnych rozruchów antyżydowskich.
  • 1683:
    • Piotr Beber, królewski architekt, rozpoczął odbudowę wieży ratuszowej po pożarze. Prace trwały do 1686 r.
    • Katastrofalna powódź. Król Jan III Sobieski przeznaczył 6.000 talarów na regulacje Wisły.
    • 29 lipca – Jan III Sobieski wyruszył z Krakowa kierując się w stronę Wiednia (Bitwa pod Wiedniem).
    • grudzień – Jan III Sobieski wjechał uroczyście do Krakowa. Następnego dnia zawiesił przy grobie św. Stanisława na Wawelu zdobytą chorągiew turecką.
  • 1685 – Zamknięcie mennicy na Wawelu.
  • 1687 – Powódź.
  • 1689 – Wyburzono stary gotycki kościół św. Anny i zastąpiono obecnym, wykonanym według projektu Tylmana z Gameren. Uchodzi za jedną z najpiękniejszych budowli barokowych w Polsce. Budowę zakończono w 1703 r.
  • 1695:
  • 1696, 17 czerwca – zmarł w Wilanowie Jan III Sobieski.
  • 1697:
  • 1698 – Zaczęło wychodzić czasopismo „Mercurius Polonicus”.
  • 1702:
    • 7 sierpnia – do Krakowa wkroczyły wojska szwedzkie Karola XII. Gubernatorem został generał Magnus Stenbock.
    • 10 sierpnia – dewastacja Wawelu przez żołnierzy szwedzkich.
    • 22-27 września – podczas najazdu Karola XII, w lazarecie Szwedów na Wawelu powstał pożar od ognia palonego na posadzce. Ogarnął on cały zamek zniszczył go całkowicie.
    • Wojska szwedzkie opuściły Kraków.
  • 1703 – Kolejne konsekracje przebudowanych kościołów: kapucynów, kościoła św. Józefa przy klasztorze bernardynek, kościoła akademickiego św. Anny.
  • 1704:
    • Początek marca – ucieczka króla Augusta II Sasa przed wojskami szwedzkimi z Krakowa do Niepołomic. Szwedzi pod wodzą gen. Renskjölda ponownie rozpoczęli okupację Krakowa.
    • 14 marca – wojska szwedzkie wycofały się z Krakowa.
  • 1705:
    • Po raz trzeci oddziały szwedzkie wkroczyły do Krakowa.
    • Koronacja Stanisława Leszczyńskiego w Warszawie, na którą Kraków musiał pod naciskiem Szwedów wysłać swoich reprezentantów. Była to pierwsza nowożytna koronacja króla poza Krakowem.
  • 1707 – Wybuch epidemii tyfusu, trwającej do 1708 r. W Krakowie zmarło 7.223, w okolicy Krakowa – 12 047 osób.
  • 1709 – Szwedzi czwarty raz okupowali Kraków.
  • 1711 – Do Krakowa wkroczyły oddziały rosyjskie. Garnizon rosyjski stacjonował na Wawelu do roku 1716.
  • 1713 – Na uniwersytecie wprowadzono kursy języków nowożytnych (francuskiego i niemieckiego).
  • 1719, 26 lipca – spalił się kościół św. Piotra, Kollegium OO. Jezuitów, kościół św. Magdaleny, Kollegium prawnicze i wszystkie domy wokół.
  • 1722 – Odnowienie Krakowskiej Kongregacji Kupieckiej na podstawie przywileju Augusta II.
  • 1729 – Po wielu latach próżnego domagania się na sejmach wyznaczenia odpowiednich sum na odbudowę zniszczonego podczas pożaru w 1702 r. zamku wawelskiego, uzyskano fundusze i rozpoczęto restaurację gmachu (ukończono ją w 1731 r.).
  • 1732 – Powstał projekt przebudowy gotyckiego kościoła Paulinów na Skałce.
  • 1733 – Początek przebudowy kościoła na Skałce w stylu późnobarokowym. Budowa kościoła ukończona została w stanie surowym w 1742 r.
  • 1734:
    • Uroczysty wjazd nowo obranego króla polskiego Augusta III.
    • 15 stycznia – ostatnie pogrzeby królewskie na Wawelu – w podziemiach Katedry pochowano, Marię Kazimierę, Jana III Sobieskiego oraz Augusta II.
    • 17 stycznia – koronacja Augusta III i jego żony Marii Józefy na Wawelu. Była to ostatnia koronacja w Krakowie.
    • 19 stycznia – zwołany w Krakowie ostatni sejm koronacyjny, nie odbył się z powodu zbyt małej liczby zebranych.
  • 1735 – Przemarsz przez Kraków wojsk rosyjskich biorących udział w wojnie o sukcesję polską.
  • 1745:
  • 1747 – Władze kościelne wprowadziły zakaz urządzania w kościołach widowisk jasełkowych.
  • 1748 – Andrzej Stanisław Załuski, biskup krakowski podejmuje próbę reformy Akademii Krakowskiej.
  • 1755, 13 lipca – powstał pożar w klasztorze PP. Wizytek, który ogarnął Kleparz i zniszczył kościół św. Filipa, św. Szymona, św. Judy oraz św. Floriana.
  • 1759 – Wojna siedmioletnia. Przez Kraków przechodziły na Śląsk wojska austriackie, które wzięły udział w III wojnie śląskiej.
  • 1760 – W katedrze wawelskiej ukończono pomniki nagrobne Michała Korybuta Wiśniowieckiego i Jana III Sobieskiego, wykonane według projektu Franciszka Placidiego, fundacji Michała Kazimierza Radziwiłła, hetmana wielkiego litewskiego.
  • 1762 – Wojska pruskie podeszły do przedmieść miasta.
  • 1763 – Oblężenie miasta przez wojska rosyjskie.
  • 1764 – Uroczystości religijne związane z kanonizacją Jana z Kęt.
  • 1765:
    • Mandat królewski o przeniesieniu z Wawelu do Warszawy archiwum koronnego, tzw. Archiwum Skarbca Koronnego.
    • Do roku 1768, po raz drugi, na Wawelu działała mennica.
  • 1768:
    • Przystąpienie większości szlachty województwa krakowskiego do Konfederacji Barskiej.
    • Opanowanie Krakowa przez konfederatów barskich przy poparciu mieszczan.
    • 27 lipca – odparcie pierwszego ataku wojsk rosyjskich na Kraków. Początek oblężenia Krakowa przez wojska rosyjskie. Załoga miasta liczyła około 2 tys. żołnierzy.
    • 5-12 sierpnia – podczas oblężenia Krakowa przez Moskali spłonęły wszystkie przedmieścia: Kleparz, Wielopole, Wesoła, Biskupie, Krupniki, Garbary, Smoleńsk i Nowy Świat.
    • 17 sierpnia – kapitulacja Krakowa przed wojskami rosyjskimi.
    • Wojska rosyjskie opuściły Kraków.
  • 1769:
    • Ponowne zajęcie Krakowa przez Rosjan.
    • Zaczął ukazywać się periodyk „Krakowskie Kointelligencje”.
  • 1771 – W Tyńcu powstał obóz warowny konfederatów barskich.
  • 1772:
    • Atak konfederatów barskich i zdobycie Zamku Wawelskiego zajmowanego przez wojska rosyjskie.
    • Powrót wojsk rosyjskich, walki z konfederatami.
    • 24 kwietnia – kapitulacja konfederatów w Krakowie.
    • Lipiec – obóz warowny konfederatów barskich w Tyńcu został zdobyty przez wojska rosyjskie.
    • Wojska austriackie wkroczyły na Kazimierz.
    • 5 sierpnia – I rozbiór Polski.
    • Austriacy, wykonując postanowienia traktatu rozbiorowego, zajęli prawy brzeg Wisły.
  • 1773:
    • 15 lutego – do Krakowa wkroczyły oddziały austriackie. Do roku 1778 w mieście pozostawał jeszcze garnizon rosyjski.
    • Władze austriackie dokonały kasaty budynku Collegium Jezuitów przy ul. Grodzkiej 52[15].
  • 1774 – Wielki wylew Wisły.
  • 1776:
    • Na mocy konwencji granicznej Kazimierz powrócił do Rzeczypospolitej.
    • Powstała Komisja Dobrego Porządku (Boni Ordonis) – pierwsza próba reformy administracji miejskiej (analogiczne komisje dla Kleparza i Kazimierza powstały w 1779).
  • 1777 – Hugo Kołłątaj, wydelegowany przez Komisje Edukacji Narodowej do przeprowadzenia reformy Szkół Nowodworskich, ogłosił nowe zasady nauczania.
  • 1778:
    • Powstanie pierwszej w Krakowie loży masońskiej „Korona pod Trzema Hełmami”.
    • Hugo Kołłątaj wskazał drogi rozwoju Akademii Krakowskiej.
  • 1779 – Zlikwidowano karę kuny – wystawiania zakutych w rodzaj kajdan ludzi w miejscu publicznym[16].
  • 1780:
    • Założenie pierwszego w Polsce szpitala klinicznego.
    • Ogłoszenie uroczyste aktu reformy Uniwersytetu. W ramach reformy Akademia Krakowska została przemianowana na Szkołę Główną Koronną, wprowadzono wykłady w języku polskim i nowe przedmioty nauczania.
  • 1781, 17 października – początek działalności Teatru Starego. Przedstawienia odbywały się w budynku Pałacu Spiskiego przy Rynku Głównym.
  • 1782 – Utworzenie w Szkole Głównej Koronnej pierwszej w Polsce katedry naukowej.
  • 1783:
  • 1784:
    • 17 stycznia – rozpoczęły się w Wesołej udane eksperymenty ze wzlotem balonu. Inicjatorami byli krakowscy uczeni: Jan Śniadecki, Jan Jaśkiewicz, Franciszek Scheidt i Jan Szaster. Balon wzniósł się na wysokość około 4,700 m i utrzymywał się w powietrzu przez 33 minuty.
    • Cesarz austriacki Józef II na prawym brzegu Wisły założył konkurencyjne względem Krakowa miasto Podgórze.
    • Dekretem cesarskim, Podgórze zostało podniesione do rangi wolnego miasta i uzyskało liczne ulgi podatkowe.
    • Zaczął ukazywać się tygodnik „Zbiór wiadomości Tygodniowych”. Wychodził do roku 1785.
    • Epidemia ospy.
  • 1785 – Z inicjatywy Hugo Kołłątaja opracowano plan miasta Krakowa, zwany kołłątajowskim.
  • 1786:
  • 1787
  • 1789:
    • Wykład profesora Józefa Bogucickiego o husytyzmie, w którym pochwalił on wolność wyznaniową w Polsce. Stał się jednak celem ataków fanatycznych teologów.
    • Epidemia zimnicy i ospy.
  • 1790 – Powtórny nalot szarańczy na Kraków.
  • 1791:
    • Marzec – Tadeusz Czacki, wizytował Wawel, otworzył groby Zygmunta Starego i Zygmunta Augusta, dokonał spisu klejnotów znajdujących się w skarbcu królewskim.
    • Sierpień – starania o rozszerzenie Krakowa przez przyłączenie Kazimierza, Kleparza i okolicznych wsi, rozpoczęte w oparciu o dzieło Komisji Dobrego Porządku.
    • Otwarcie pierwszej w Krakowie wypożyczalni książek i czytelni.
    • Uporządkowanie administracji miasta.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 24.000.
  • 1792:
  • 1793:
  • 1794:
    • Wojska rosyjskie opuściły Kraków w związku z działaniami brygady kawalerii gen. Antoniego Madalińskiego (początek insurekcji kościuszkowskiej).
    • 6 marca – Filip Nereusz Lichocki został prezydentem Krakowa.
    • 24 marca – około godziny 10 na rynku krakowskim pojawił się Tadeusz Kościuszko, po czym odczytano akt powstania, a Kościuszko złożył przysięgę.
    • 1 kwietnia – wymarsz korpusu Kościuszki w kierunku Kielc.
    • 4 kwietnia – Bitwa pod Racławicami. Wojska powstańcze pod wodzą Tadeusza Kościuszki stoczyły zwycięską bitwę z wojskami rosyjskimi.
    • 5 kwietnia – Tadeusz Kościuszko ogłosił w obozie pod Słomnikami Raport narodowi polskiemu o zwycięstwie pod Racławicami.
    • 7 kwietnia – do Krakowa wprowadzono 12 rosyjskich armat zdobytych w bitwie pod Racławicami.
    • 8 kwietnia – Tadeusz Kościuszko mianował Bartosza Głowackiego chorążym regimentu grenadierów krakowskich.
    • 24 kwietnia – Michał Wohlman został prezydentem Krakowa.
    • 31 maja – w Krakowie został ścięty za zdradę katolicki duchowny Maciej Dziewoński.
    • Wyszły dwa numery „Gazety Krakowskiej”.
    • Leżące w skarbcu uniwersyteckim od czasów średniowiecznych kosztowności, zostały oddane na cele powstania.
    • 15 czerwca:
      • komendant Krakowa Ignacy Wieniawski bez walki poddał miasto Prusom.
      • ponownie Maciej Bajer został prezydentem Krakowa.
    • 30 czerwca – korpus austriacki wkroczył do województwa krakowskiego, sandomierskiego i lubelskiego.
    • Magistrat obronę ogniową miasta powierzył Kongregacji Kupieckiej, cechom rzemieślniczym i kominiarzom.

Lata 1795-1917 – okres rozbiorów Polski[edytuj | edytuj kod]

  • 1795:
    • Styczeń – rozpoczęto wydawanie periodyku „Monitor Różnych Ciekawości”.
    • 3/4 października – III rozbiór Polski: w nocy na rozkaz króla pruskiego Fryderyka Wilhelma II najeźdźcy zrabowali z Zamku Królewskiego na Wawelu insygnia królewskie. Insygnia przewiezione zostały do Berlina i w roku 1811 przetopione na złoto.
    • 24 października – III rozbiór Polski: Polska na 123 lata przestała istnieć jako samodzielne państwo.
    • Wszedł w życie przepis zabraniający grzebania zmarłych na cmentarzach przykościelnych w obrębie murów miejskich Krakowa.
    • Cmentarze przy kościołach św. św. Filipa i Jakuba na Kleparzu oraz św. Piotra na Garbarach zaczęły pełnić funkcję cmentarzy komunalnych.
  • 1796:
    • 4 stycznia – wojska pruskie opuściły Kraków.
    • Wkroczenie do Krakowa wojsk austriackich, przyłączenie miasta do monarchii habsburskiej.
    • 27 kwietnia – Austriacy uroczyście przejęli rządy w Krakowie. Prezydent miasta Filip Lichocki odczytał pod ratuszem patent cesarski, który potwierdzał objęcie przez Austrię przypadających jej polskich ziem.
    • Pierwszy pobór młodzieży polskiej do służby w armii austriackiej.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Gazeta Krakowska”. Ukazywało się do roku 1849.
  • 1798:
    • 1 listopada – ponownie Filip Nereusz Lichocki został prezydentem Krakowa.
    • Zaczął wychodzić periodyk „Wiadomości Cudzoziemskie z Krakowa”.
  • 1799 – Jacek Kluszewski otrzymał przywilej cesarski na uruchomienie pierwszego stałego teatru w Krakowie. Teatr Stary początkowo miał swoją siedzibę w budynku Pałacu Spiskiego przy Rynku Głównym, potem przeniesiony został do budynku u zbiegu ulicy Jagiellońskiej i placu Szczepańskiego, w którym znajduje się do dziś.
  • 1800:
    • Dekret o przyłączeniu Kazimierza do Krakowa i wyznaczeniu nowych granic miasta, wydany przez rezydującą w Wiedniu Kancelarię Nadworną Galicyjską.
    • Decyzją senatu, ludności pochodzenia żydowskiego pozwolono osiedlać się na obszarze całego Krakowa.
    • Odebranie Uniwersytetowi Krakowskiemu autonomii i nadzoru nad szkołami średnimi.
    • Początek adaptacji Wawelu na koszary dla wojska przez władze austriackie.
    • Zamknięcie z przyczyn zdrowotnych żydowskiego cmentarz Remuh na Kazimierzu.
    • Założenie nowego cmentarza żydowskiego poza Kazimierzem, przy obecnej ul. Miodowej w Krakowie.
  • 1801:
    • Kraków stał się formalnie stolicą Galicji Zachodniej.
    • Dekret o likwidacji samorządu miejskiego w Krakowie.
    • Założenie nowego cmentarza miejskiego w Krakowie, nazwanego Cmentarzem Rakowickim, na wykupionych pokarmelitańskich gruntach. Pierwszą pochowaną osobą była Apolonia z Lubowieckich Bursikowa, pochowana w styczniu 1803 r.
    • Początek likwidacji cmentarzy przykościelnych w Krakowie. Proces ten trwał do 1803 r.
    • Nowo utworzony Urząd Budownictwa Miejskiego zainicjował likwidację średniowiecznych fortyfikacji, zasypywanie fos, burzenie zniszczonych kaplic i kościołów w Krakowie.
  • 1802:
    • 22 kwietnia – z rozporządzenia C.K. Gubernium Galicji zachodniej ukazał się „Porządek względem gaszenia pożarów w stołecznym mieście Krakowie”, który przy pomocy 140 paragrafów modyfikował strukturę obrony przeciwpożarowej.
    • 1 września – Dominik Drdatzki został prezydentem Krakowa.
    • Otwarty został stary drewniany most na Wiśle u wylotu ul. Mostowej, łączący Kraków z miastem Podgórze. Nazwano go mostem Karola na cześć arcyksięcia austriackiego Karola Ludwika Habsburga.
    • Likwidacja cmentarza przy kościele Mariackim w Krakowie.
  • 1803:
    • 13 maja – połączenie Galicji Wschodniej i Zachodniej w jedną prowincję ze stolicą we Lwowie; Kraków przestał być siedzibą władz krajowych, tracąc tym samym status stolicy Nowej Galicji. Zachował jednak dawny tytuł miasta stołecznego.
    • Wprowadzenie w Szkole Głównej Koronnej (Akademia Krakowska) łaciny jako języka wykładowego, zamiast języka polskiego. Stopniowa germanizacja uczelni.
  • 1804:
    • Antoni Zieleniewski, czeladnik warszawskiego cechu kowali, przeniósł się do Krakowa i rozpoczął pracę w Kuźni. Kuźnia stała się zalążkiem przyszłych zakładów Zieleniewskiego.
    • Kraków ogłoszony został miastem otwartym. Fakt ten stał się podstawą decyzji o wyburzeniu średniowiecznych murów obronnych.
  • 1805:
  • 1806:
    • Z inicjatywy Feliksa Radwańskiego rozpoczęto wydawanie „Dziennika Gospodarskiego Krakowskiego”. Ukazywał się do 1807 r.
    • Epidemia nieznanej choroby, przywleczona przez rannych żołnierzy (100 osób umiera dziennie).
  • 1807 – Rozpoczęcie burzenia dawnych fortyfikacji Krakowa.
  • 1808:
    • Powstał szpital żydowski w Krakowie.
    • Początek kursowania dyliżansów na trasie Kraków – Warszawa.
  • 1809:
  • 1810:
    • 10 kwietnia – formalne przyłączenie Krakowa do Księstwa Warszawskiego. Odebranie od władz administracyjnych i sądowych przysięgi wierności Fryderykowi Augustowi, królowi saskiemu i księciu warszawskiemu.
    • 7-12 maja – Kraków wizytował Książę Warszawski Fryderyk August.
    • 6 czerwca – Kraków uzyskał status wolnego miasta handlowego.
    • Lipiec – reorganizacja administracji – powstanie departamentu z siedzibą prefekta w Krakowie.
    • 1 grudnia – Stanisław Kostka Zarzecki został prezydentem Krakowa.
    • Przywrócony został zwyczaj grania hejnału z wieży kościoła Mariackiego w Krakowie.
    • Bezmyślna i wielce tragiczna w skutkach decyzja Rady Miasta nakazująca wyburzenie średniowiecznych murów obronnych Krakowa.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 24.000.
  • 1811:
    • Wyburzenie gotyckich kościołów św. Szczepana, św. Mateusza i św. Macieja oraz rozebranie budynków koszarowych w Krakowie, w miejscu których powstał plac Szczepański. Plac ten krótko nosił nazwę placu Gwardii.
    • Wielka posucha i głód.
  • 1812:
    • Mały Rynek w Krakowie, w przeszłości zwany Vandetą, Tandetą i Rynkiem Rzeźniczym, po wyburzeniu szkoły Panny Marii i zlikwidowaniu jatek, nabrał obecnego wyglądu.
    • Rozpoczęto druk „Dziennika Departamentowego Krakowskiego”. Ukazywał się do 1820 r.
  • 1813:
    • Wobec zajęcia znacznej części księstwa Warszawskiego przez wojska rosyjskie, najwyższe władze oraz resztki armii Księstwa pod dowództwem ks. Józefa Poniatowskiego przeniosły się do Krakowa.
    • Wymarsz oddziałów polskich z Krakowa. Początek dwuletniej okupacji Krakowa przez wojska rosyjskie.
    • 26 sierpnia – ogromna powódź w Krakowie. Wisła zalała Stradom, Kazimierz i Podgórze, zerwała mosty Karola i Stradomski. Była to największa powódź, jaką odnotowały kroniki miejskie Krakowa.
  • 1814 – Zaczął wychodzić periodyk „Miscellanea Cracoviensia”.
  • 1815:
  • 1816:
    • 1 stycznia – Józef Matecki został prezydentem Krakowa.
    • 11 kwietnia – Feliks Grodzicki został prezydentem Krakowa.
    • 27 lipca – Senat Wolnego Miasta Krakowa przekazał gminie ewangelickiej kościół św. Marcina oraz budynki poklasztorne. Była to pierwsza od 1591 roku świątynia tego wyznania w mieście.
    • Utworzone zostało Towarzystwo Dobroczynności.
    • Zaczął wychodzić „Dziennik Rozporządzeń Rządowych”. Ukazywał się do 1846 r.
    • Zaczął wychodzić „Dziennik Rządowy”. Ukazywał się do 1855 r.
  • 1817:
    • 13 stycznia – profesor Feliks Radwański wywalczył w senacie Rzeczypospolitej Krakowskiej decyzję o pozostawieniu fragmentów średniowiecznej fortyfikacji Krakowa. Zachowała się część murów obronnych miasta, barbakan i Brama Floriańska.
    • Rząd austriacki rozwiązał zakon benedyktynów w Tyńcu.
    • Powstało Krakowskie Towarzystwo Miłośników Muzyki obecnie Towarzystwo Muzyczne w Krakowie.
    • Uchwalony został „statut organiczny Uniwersytetu Krakowskiego”, który wprowadził nazwę Uniwersytet Jagielloński.
    • Rozebrany został ratusz miejski na Rynku Głównym w Krakowie, pozostała po nim tylko wieża ratuszowa.
    • Zaczął wychodzić „Rocznik Towarzystwa Naukowego”. Ukazywał się do 1872 r.
  • 1818:
  • 1819:
    • Katastrofalny wylew Wisły.
    • Październik – zaczęło wychodzić czasopismo „Pszczółka Krakowska”. Ukazywało się do roku 1822.
  • 1820:
    • 15 września – uroczyste rozpoczęcie sypania kopca Kościuszki w Krakowie.
    • Decyzją senatu Wolnego Miasta Krakowa rozpoczęto wyburzanie miejskich murów obronnych i zasypywanie fos. Prace trwały do 1830 r.
  • 1821:
  • 1822:
    • Początek prac przy zakładaniu „ogrodów miejskich”, czyli Plant Krakowskich.
    • Zaczął wychodzić periodyk „Krakus. Towarzysz liberalny Pszczółki Krakowskiej”.
  • 1823:
    • 25 października – zakończono budowę kopca Kościuszki.
    • Zaczęły wychodzić periodyki „Muza Nadwiślańska”, „Pszczółka Polska”, „Pielgrzym z Tenczyna”, „Kronika Codzienna”.
  • 1824:
  • 1825 – Zmarł najstarszy obywatel Rzeczypospolitej Krakowskiej Piotr Librowski, który przeżył 124 lata i 6 miesięcy.
  • 1826 – Zaczęły wychodzić periodyki „Flora Polska” i „Rozrywki Przyjemne i Pożyteczne”. Oba ukazywały się do 1827 r.
  • 1827:
    • Otwarcie klinik uniwersyteckich wydzielonych ze Szpitala św. Łazarza w Krakowie.
    • Początek klinik uniwersyteckich przy obecnej ul. Kopernika w Krakowie.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Kurier Krakowski”.
  • 1828 – Zaczęły wychodzić periodyki „Rozmaitości Naukowe” i „Goniec Krakowski”. Oba ukazywały się do 1831 r.
  • 1829 – Zaczęło wychodzić czasopismo „Dziennik Ogrodniczy”. Ukazywało się do roku 1835.
  • 1830:
    • 8 stycznia – na Wawelu został pochowany Prymas Królestwa Polskiego Jan Paweł Woronicz, jego pogrzeb przerodził się w wielką manifestację patriotyczną.
    • 29 listopada – wybuch powstania listopadowego w Królestwie Kongresowym.
    • 4 grudnia – powołana została Gwardia Narodowa na wieść o wybuchu powstania w Królestwie Kongresowym. Jej uczestnicy wzmocnili oddziały polskie w Warszawie. Jednak Rzeczpospolita Krakowska zachowała neutralność polityczną wobec powstania.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Pamiętnik Krakowski”.
    • Powołanie Komitetu Reparacji Zamku Krakowskiego. Apel Senatu Miasta o składki na restaurację Wawelu.
    • Na dziedzińcu wawelskim odbył się nieudany pokaz lotu balonem.
    • Biblioteka Czartoryskich w Krakowie posiadała około 70.000 druków i 3.000 rękopisów.
    • W całej Małopolsce klęska nieurodzaju.
  • 1831:
    • 2-3 maja – pożar Tyńca, spłonęły m.in. zabudowania klasztorne i kościół.
    • 18 czerwca – pierwsza epidemia cholery w Krakowie. W mieście zmarło 1417 osób.
    • 27 września-24 listopada – okupacja Krakowa przez wojska rosyjskie.
    • Ustąpienie Stanisława Wodzickiego ze stanowiska prezesa Senatu.
    • Do miasta przybył gen. Józef Chłopicki, były dyktator powstania listopadowego, aby tu spędzić resztę życia.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Tandeciarz Krakowski”.
    • Reaktywowanie działalności Bractwa Kurkowego w Krakowie.
  • 1832:
    • 21 grudnia – trumna ze zwłokami Tadeusza Kościuszki została w tajemnicy przed zaborcami umieszczona w marmurowym sarkofagu na Wawelu.
    • Józef Czech wydał pierwszy rocznik „Kalendarza Krakowskiego”.
    • Utworzenie przez Senat Komitetu Cenzury.
    • Oświadczenie rezydentów mocarstw opiekuńczych o podjęciu „bezpośredniego i skutecznego czuwania nad utrzymaniem porządku i spokojności” w Krakowie.
  • 1833:
    • 30 maja – ogłoszono nową konstytucję Wolnego Miasta Krakowa.
    • Zgromadzenie Reprezentantów podjęło decyzje o wprowadzeniu do obiegu monety krajowej.
    • Z Galicji wyruszyły oddziały Józefa Zaliwskiego z zamiarem wywołania powstania w Królestwie Polskim.
    • Zmiana, pod naciskiem Austrii, konstytucji Rzeczypospolitej Krakowskiej. Ograniczenie swobód obywatelskich.
    • Tajny traktat w Münchengrätz dopuszczający aneksję Rzeczypospolitej Krakowskiej przez Austrię w razie wystąpienia ruchów niepodległościowych.
  • 1834:
    • 1 sierpnia – senat Wolnego Miasta Krakowa zabronił wypasu bydła na Plantach.
    • Powstał Instytut Techniczny w Krakowie.
    • Zaczęły wychodzić czasopisma „Tygodnik Krakowski” i „Rozmaitości Krakowskie”.
    • Zaczęły wychodzić periodyki „Themis” i „Pamiętnik Farmaceutyczny”. Oba ukazywały się do 1836 r.
  • 1835:
    • 11 lutego – założono w Krakowie Stowarzyszenie Ludu Polskiego.
    • Rozpoczęło działalność polityczne ugrupowanie „Młoda Polska”.
    • Zaczęły wychodzić periodyki „Pamiętnik Powszechny Nauk i Umiejętności”, „Przewodnik Wiejski”.
    • Zaczął wychodzić „Kwartalnik Naukowy”. Ukazywał się do 1836 r.
    • Liczba mieszkańców Krakowa miasta wynosiła około 36.000.
  • 1836:
    • W Ogrodzie Strzeleckim przy ul. Lubicz w Krakowie rozpoczęto budowę strzelnicy Bractwa Kurkowego.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Zbieracz Naukowy Krakowski”. Ukazywało się do roku 1837.
    • Początek okupacji Krakowa przez wojska 3 zaborców.
  • 1837:
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Pamiętnik Naukowy Krakowski”. Ukazywało się do roku 1838.
    • 15 października – uroczyste otwarcie strzelnicy Bractwa Kurkowego w Ogrodzie Strzeleckim przy ul. Lubicz w Krakowie.
  • 1838:
    • 28 lipca – urodził się Jan Matejko.
    • Rozebrany został kościół Wszystkich Świętych w Krakowie. W miejscu kościoła powstał plac o tej samej nazwie.
    • Piotr Steinkeller uruchomił kurierskie połączenie dyliżansami Krakowa z Warszawą.
  • 1839:
    • Wskutek protestu Anglii i Francji Kraków opuściły wojska pruskie i rosyjskie. W mieście pozostały wojska austriackie.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Zbieracz Umysłowych Rozrywek”.
  • 1840 – Jan Schindler, austriacki ksiądz, prezes senatu Wolnego Miasta Krakowa, profesor Uniwersytetu Jagiellońskiego, rozpoczął przebudowę architektoniczną uczelni. Do tego roku budynek Collegium Maius pozostawał w niezmienionej średniowiecznej formie. Prace trwały do 1848 r.
  • 1841:
    • Wyburzono mur łączący barbakan z Bramą Floriańską.
    • Powstała olejarnia Brzeskiego w Krakowie.
    • Kraków opuściły wojska austriackie.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Rozrywki Umysłowe”. Ukazywało się do roku 1843.
  • 1842, 1 lutego – wszedł w życie projekt Senatu organizacji obrony ogniowej pod nazwą urządzeń ogniowych. Projekt był wzorowany na ustawach antypożarowych miasta Poznania.
  • 1844:
    • Lekkie trzęsienie ziemi.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Kurierka Krakowska”.
    • Zaczął wychodzić „Dwutygodnik Literacki”. Ukazywał się do 1845 r.
    • Obrady ostatniego sejmu Rzeczypospolitej Krakowskiej.
  • 1846:
    • 19 lutego-marzec – rzeź galicyjska – wystąpienia chłopów galicyjskich o charakterze pogromu.
    • 21 lutego-4 marca – Powstanie krakowskie.
    • 22/23 lutego – ogłoszenie Manifestu Rządu Narodowego.
    • 24 lutego – ogłoszenie ustawy rewolucyjnej, Jan Tyssowski ogłosił się dyktatorem powstania.
    • 26 lutego – Bitwa pod Gdowem.
    • 27 lutego – zginął Edward Dembowski, w trakcie ostrzału przez wojska austriackie procesji patriotycznej idącej przez most z Podgórza do Krakowa.
    • Zaczął ukazywać się „Dziennik Rządowy Rzeczypospolitej Polskiej”.
    • Marzec – kapitulacja oddziałów powstańczych, które wycofały się z Krakowa, na granicę pruską.
    • Do Krakowa wkroczyły wojska austriackie i pruskie.
    • Kwiecień – decyzja trzech państw zaborczych o likwidacji Wolnego Miasta Krakowa i włączeniu jego terenu do monarchii austriackiej.
    • Podpisanie przez cesarza Ferdynanda I aktu wcielenia Rzeczypospolitej Krakowskiej do Austrii.
    • Epidemia duru brzusznego w Krakowie. W mieście zmarło 3900 osób.
  • 1847:
  • 1848:
    • 17 marca – Wiosna Ludów: masowe demonstracje ludności żądającej uwolnienia więźniów politycznych i demokratyzacji życia.
    • 25 marca – przybycie około 150 amnestionowanych więźniów i emigrantów politycznych.
    • 26-27 kwietnia – Wiosna Ludów: zamieszki na ulicach Krakowa. Wojska austriackie zbombardowały Kraków z Wawelu, w wyniku czego zginęły 32 osoby. Kapitulacja miasta.
    • 29 kwietnia – Wiosna Ludów: manifestacyjny pogrzeb ofiar.
    • 7 października – Józef Walenty Krzyżanowski został prezydentem Krakowa.
    • 3 listopada – zaczął ukazywać się dziennik informacyjno-polityczny „Czas[19].
    • Zaczęły wychodzić periodyki „Jutrzenka”, „Polska”, „Przegląd”.
    • Zniesienie pańszczyzny i uwłaszczenie chłopów w Galicji. Uwłaszczenie chłopów otworzyło nowe perspektywy dla producentów sprzętu rolniczego, w szczególności dla zakładów Zieleniewskiego.
    • Po ukończeniu prac przy budynku Collegium Maius, profesor Ferdynand Kojsiewicz ogłosił publiczny list oskarżający architekta Kremera, działającego na zlecenie Jana Schindlera, o zaniechania konserwatorskie budynków podczas przebudowy.
    • Rozpoczęcie prac przy regulacji Wisły. Prace te trwały do roku 1850.
  • 1849:
    • 19 kwietnia – Ignacy Paprocki został prezydentem Krakowa.
    • 6 lipca – powstało Starostwo Grodzkie.
    • Wprowadzenie w Galicji i okręgu krakowskim stanu wojennego. W Krakowie trwał on do maja 1854 r.
  • 1850:
  • 1851:
    • 10-13 października – pierwsza wizytacja Krakowa przez cesarza Franciszka Józefa I.
    • Fabryka Ludwika Zieleniewskiego, syna Antoniego Zieleniewskiego, posiada pierwszy w obrębie miasta kocioł parowy i pierwszą maszynę parową.
  • 1852, 27 grudnia – wprowadzenie języka niemieckiego do urzędów i na Uniwersytecie Jagiellońskim.
  • 1853:
    • 29 lutego – ze struktur Uniwersytetu Jagiellońskiego wyodrębniło się Towarzystwo Naukowe Krakowa.
    • 1 lipca – Fryderyk Tobiaszek został prezydentem Krakowa.
    • Fabryka Ludwika Zieleniewskiego otrzymała nazwę „C.K. Uprzywilejowana Krajowa Fabryka Maszyn Rolniczych i Narzędzi Ludwika Zieleniewskiego”.
  • 1854 – Początek działalności Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie.
  • 1855:
    • 3 marca – w Krakowie pojawiły się jednokonne dorożki, zwane cypserówkami.
    • 26 grudnia – pierwszy publiczny pokaz elektryczności w Krakowie. Światło elektryczne użyte zostało na premierze opery Prorok jako „słońce elektryczne”.
  • 1856:
  • 1857:
    • 27 października – założenie gimnazjum św. Jacka.
    • 1 listopada – uruchomienie gazowni miejskiej w Krakowie.
    • 22 grudnia – uruchomienie oświetlenia gazowego w Krakowie. Początkowo lampami gazowymi oświetlony był Rynek Główny, ulica Stradom, Kazimierz oraz ulica Lubicz przy dworcu.
    • Wprowadzenie wiedeńskiego systemu miar i wag.
    • Przemysłowiec Ludwik Zieleniewski, po uzyskaniu najlepszych wyników w strzelaniu do kura, został królem najstarszej polskiej organizacji paramilitarnej – Bractwa Kurkowego.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 41.000.
  • 1858 – Powstała fabryka wyrobów stolarskich Muranyego.
  • 1860:
    • 14 stycznia – pogrzeb gen. Jana Skrzyneckiego. Pogrzeb zapoczątkował manifestacje niepodległościowe w Krakowie.
    • 14 maja – przywrócenie języka polskiego w szkolnictwie (z wyjątkiem Uniwersytetu Jagiellońskiego).
    • Początek burzenia północnych fasad budynku Collegium Maius. Prace trwały do 1870 r.
    • Zakłady Zieleniewskiego wykonały pierwszy kocioł parowy, przeznaczony dla korpusu kadetów w Łobzowie. W fabryce przy ul. św. Marka 31 rozpoczęła działalność Kasa Chorych.
    • Rozporządzenie cesarskie zniosło rząd w Krakowie. Cały obszar Galicji podporządkowany został bezpośrednio Namiestnictwu we Lwowie, a niektóre urzędy zostały tam przeniesione.
  • 1861:
    • Styczeń – język polski wprowadzono do magistratu miasta Krakowa.
    • 23 lutego – początki repolonizacji Uniwersytetu Jagiellońskiego, częściowe przywrócenie języka polskiego.
    • 8 czerwca – otworzony został gmach Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń od Szkód, popularnie zwanego Florianką, przy ul. Basztowej w Krakowie.
    • 4 listopada – uruchomione zostało połączenie kolejowe Krakowa ze Lwowem.
    • W zakładach Zieleniewskiego skonstruowano pierwszą maszynę parową w Krakowie.
  • 1862:
    • 28 lutego – otwarcie synagogi postępowej, tzw. Tempel, przy ul. Miodowej w Krakowie. Nabożeństwom przewodzili kaznodzieje o wykształceniu akademickim, przemawiający po polsku lub niemiecku.
    • 5 kwietnia – w Krakowie ukazało się pierwsze wydanie czasopisma Przegląd Lekarski.
    • 25 września – obniżenie diecezji krakowskiej do rangi wikariatu apostolskiego.
    • Powstało przedsiębiorstwo „Uprzywilejowana Fabryka Maszyn i Urządzeń Rolniczych Marcina Peterseima”.
  • 1863:
    • 22 stycznia – wybuch powstania styczniowego.
    • Dyrekcja Policji w Krakowie wydała zakaz uczestnictwa w powstaniu na terenie Królestwa Kongresowego.
    • 31 stycznia – nocny wymarsz ochotników, pod dowództwem gen. Zygmunta Jordana, do obozu powstańczego w Ojcowie.
    • 17 lutego – klęska ochotników pod Miechowem.
    • Z Krakowa wyruszył oddział ochotników pod dowództwem Józefa Grekowicza. Po przekroczeniu granicy został rozbity. Podobnie skończyły się następne wyprawy.
    • 8-9 marca – narada w Hotelu Saskim, powierzenie dyktatury Marianowi Langiewiczowi.
    • 21 marca – odezwa o przejęciu władzy przez Rząd Narodowy.
    • Sierpień – do Krakowa przybył Romuald Traugutt, ostatni dyktator powstania.
    • W zakładach Zieleniewskiego wyprodukowano armaty dla powstańców styczniowych. Władze carskie na kilka lat zamknęły rynek Królestwa Polskiego przed fabryką Ludwika Zieleniewskiego.
    • Oddano do użytku most kolejowy nad starym korytem Wisły na Grzegórzkach.
  • 1864:
    • 29 lutego – w całej Galicji ogłoszono stan oblężenia. Zakazano posiadania broni i amunicji, odbywania zgromadzeń, wspomagania zbiegów. Cudzoziemcy musieli uzyskiwać pozwolenia na pobyt, a wielu przebywających w Krakowie zostało wydalonych.
    • 5 lipca – otwarcie mostu kolejowego na Wiśle w Krakowie Zabłociu.
    • W zakładach Zieleniewskiego wyprodukowano pierwszą na ziemiach polskich maszynę parową, przeznaczoną dla kopalni węgla w Tenczynku.
    • Po powstaniu styczniowym, liczba studentów na Uniwersytecie Jagiellońskim wynosiła 371.
  • 1865:
    • 20 lutego – Sejm Krajowy Galicyjski uchwalił tymczasowy statut gminny dla miasta Krakowa, przywracający samorząd miejski.
    • 15 kwietnia – urodziła się Olga Boznańska, krakowska malarka okresu Młodej Polski.
    • 18 kwietnia – odwołanie stanu oblężenia w Galicji.
    • 1 sierpnia – wybory do Rady Miejskiej Krakowa.
    • 7 października – występy Heleny Modrzejewskiej w Teatrze Starym w Krakowie.
    • 1 września – rozpoczęła działalność Krakowska Kasa Oszczędności.
    • 1 listopada – powstało Towarzystwo Muzyczne „Muza”.
    • Dekret cesarza Franciszka Józefa I o amnestii dla więźniów politycznych. Dekret umożliwił powrót do Krakowa wielu osób przetrzymywanych w więzieniach austriackich.
    • Zakłady Zieleniewskiego w Krakowie rozpoczęły produkcję sprzętu dla powstającego na Podkarpaciu polskiego przemysłu naftowego. Klientem firmy był m.in. konstruktor lampy naftowej i posiadacz pierwszej w świecie kopalni ropy naftowej w Bóbrce Ignacy Łukasiewicz.
    • Utworzenie ochotniczej straży pożarnej.
    • Powstało Towarzystwo Lekarskie w Krakowie.
  • 1866:
    • Czerwiec – mieszkańcy Krakowa dowiedzieli się o wojnie prusko-austriackiej, co nie wzbudziło wielkich emocji, mimo zbliżania się Prusaków.
    • 13 września – wybór Józefa Dietla na prezydenta miasta Krakowa.
  • 1867:
    • Kwiecień – założenie Czytelni Akademickiej im. Adama Mickiewicza.
    • 26 kwietnia – w siedzibie Towarzystwa Naukowego Krakowskiego odbył się pierwszy pokaz obrazu Alchemik Sędziwój Jana Matejki.
    • 1 listopada – otwarcie zakładu fotograficznego Rzewuskiego.
    • W Krakowie uruchomione zostały pierwsze konne omnibusy.
    • Przyznanie Galicji autonomii przez cesarza Franciszka Józefa I.
    • Równouprawnienie Żydów, zniesienie ograniczeń wyznaniowych.
  • 1868:
    • 3 sierpnia – zmarł Ambroży Grabowski, historyk, księgarz, kolekcjoner, archeolog i antykwariusz, autor podstawowych przewodników po Krakowie.
    • 25 listopada – powstały Wyższe Kursy dla Kobiet.
  • 1869:
    • 19 marca – urodził się Józef Mehoffer, artysta malarz, witrażysta, grafik, jeden z najbardziej wyrazistych przedstawicieli Młodej Polski.
    • 8 lipca – powtórny pogrzeb na Wawelu odnalezionych w Katedrze zwłok króla Kazimierza III Wielkiego.
    • 20 lipca – do Sądu Rejonowego w Krakowie wpłynął anonim informujący o fakcie przetrzymywania od 21 lat w nieludzkich warunkach zakonnicy w klasztorze karmelitanek bosych.
    • 24 lipca – rozruchy w Krakowie wywołane doniesieniami prasowymi o sprawie Barbary Ubryk.
    • 8 listopada – otwarcie Szkoły Przemysłowej.
    • 9 listopada – w kościele Mariackim odsłonięty został po remoncie ołtarz Wita Stwosza.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Kraj”. Ukazywało się do roku 1874.
    • Powstał Bank Galicyjski dla Przemysłu i Handlu.
    • Publikacja pamfletu politycznego Teka Stańczyka.
  • 1870:
    • Został wydany zakaz chodzenia „na pueri” (Pucheroki).
    • Zmarł Dow Ber Meisels, rabin krakowski, senator. W żydowskich szkołach wyznaniowych wprowadził język polski.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 50.000.
  • 1871:
    • 30 kwietnia – postanowienie cesarskie o przywróceniu języka polskiego na wszystkich wykładach uniwersyteckich.
    • Powstała rządowa Fabryka Tytoniu – „Cygarfabryka”.
    • Na Grzegórzkach wybudowano Miejską Rzeźnię według projektu Macieja Moraczewskiego.
  • 1872:
    • 1 stycznia – w Krakowie odbyła się prapremiera dramatu Adama Mickiewicza Konfederaci barscy.
    • 16 lutego – zatwierdzenie statutu Akademii Umiejętności.
    • 29 kwietnia – powstała zawodowa straż pożarna.
    • 1 maja – przejęcie Kasy Oszczędności pod zarząd miasta Krakowa.
    • 24 października – pierwsze wybory do wiedeńskiej Rady Państwa.
    • Decyzja o zasypaniu tzw. Starej Wisły na odcinku od Wisły do Blichu, wzdłuż dzisiejszych ulic Dietla i Grzegórzeckiej.
    • Ukazał się pierwszy tom Bibliografii Polskiej Karola Estreichera.
  • 1873:
  • 1874:
  • 1875
    • 25 maja – Krakowski Instytut Techniczny przekształcony został w C.K. Instytut Techniczno-Przemysłowy. W latach 1897-1913 zbudowano dla niego nowy gmach przy alei Mickiewicza.
    • 24 listopada – urodził się Xawery Dunikowski, pedagog, rzeźbiarz i malarz.
    • Architekt Tomasz Pryliński rozpoczął prace przy restauracji Sukiennic. Prace trwały do 1879 r.
  • 1876, 1 grudnia – otwarcie Muzeum Czartoryskich w Krakowie.
  • 1877:
  • 1878:
  • 1879:
  • 1880:
  • 1881, 17 lutego – Ferdynand Weigel został prezydentem Krakowa.
  • 1882:
  • 1883:
  • 1884:
    • 3 stycznia – początek działalności Biura Statystycznego Miejskiego.
    • 25 maja – początek ogólnopolskiego zjazdu historyczno-literackiego im. Jana Kochanowskiego.
    • 12 sierpnia – Towarzystwo Telefonów w Krakowie otrzymało zgodę na instalację pierwszych telefonów.
    • 17 września – Feliks Szlachtowski został prezydentem Krakowa.
  • 1885:
    • 23 lutego – początek działalności Polskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”.
    • 24 kwietnia – profesor Jan Mikulicz-Radecki przeprowadził w Krakowie pierwszą na świecie operację zszycia pękniętego wrzodu żołądka.
    • 23 czerwca – urodził się Juliusz Osterwa, aktor i reżyser.
    • Nieudany eksperyment z oświetleniem przy pomocy energii elektrycznej wnętrz Sukiennic i magistratu w Krakowie.
    • W Krakowie istniały wewnętrzne, niepubliczne sieci telefoniczne: wojskowa sieć Twierdzy Kraków, połączenia kolei, straży pożarnej, policji, magistratu.
    • Śmierć Ludwika Zieleniewskiego. Nowymi współdyrektorami fabryki zostali jego synowie, starannie przygotowani inżynierowie Leon i Edmund.
    • Założenie Parku Krakowskiego. W parku, z inicjatywy rajcy miejskiego S. Rehmana, otworzony został mały ogród zoologiczny.
  • 1886:
    • 17 czerwca – uchwała Rady Miejskiej Krakowa o budowie budynku Teatru Miejskiego przy placu Świętego Ducha (późniejszy teatr im. Juliusza Słowackiego).
    • Uroczystości z okazji otwarcia Collegium Novum w Krakowie.
    • Pożar w fabryce Zieleniewskiego przy ul. św. Marka w Krakowie. Spłonął warsztat mechaniczny i stolarnia. Magistrat zatwierdził plany budowy nowego zakładu przy ul. Krowoderskiej, wyposażonego w maszynę parową o mocy 50 KM.
    • Jan Matejko został honorowym doktorem Uniwersytetu Jagiellońskiego.
  • 1887:
  • 1888:
  • 1889:
    • 5 stycznia – zmarł Konstanty Schmidt-Ciążyński, kolekcjoner i znawca sztuki, ofiarodawca dużego zbioru dla Muzeum Narodowego w Krakowie.
    • W Krakowie zbudowana została klinika chirurgiczna Uniwersytetu Jagiellońskiego oraz Collegium Medicum.
    • Początek restauracji kościoła Mariackiego w Krakowie, według projektu architekta Tadeusza Stryjeńskiego. Polichromie wykonał Jan Matejko w 1891 r.
    • Z inicjatywy dr. Henryka Jordana utworzony został park (park Jordana) na terenie błoń czarnowiejskich, w miejscu byłej wystawy rolniczo-przemysłowej zorganizowanej dwa lata wcześniej.
  • 1890, 4 lipca – uroczysty pogrzeb Adama Mickiewicza. Poeta pochowany został w Krypcie Wieszczów Narodowych na Wawelu.
  • 1891:
  • 1892:
  • 1893:
    • 10 maja – w Krakowie założono pierwszy klub szachowy w Polsce.
    • 24 maja – Józef Friedlein został prezydentem Krakowa.
    • 21 października – otwarcie Teatru Miejskiego w Krakowie. Nową scenę narodową dla zespołu występującego przy ul. Jagiellońskiej zaprojektował Jan Zawiejski[20].
    • 1 listopada – zmarł Jan Matejko. Pochowany został w alei zasłużonych na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
    • Powstała elektrownia Teatru Miejskiego w Krakowie. Była to druga elektrownia teatralna na ziemiach polskich[21].
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Głos Narodu”. Ukazywało się do roku 1939.
    • Oficjalne otwarcie sieci telefonicznej.
  • 1894:
  • 1895:
  • 1896:
  • 1897:
    • 14 stycznia – w Krakowie utworzono Związek Młodzieży Polskiej „Zet”.
    • Lipiec – pierwsze kobiety uzyskały stopień magistra farmacji na Uniwersytecie Jagiellońskim.
    • 6 sierpnia – uroczysty pogrzeb Adama Asnyka. Poeta pochowany został w Krypcie Zasłużonych na Skałce.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Życie”. Ukazywało się do roku 1900.
    • Otwarto pierwsze gimnazjum żeńskie.
    • Powstanie Towarzystwa Artystów Polskich „Sztuka”.
  • 1898:
    • 22 lutego – urodził się Karol Bunsch, pisarz historyczny, publicysta i tłumacz literatury angielskiej i niemieckiej. Zasłynął serią powieści z czasów piastowskich.
    • 6 marca – otwarcie Domu Matejki w Krakowie.
    • 26 czerwca – odsłonięcie pomnika Adama Mickiewicza na rynku w Krakowie w stulecie urodzin poety.
    • Uliczne demonstracje robotników zakładów Zieleniewskiego, Rożena i Peterseima, domagających się od władz miejskich składania zamówień na roboty publiczne przedsiębiorstwom miejscowym.
    • Początek budowy Pałacu Sztuki Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie. Gmach oddany został do użytku w roku 1901.
    • Powstała elektrownia stacji kolejowej Płaszów.
  • 1899:
    • 3 lutego – w Krakowie zmarł Juliusz Kossak.
    • 2 lipca – powstanie krakowskiego oddziału Towarzystwa Uniwersytetu Ludowego im. Adama Mickiewicza.
    • 25 października – otwarto linię kolejową do Zakopanego.
    • Powstało Muzeum Historyczne Miasta Krakowa.
    • Zaczęło wychodzić czasopismo „Krytyka”. Ukazywało się do roku 1914.
    • Odbył się Zjazd Dziennikarzy Słowiańskich.
  • 1900:
    • 24 lutego – przekształcenie Szkoły Sztuk Pięknych w Akademię Sztuk Pięknych.
    • 24 marca – w Krakowie odbyła się premiera dramatu Juliusza Słowackiego Sen srebrny Salomei.
    • 8 czerwca – na dziedzińcu Collegium Maius Uniwersytetu Jagiellońskiego odsłonięto pomnik Mikołaja Kopernika (w 1953 r. przeniesiony na Planty).
    • 20 listopada – w podkrakowskich Bronowicach Małych odbyło się słynne młodopolskie wesele Lucjana Rydla i Jadwigi Mikołajczykówny. Wydarzenie to stanowi temat dramatu Stanisława Wyspiańskiego Wesele.
    • Zawodową elektrownię komunalną jako pierwsze w Krakowie założyło Podgórze, powstała ona przy ul. Nadwiślańskiej 4.
    • Uruchomiona została sieć oświetlenia ulicznego w Podgórzu (z napięciem użytkowym 150 V).
    • Uroczystości z okazji 500 lat istnienia Uniwersytetu Jagiellońskiego.
    • Aktor Stanisław Knake-Zawadzki otworzył Teatr Ludowy. Przedstawienia odbywały się w sali Strzeleckiej, w ujeżdżalni Pod Kapucynami, w hali fabryki Peterseima przy ul. Krowoderskiej 32 i w Parku Krakowskim.
    • Zakończenie wprawiania witraży Stanisława Wyspiańskiego w kościele franciszkanów w Krakowie.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 85.300.
  • 1901:
    • 14 lutego – otwarcie wodociągów miejskich w Krakowie.
    • 16 marca:
    • 8 czerwca – założenie Towarzystwa Polska Sztuka Stosowana.
    • 17 października – zmarł Michał Bałucki, związany z Krakowem powieściopisarz i komediopisarz.
    • Powstała wytwórnia sody Libana, przejęta w 1909 r. przez koncern Solvaya.
    • Wprowadzono nowy „Statut gminny dla Stołecznego Królewskiego Miasta Krakowa”.
    • Powstała elektrownia Krakowskiej Spółki Tramwajowej w zajezdni przy ul. św. Wawrzyńca.
  • 1902:
  • 1903:
  • 1904:
  • 1905:
  • 1906:
    • 13 czerwca – powstał Klub Sportowy Cracovia (jako Akademicki Klub Footballowy), pierwszy klub sportowy na terytorium obecnej Polski.
    • Wrzesień-listopad – powstał jeden z najstarszych polskich klubów piłkarskich – TS (Towarzystwo Sportowe) Wisła Kraków.
    • 31 października – otwarto linię kolejową Kraków-Trzebinia-Mysłowice (dł. 65,17 km), należącą do Austriackich Kolei Państwowych.
    • 8 grudnia – założono klub sportowy Juvenia Kraków.
    • Początek współpracy Tadeusza Boy-Żeleńskiego z kabaretem Zielony Balonik.
    • Ustawa wiedeńskiej Rady Państwa o budowie kanału łączącego Dunaj z Wisłą, z portem rzecznym w Krakowie.
    • Przekształcenie fabryki Zieleniewskiego, działającej na zasadach spółki rodzinnej, w towarzystwo akcyjne C.K. Uprzywilejowana Fabryka Maszyn L. Zieleniewski Towarzystwo Akcyjne, z kapitałem 1,5 mln koron.
  • 1907:
    • 28 listopada – zmarł Stanisław Wyspiański. Został pochowany w Krypcie Zasłużonych na Skałce. Jego pogrzeb stał się manifestacją narodową.
    • Uruchomione zostało pierwsze w Krakowie stałe kino, zwane Cyrkiem Edisona.
    • Zakłady Zieleniewskiego rozpoczęły budowę dużej, nowoczesnej fabryki na Grzegórzkach, z bocznicą kolejową i z dostępem do Wisły.
    • Założenie spółdzielni pod nazwą Pierwsza Spółka Spożywcza członków Stowarzyszeń Katolickich.
  • 1908:
  • 1909:
    • 17 lipca – pogrzeb Heleny Modrzejewskiej na Cmentarzu Rakowickim.
    • Stocznia Zieleniewskiego przekazała austriackiej policji i straży granicznej statek-holownik bocznokołowiec „Melsztyn” uzbrojony w działo 75 mm[24].
    • Czasopismo „Architekt” ogłosiło konkurs urbanistyczny na plan Wielkiego Krakowa.
  • 1910:
  • 1911:
    • 29 stycznia – strajk studentów Uniwersytetu Jagiellońskiego przeciw powierzeniu katedry socjologii Kazimierzowi Zimmermannowi (tzw. zimmermaniada).
    • 1 kwietnia – do Krakowa przyłączone zostały Beszcz, Głębinów, Ludwinów i Dąbie.
    • 6 października – powstanie pierwszej drużyny skautowej.
    • „Pierwszy zjazd miłośników ojczystych zabytków”, na którym sformułowano nowoczesne poglądy konserwatorskie.
  • 1912:
    • 3 marca – biskup krakowski Adam Stefan Sapieha odbył ingres do Katedry Wawelskiej.
    • 31 marca – rozegrano pierwszy mecz na stadionie Cracovii.
    • 1 kwietnia – do Krakowa przyłączony został Płaszów.
    • 1 czerwca – w Krakowie otwarto Hotel Francuski.
    • 22 czerwca – do Krakowa z Paryża przybył Włodzimierz Lenin.
    • Otwarcie pierwszego w Krakowie nowoczesnego kina „Wanda” w specjalnie wzniesionym budynku przy ul. św. Gertrudy 5. W tym samym roku otworzone zostało także kino „Uciecha”.
    • Towarzystwo Akcyjne Zieleniewski buduje odlewnię, bocznicę kolejową oraz stocznię rzeczną na Wiśle do produkcji parostatków i pogłębiarek.
    • Budowa kolejnych 3 parostatków dla Wisły i Sanu: „Tyniec”, „Wanda” i „Kopernik”.
    • Zakłady Zieleniewskiego wzięły udział w remoncie więźby dachowej wykupionego z rąk austriackich Zamku na Wawelu.
    • W związku z rozwojem lotnictwa Austro-Węgier powstało Lotnisko Kraków-Rakowice-Czyżyny.
    • Ukończenie budowy Szkoły Przemysłowej według projektu Sławomira Odrzywolskiego.
  • 1913:
    • 25 maja – w Krakowie śmiercią samobójczą zmarł Adam Bochenek, polski lekarz, autor wielokrotnie wznawianego podręcznika anatomii.
    • Włodzimierz Lenin wygłosił w lokalu Uniwersytetu Ludowego przy ul. Szewskiej 16 odczyt pt. „Ruch robotniczy w Rosji a socjalna demokracja”.
    • Powstała sieć oświetlenia ulicznego w Krakowie (z napięciem użytkowym 200 V).
    • Zakup Fabryki Maszyn księcia Lubomirskiego we Lwowie; fuzja z Pierwszym Galicyjskim Towarzystwem Akcyjnym dla Budowy Wagonów i Maszyn w Sanoku. S. A. L. Zieleniewski stała się pierwszym w zaborze austriackim przedsiębiorstwem wielozakładowym typu koncernowego.
    • Koncern Zieleniewskiego rozpoczął produkcję silników dwusuwowych „Elzeta” konstrukcji Edmunda Zieleniewskiego.
    • Wojciech Kossak, malarz, syn Juliusza Kossaka, został przewodniczącym Sekcji Samochodowej przy Krajowym Związku Turystycznym.
    • Oddano do użytku Most Krakusa.
  • 1914:
  • 1915:
    • 3 kwietnia – wydanie zakazu malowania pisanek (zakaz zniesiono dopiero 19 marca 2008 r.)
    • 19 maja – zatwierdzenie statutu Książęco-Biskupiego Komitetu Pomocy.
    • 1 lipca – przyłączenie Podgórza do Krakowa, zakończenie procesu tworzenia Wielkiego Krakowa. Miasto obejmowało 46,9 km² i liczyło ponad 180 tys. mieszkańców.
    • 4 lipca – na Moście Krakusa miało miejsce uroczyste połączenie Krakowa z Podgórzem, w którym wzięli udział prezydent Krakowa Juliusz Leo i ostatni burmistrz Podgórza Franciszek Maryewski.
    • 1 grudnia – pod obeliskiem wzniesionym na wzgórzu Kaim pod Wieliczką dla uczczenia odparcia wojsk rosyjskich odbyła się uroczystość w rocznicę tego wydarzenia.
  • 1916:
    • Utworzono miejski urząd opieki socjalnej dla inwalidów oraz wdów i sierot po poległych.
    • Powstała Krajowa Komisja Związków Zawodowych w Krakowie, podległa centrali w Wiedniu.
    • 25 grudnia – zmarł Adam Chmielowski, powstaniec, malarz, zakonnik, opiekun ubogich.
  • 1917:
    • Odkrycie najstarszej świątyni na ziemiach polskich podczas prac konserwatorskich na Wawelu. Odkryta została świątynia św. św. Feliksa i Adaukta pochodząca z przełomu X i XI w. Świątynia wykonana była z surowego łupanego kamienia.
    • Teren Lasku Wolskiego został wykupiony przez Komunalną Kasę Oszczędności i ofiarowany miastu Kraków.
    • Na Dębnikach powstała filia lwowskiej spółki „Automotor”.

Lata 1918-1939 – okres II Rzeczypospolitej[edytuj | edytuj kod]

  • 1918:
    • Luty-kwiecień – początek trwających kilka dni burzliwych demonstracji antyniemieckich i antyaustriackich. Dla ich stłumienia władze sprowadziły z Wiednia pułki tyrolskie, uchodzące za najwierniejsze monarchii.
    • 6 marca – Jan Kanty Federowicz został prezydentem Krakowa.
    • 9 lipca – ukazało się pierwsze wydanie krakowskiego Nowego Dziennika, polskojęzycznej gazety żydowskiej.
    • 28 października – utworzenie w Krakowie Polskiej Komisji Likwidacyjnej.
    • 31 października:
      • wczesnym rankiem żołnierze Polscy, pod dowództwem poruczników Antoniego Stawarza i Ludwika Iwaszkę, rozbili Niemców w koszarach w Podgórzu, a następnie – przypiąwszy orzełki i kokardy narodowe – przemaszerowali przez Rynek Główny w Krakowie. Za ich przykładem poszli inni polscy żołnierze.
      • w budynku magistratu Austriacy przekazali władzę w mieście i twierdzy w ręce pułkownika Bolesława Roji, mianowanego przez Komisję Likwidacyjną komendantem wojska polskiego. Kraków, jako drugie po Tarnowie miasto polskie, zrzucił obce panowanie i stał się cząstką niepodległego państwa polskiego.
      • Edmund Paweł Zieleniewski jr., szef Sekcji Handlu i Przemysłu Polskiej Komisji Likwidacyjnej, przejął z rąk kapitulujących Austriaków fort na kopcu Kościuszki.
    • 1 listopada – w Płaszowie pod Krakowem zdobyto austriacki tabor pancerny. Powstały z niego pociągi pancerne: Śmiały i Piłsudczyk.
    • 2 listopada – utworzenie Straży Obywatelskiej, rozwiązanej 9 października 1919 r.
    • 3 listopada – rozpoczęcie formowania Batalionu Akademickiego.
    • Listopad – Rada Miejska Krakowa uchwaliła ostry protest przeciw warunkom pokoju brzeskiego, na mocy którego włączono do Ukrainy ziemie Królestwa Polskiego (gubernia chełmska). W mieście odbyła się wielka manifestacja ludności, porządku pilnowała straż obywatelska.
    • Marian Dąbrowski, wydawca i redaktor krakowskiego „Ilustrowanego Kuryera Codziennego”, zainicjował powstanie teatru Bagatela w Krakowie.
  • 1919:
    • 8 stycznia – krakowski magistrat zakazał wyrabiania i pozakartkowego sprzedawania chleba jasnego z mąki pszennej.
    • 10 stycznia – do obiegu wprowadzono w Krakowie austriackie znaczki pocztowe z nadrukiem „Poczta Polska”.
    • 26 stycznia – pierwsze wybory do Sejmu Ustawodawczego w niepodległej Polsce. W Krakowie prawica zdobyła 45%, lewica – 30%, stronnictwa żydowskie – 17% głosów.
    • 20 marca – otwarcie Giełdy Pieniężnej w Krakowie.
    • 8 kwietnia – powołanie Akademii Górniczej w Krakowie.
    • Rada Miejska Krakowa uchwaliła rezolucję domagającą się przyznania Polsce Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy. Identyczną rezolucję uchwalił wiec na Rynku Głównym.
    • 8 czerwca – Krakowski Komitet Walki z Lichwą zaapelował do producentów i kupców, by bezzwłocznie obniżyli ceny.
    • 13 lipca – założono klub sportowy Wawel Kraków.
    • 16 lipca – na Błoniach odbyła się rewia wojskowa z udziałem przebywających w mieście oddziałów armii gen. Józefa Hallera. Rewia była częścią obchodów rocznicy grunwaldzkiej.
    • 21-29 lipca – na Wawelu prowadzone były rokowania polsko-czeskie w sprawie podziału Śląska Cieszyńskiego.
    • 26 lipca – lotnicy z wojskowego lotniska w Czyżynach zorganizowali wycieczkowe przeloty nad Krakowem. Jeden przelot kosztował 1000 marek. Dochód przeznaczony był na sfinansowanie wyjazdu polskich sportowców na igrzyska olimpijskie do Antwerpii.
    • 7 września – wystawa Formistów Polskich w Pałacu Sztuki.
    • 11 października – w Krakowie założono pierwszy związek sportowy w niepodległej Polsce – Polski Związek Lekkiej Atletyki.
    • 12 października – w Krakowie powstał Polski Komitet Olimpijski.
    • 19 października – święto zjednoczenia armii, symboliczne połączenie trzech formacji wojskowych walczących o niepodległość.
    • 20 października – oficjalna inauguracja roku akademickiego na Akademii Górniczej.
    • 25 października – inauguracja działalności Teatru Bagatela w Krakowie.
    • Śmierć dyrektora naczelnego Koncernu Zieleniewskiego, Edmunda Zieleniewskiego.
    • Koncern „S. A. L. Zieleniewski” udanie zadebiutował na giełdzie. Rozkwit przedsiębiorstwa.
    • Powstała fabryka maszyn „Labor”.
    • Na Uniwersytecie Jagiellońskim kobietom zezwolono studiować prawo.
  • 1920:
    • Studenci podjęli decyzję o przerwaniu zajęć, wstąpieniu do wojska i wzięciu udziału w wojnie polsko-bolszewickiej.
    • 29 lutego:
      • na Rynku Głównym w Krakowie odbył się Wiec Śląski z udziałem 100 tys. osób. Z tej okazji przybyło do miasta około 10 tys. gości ze Śląska Cieszyńskiego, Spisza i Orawy. W uchwalonych rezolucjach deklarowano wszelką pomoc na czas plebiscytu, zapowiadano, że sfałszowane wyniki plebiscytu nie zostaną uznane, a na wszelki gwałt ludność polska odpowie gwałtem.
      • w ramach „Tygodnia obrony Kresów Zachodnich” rozpoczęto w Krakowie zbiórkę pieniędzy, którą poparli wspólną odezwą prezes Polskiej Akademii Umiejętności (PAU) prof. K. Morawski, dowódca frontu śląskiego gen. F. Latinik oraz posłowie śląscy do Sejmu Ustawodawczego.
    • 28 marca – w ujeżdżalni wojskowej przy ul. Zwierzynieckiej w Krakowie odbyły się zapasy atletyczne oraz pierwszy w Polsce mecz bokserski.
    • 17 sierpnia – na stacji Grzegórzki biskup Adam Stefan Sapieha poświęcił pociąg pancernyŚmierć”. Tuż po uroczystości pociąg odjechał na front, a na jego wieżyczce powiewała flaga z trupią głową i napisem: „Śmierć komunie”.
    • 24 sierpnia – w polskim przytułku św. Kazimierza w Paryżu zmarł Edward Goldstein, uczestnik powstania styczniowego, kolekcjoner dzieł sztuki. Bogate zbiory ofiarował krakowskiemu Muzeum Narodowemu.
    • 30 listopada – przy ul. Sławkowskiej w Krakowie otwarto kawiarnię pod nazwą „Renaissance”. Powstała ona z inicjatywy grupy ziemian kresowych i miała stać na poziomie warszawskiej cukierni „Ziemiańska”. Obsługę stanowiły wyłącznie osoby z „towarzystwa”.
  • 1921:
    • 16 stycznia – w Krakowie zorganizowano uroczystość powitania wracającej z frontu 6. Dywizji Piechoty. W kościele Mariackim odprawiono nabożeństwo, a na Rynku Głównym 53 żołnierzy dywizji udekorowano krzyżami Virtuti Militari i odbyła się defilada.
    • 16 marca – powstał Kabaret Literacki. Działał do 1922 r.
    • 28 kwietnia – wydział prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego nadał Józefowi Piłsudskiemu doktorat honoris causa.
    • 4 maja:
      • nadzwyczajne posiedzenie Rady Miejskiej Krakowa, na którym powołano komitet pomocy dla kresów śląskich i przekazano mu 1 mln marek.
      • wiec młodzieży na Uniwersytecie Jagiellońskim, popierający walkę ludu śląskiego o połączenie z macierzą. Powołano Akademicki Komitet Obrony Górnego Śląska. Wiec zakończył się pod pomnikiem Mickiewicza.
    • 21 maja – w Krakowie ukazał się pierwszy numer „Przeglądu Sportowego”.
    • 29 maja – konsekracja Bazyliki Najświętszego Serca Pana Jezusa w Krakowie.
    • 8 czerwca – rozpoczął się strajk służby hotelowej, żądającej między innymi ośmiogodzinnego dnia pracy.
    • 30 września – ogłoszenie wyników pierwszego po wojnie spisu ludności Krakowa. Kraków liczył 183751 mieszkańców.
    • 6 listopada – otwarcie Studium Pedagogicznego Uniwersytetu Jagiellońskiego.
    • 13 listopada – ukazała się jednodniówka futurystów Nuż w bżuhu, zredagowana przez Brunona Jasieńskiego i Anatola Sterna.
    • Listopad – otwarcie kina „Warszawa”.
    • Amerykańska misja ratunkowa otwarła przy ul. św. Krzyża 7 kuchnię dla ubogiej inteligencji.
  • 1922:
    • 18 marca – powstało Kuratorium Okręgu Szkolnego Krakowskiego.
    • 30 kwietnia – powróciła na Wawel pierwsza część arrasów i głów wawelskich rewindykowanych z Rosji.
    • 4 maja – w kinie „Sztuka” rozpoczęto wyświetlanie filmu „Chłopi” według powieści Władysława Reymonta.
    • 25 maja – Krakowianie przyjęli uroczyście Władysława Mickiewicza. Pod pomnikiem Adama Mickiewicza przedefilowała przed nim młodzież Uniwersytetu Jagiellońskiego. Uniwersytet nadał Władysławowi Mickiewiczowi doktorat honoris causa za zasługi w propagowaniu twórczości ojca.
    • 28 maja – „Ilustrowany Kurier Codzienny” zorganizował Pierwszy Bieg Okrężny.
    • Lipiec – kierownictwo i pracownicy Wojskowego Magazynu Pościeli w Krakowie-Grzegórzkach ufundowali trzytysięczną cegiełkę wawelską.
    • 1 sierpnia – w związku z szybką inflacją podniesiono cenę cegiełki wawelskiej do 100 tys. marek. Cena ustalona na początku 1921 r. pokrywała wówczas koszty jednego dnia pracy przy renowacji Wawelu, a w roku 1922 już tylko jedną godzinę.
    • 6 sierpnia – powstał w Krakowie Związek Legionistów.
    • 15 grudnia – powstało Towarzystwo Miłośników Książki w Krakowie.
  • 1923:
    • 8 stycznia – strajkujący krakowscy drukarze napadli na łamistrajków pracujących w Drukarni Anczyc i Ska. Musiała interweniować policja.
    • 17 lutego – otwarcie Fabryki Czekolady i Cukrów „Optima”.
    • 20 kwietnia – obok domu rektora Uniwersytetu Jagiellońskiego Władysława Natansona przy ulicy Studenckiej 3 eksplodowała bomba. Obyło się bez ofiar w ludziach, zniszczone zostały drzwi i szyby w sąsiednich budynkach.
    • 11 maja:
      • wizyta w Krakowie francuskiego marszałka Ferdynanda Focha.
      • uruchomienie fabryki Kapeluszy Słomkowych i Filcowych Samuela Weinera przy ul. Krowoderskiej w Krakowie. Fabryka zatrudniała 120 osób.
    • 15 maja – w Krakowie dokonano zamachu bombowego na budynek redakcji żydowskiego, wydawanego w języku polskim Nowego Dziennika.
    • 15-16 czerwca – Kraków wizytował prezydent RP Stanisław Wojciechowski, który położył kamień węgielny pod budowę gmachu Akademii Górniczej.
    • Wrzesień – powstała Fabryka Wyrobów Czekoladowych O. Pischingera.
    • 5 października – na Kazimierzu przy ul. Józefa 1 wykryto tajny kantor, w którym na dużą skalę dokonywano nielegalnych transakcji walutowych. W trakcie rewizji skonfiskowano znaczną ilość towarów, złotych i srebrnych koron austriackich, klejnotów i marek polskich.
    • 22 października – początek kilkonastodniowego strajku kolejarzy krakowskich.
    • 5 listopada – początek strajku powszechnego.
    • 6 listopada – starcia robotników z policją i wojskiem zwane powstaniem krakowskim. Zginęło 18 robotników, a kilkudziesięciu zostało rannych. Po stronie sił rządowych również były ofiary – 14 żołnierzy straciło życie, a około 130 zostało rannych.
    • Adolf Szyszko-Bohusz opublikował wyniki swoich prac badawczych prowadzonych na wzgórzu wawelskim w książce Z historii romańskiego Wawelu.
    • Powstanie grupy kapistów (Komitet Paryski).
    • Wydział prawa Uniwersytetu Jagiellońskiego opowiedział się za wprowadzeniem zasady numerus clausus. Podobne stanowisko zajął wydział lekarski, a przeciwko tej zasadzie wypowiedział się wydział filozoficzny.
  • 1924:
    • 12 stycznia – obrabowano sklep jubilerski Jakuba Kwaśniewskiego w Sukiennicach. Złodzieje zabrali: 8 budzików, 20 złotych pierścionków z brylantami, 100 złotych pierścionków z kamieniami szlachetnymi, 25 par złotych kolczyków, 10 złotych spinek do krawatów, 5 par złotych spinek do mankietów oraz około 100 sztuk innej biżuterii złotej i srebrnej.
    • 18 lipca – w wyniku reformy pieniężnej przeprowadzonej przez ministra finansów Władysława Grabskiego pojawiły się w obiegu pierwsze monety o nominale 1 i 10 groszy. Były one rozchwytywane przez kupców.
    • 19 lipca – rozwiązanie Rady Miejskiej Krakowa i ustanowienie zarządu komisarycznego.
    • 21 lipca – Zdzisław Wawrausch został prezydentem Krakowa.
    • 7 sierpnia – wyszedł pierwszy numer tygodnika „Światowid”.
    • 7 września – z inicjatywy Związku Legionistów otwarto w Pałacu Sztuki Wystawę Legionów Polskich. Przy otwarciu obecni byli płk Bolesław Wieniawa-Długoszowski i płk Walery Sławek, prezes Związku Legionistów. Na wystawie zgromadzono dzieła sztuki związane z Legionami oraz pamiątki legionowe.
    • 2 października – w Krakowie zainaugurowano obrady II Zjazdu Fizyków Polskich, uroczystego otwarcia dokonał senior Władysław Natanson.
    • Przy ul. Wielopole otwarty został gmach krakowskiego oddziału PKO.
    • Rozpoczął działalność krakowski oddział Banku Polskiego.
    • Sąd przysięgłych uniewinnił robotników oskarżonych o uczestnictwo w zajściach listopadowych.
  • 1925:
    • 4 stycznia – temperatura w Krakowie wynosiła tego dnia plus 16 stopni Celsjusza. Była to najwyższa styczniowa temperatura zanotowana w mieście od 100 lat.
    • 8 stycznia – w krakowskiej dyrekcji PKP rozpoczęły się obrady międzynarodowej konferencji kolejarskiej z udziałem przedstawicieli sześciu krajów.
    • 28 maja – powstało państwowe Wyższe Studium Handlowe w Krakowie[26].
    • 21 lipca – Witold Ostrowski został prezydentem Krakowa.
    • 28 września – dolar kosztował w Krakowie od 6, 05 zł do 6,19 zł.
    • 14 grudnia – podniesienie biskupstwa krakowskiego do rangi arcybiskupstwa.
    • Asystent Krakowskiego Obserwatorium Astronomicznego Lucjan Orkisz dokonał pierwszego w Polsce odkrycia komety.
    • Powstał Instytut Leczenia Radem.
  • 1926:
    • 12 stycznia – powstało koło „Literat”.
    • Luty – na ulice Krakowa wyjechały nowe samochody miejskie przeznaczone do wywożenia śmieci i popiołu. Niektóre z nich miały samoczynne opróżniające się paki.
    • 12 maja – do Krakowa dotarły pierwsze wiadomości o zamachu stanu Józefa Piłsudskiego.
    • 15 maja – strajk powszechny proklamowany przez PPS na znak poparcia dla Józefa Piłsudskiego.
    • 4 czerwca – reaktywowanie Rady Miejskiej Krakowa.
    • 19 czerwca – Karol Rolle został prezydentem Krakowa.
    • 18 lipca – na terenach należących do klubu „Cracovia” oddano do użytku największy w kraju tor wyścigowy, mający 440 metrów długości i 8 szerokości. Na uroczyste otwarcie urządzono wyścigi kolarskie i motocyklowe.
    • 24 października – do użytku oddany został drugi Dom Akademicki w Oleandrach.
    • 12 grudnia – powstał regionalny oddział Obóz Wielkiej Polski.
    • Zaczął wychodzić dwutygodnik „Gazeta Literacka”. Ukazywał się do roku 1934.
    • Koncern Zieleniewskiego przekazał Polskiej Marynarce Wojennej zbudowany w Krakowie na Grzegórzkach pierwszy z planowanej serii okrętów-monitorów. Okręt o wyporności 70,3 t. uzbrojony był w haubicę 100 mm i 2 działa 75 mm.
    • Zlikwidowanie elektrowni w Podgórzu.
    • Powstała Polsko-Szwajcarska Fabryka Czekolady „Suchard”.
    • Powstała pierwsza w Krakowie radiostacja.
  • 1927:
    • 1-10 stycznia – strajk drukarzy.
    • 9-18 stycznia – strajk czeladników piekarskich.
    • 15 lutego – Rozgłośnia Polskiego Radia w Krakowie jako druga w Polsce, po Warszawie, rozpoczęła emisję programów.
    • 15 marca – Krakowski Koncern Prasowy IKC przeniósł się do Pałacu Prasy.
    • 16 kwietnia – nadana została pierwsza transmisja radiowa hejnału z Wieży Mariackiej kościoła Mariackiego w Krakowie.
    • 28 czerwca – złożenie sprowadzonych z Francji prochów Juliusza Słowackiego w podziemiach Katedry Wawelskiej.
    • 16 lipca – nad Krakowem przeszła gwałtowna burza z silnymi wyładowaniami elektrycznymi. Piorun uszkodził podziemne kable, przerwana została komunikacja tramwajowa, jako że 10 wozów miało uszkodzone silniki. Pioruny uszkodziły też przewody elektryczne i telefony w wielu mieszkaniach.
    • 20 lipca – Stanisław Adamczyk, polski radny z Chicago, złożył na sarkofagu Kościuszki wieniec od murzyńskich radnych tego miasta z napisem: „Od przedstawicieli czarnej ludności miasta Chicago USA – naszemu bohaterowi Tadeuszowi Kościuszce, prekursorowi demokracji”.
    • Lipiec – na placu Świętego Ducha powstał samorzutnie dworzec autobusowy, z którego autobusy lancia odjeżdżały do wszystkich ważniejszych miejscowości w województwie.
    • 28 września – przy ulicy Lubicz otwarto kino „Corso”.
    • 30 września-1 października – wizyta prezydenta RP Ignacego Mościckiego w Krakowie.
    • 5 października – poświęcony został nowy gmach Wyższej Szkoły Handlowej w Krakowie przy ul. Sienkiewicza 4, inaugurując tym samym nowy rok akademicki.
    • 1 listopada – na Cmentarzu Rakowickim odsłonięty został pomnik Żołnierzy Legionów.
    • 12 listopada – pierwsza w Krakowie rewia mody w Starym Teatrze.
    • 4 grudnia – otwarcie gmachu Kasy Chorych.
    • Uruchomienie pierwszej miejskiej linii autobusowej.
    • Antoni Wasilewski zainicjował organizację dorocznego konkursu na najpiękniejszą szopkę bożonarodzeniową w Krakowie.
  • 1928:
    • 3 stycznia – uruchomiono linę autobusową z Krakowa przez Prądnik Biały do Witkowic. Codziennie odjeżdżały cztery autobusy.
    • 1 lutego – powstał Aeroklub Krakowski.
    • 6-7 kwietnia – pożar Teatru Bagatela w Krakowie.
    • 16 lipca – po południu temperatura w Krakowie osiągnęła plus 47 stopni Celsjusza.
    • 31 lipca – ukazał się ostatni numer pisma „Nowa Reforma”.
    • 7 września – po raz pierwszy w dziejach krakowskiego ogrodu botanicznego zakwitła agawa.
    • Październik – na Wawel przybyły rewindykowane z ZSRR, na mocy traktatu ryskiego, dobra kultury narodowej, m.in. Szczerbiec.
    • 15 listopada – otwarty został Żydowski Dom Akademicki.
    • Otwarcie Państwowej Fabryki Kabli, która od 1930 r. działała w Płaszowie.
    • Nieudany zamach bombowy na Pałac Prasy.
  • 1929:
    • 6 lipca – w Lasku Wolskim otwarty został ogród zoologiczny pod nazwą „Zwierzyniec Fauny Krajowej”.
    • 14 lipca – Krakowski Związek Literatów wystąpił do władz miasta z propozycją umieszczenia tablic pamiątkowych na domach, w których mieszkali wybitni pisarze.
    • 17 sierpnia – na kilku ulicach w Krakowie, m.in. na Zakopiańskiej, zainstalowane zostało oświetlenie elektryczne.
    • 22 września – Radio Kraków zrealizowało pierwszą w Polsce transmisję radiową z meczu piłkarskiego: WisłaCracovia.
    • 8 października – zmarł Jacek Malczewski, malarz, jeden z głównych przedstawicieli symbolizmu przełomu XIX i XX wieku.
    • 28 listopada – otworzone zostało Śląskie Seminarium Duchowne przy alei Mickiewicza w Krakowie.
    • 21 grudnia – pierwsza projekcja filmu dźwiękowego w kinie „Uciecha”.
    • Czołowy zakład Koncernu Zieleniewskiego, fabryka na Grzegórzkach, zatrudniała prawie tysiąc robotników. Stanowiło to 2/3 zatrudnionych w całym przemyśle maszynowym w Krakowie.
    • Powstał Klub Sportowy „Zieleniewski-Fitzner-Gamper (ZFG)”, rozwiązany w ramach represji po strajku w 1936 r.
    • Ukonstytuował się komitet Bezpartyjny Blok Współpracy z Rządem (BBWR) w Krakowie.
    • Podczas prac konserwacyjnych w katedrze na Wawelu otworzony został sarkofag Anny Jagiellonki.
    • Demonstracje Żydów krakowskich przeciwko pogromom w Palestynie.
  • 1930:
    • 13 stycznia – powstanie Rycerskiego Zakonu Bibliofilskiego i Kapituły Orderu Białego Kruka.
    • 16 marca – Radio Kraków pierwszy raz transmitowało mszę świętą z katedry na Wawelu.
    • 6 kwietnia – otwarcie kina „Apollo”.
    • 11 maja – odbył się dziewiąty Bieg Okrężny. Pierwsze miejsce zajął Janusz Kusociński. Uczestniczyło 150 zawodników.
    • 8 czerwca – nakładem koncernu „IKC” ukazał się pierwszy numer tygodnika satyryczno-humorystycznego „Wróble na dachu”.
    • 12 czerwca – położenie kamienia węgielnego pod budowę gmachu Biblioteki Jagiellońskiej.
    • 29 czerwca – w budynku Starego Teatru w Krakowie odbyły się obrady Kongresu Centrolewu.
    • 16 lipca – prasa informowała, iż Biblioteka Jagiellońska „znajduje się dzisiaj w opłakanym stanie, że księgi gniją, a brak pieniędzy nie pozwala na nowe nabytki”.
    • Lipiec – w Krakowie obok klasztoru norbertanek otwarto plażę. Nawieziono piasku, zbudowano szatnie i ustawiono kosze.
    • Październik – otwarcie Domu Medyków.
    • 7 grudnia – w Starym Teatrze w Krakowie wystąpiła Ada Sari.
    • 10 grudnia – list 45 profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego z protestem w „Sprawie brzeskiej”.
    • Powstanie Grupy Krakowskiej.
    • Światowy kryzys gospodarczy spowodował drastyczny spadek zatrudnienia we wszystkich zakładach Koncernu Zieleniewskiego, w fabryce krakowskiej aż o 56 procent.
    • Krakowski Klub Motocyklowy zorganizował w Lasku Wolskim pierwszy w Polsce wyścig terenowy.
    • Powstała fabryka chemiczno-farmaceutyczna, która dała początek „Polfie”.
    • Kraków przeszedł na zasilanie z elektrowni okręgowej w Jaworznie.
  • 1931:
    • Styczeń – literaci krakowscy przyłączyli się do protestu w sprawie więźniów brzeskich.
    • 13 stycznia – policja rozpędziła przed magistratem demonstrujących bezrobotnych.
    • 15 lutego – Krakowska Kasa Chorych wprowadziła nocne, świąteczne i niedzielne dyżury lekarzy.
    • 18 lutego – wojewoda krakowski rozwiązał Radę Miejską Krakowa.
    • 21 kwietnia – ukazał się pierwszy numer tygodnika sportowego „Raz, dwa, trzy”.
    • 18 maja – dwaj profesorowie Wydziału Lekarskiego Uniwersytecie Jagiellońskim zostali porwani. Żona jednego z nich wypłaciła okup 4 tys. dolarów. Policja wpadła na trop porywacza, który podczas pościgu popełnił samobójstwo. Okup został odzyskany.
    • 26 maja – urodził się Antoni Jan Dziatkowiak, lekarz-kardiochirurg, od 1979 związany z Akademią Medyczną. Wsławił się rutynowo przeprowadzanymi operacjami przeszczepienia serca w skali takiej, jak na klinice prof. Religi.
    • Lipiec – prasa krakowska pisała, że żebranie stało się szczególnie uciążliwe: żebracy zawodowi nawiedzają natrętnie sklepy i kupców, aby wymóc dla siebie wsparcie.
    • 16 lipca – Władysław Belina-Prażmowski został prezydentem Krakowa.
    • 17 lipca – rozpoczęcie budowy Domu im. Józefa Piłsudskiego w Oleandrach.
    • 31 sierpnia – aby powstrzymać narastającą przestępczość, krakowska policja przeprowadziła wielką nocną obławę.
    • 28-30 października – rozruchy antyżydowskie na uczelniach krakowskich.
    • 10-13 listopada – ponownie rozruchy antyżydowskie na uczelniach krakowskich i w mieście.
    • Rozpoczęcie budowy nowego gmachu Biblioteki Jagiellońskiej. Prace zostały ukończone w 1939 r.
    • Liczba mieszkańców Krakowa wynosiła około 219.300.
  • 1932:
    • 6 stycznia – w Teatrze Starym w Krakowie występowała Hanka Ordonówna.
    • 7 stycznia – w Starym Teatrze wystąpił z recitalem Artur Rubinstein.
    • 15 stycznia – w mieszkaniu przy ul. św. Gertrudy 6 policja zatrzymała 38 uczestniczek komunistycznego zebrania wychowawczyń dzieci i pielęgniarek. Spośród zatrzymanych aresztowano 12 osób.
    • 19 stycznia – krakowska policja aresztowała dwóch członków Ligi Zielonej Wstążki, rozrzucających ulotki wzywające do bojkotu sklepów żydowskich.
    • 16 marca – rozpoczął się strajk generalny robotników, proklamowany przez PPS.
    • 25 maja – po kilkuletniej przerwie reaktywowano obchody święta 20. Pułku Dzieci Ziemi Krakowskiej.
    • 18 września – otwarcie Pierwszej Ogólnopolskiej Wystawy Fotografii Artystycznej.
    • 24-25 listopada – obchody 25-lecia śmierci Stanisława Wyspiańskiego.
    • 22 grudnia – ukończono odnawianie ołtarza Wita Stwosza.
    • Manifestacja w Rynku Głównym przeciwko rewizjonistycznej polityce Niemiec.
  • 1933:
    • 19 stycznia – otwarcie czwartego mostu na Wiśle w Krakowie, nazwanego mostem Józefa Piłsudskiego.
    • 16 lutego – Mieczysław Kaplicki został prezydentem Krakowa.
    • 18 marca – wojewoda rozwiązał Związek Hallerczyków i Obóz Wielkiej Polski.
    • 6 marca-29 kwietnia – proces Rity Gorgonowej.
    • 28 marca – ustanowienie nagrody literackiej miasta Krakowa.
    • 1 czerwca – wyszedł pierwszy numer pisma „Tempa Dnia”.
    • 12 czerwca – otwarcie centrali międzymiastowej w gmachu Poczty Głównej.
    • 20-25 czerwca – obrady Pierwszego Kongresu Eucharystycznego Archidiecezji Krakowskiej.
    • 13 lipca-30 września – wystawa pamiątek po Janie III Sobieskim na Zamku Królewskim na Wawelu.
    • 24 lipca – początek strajku robotników budowlanych, którzy protestowali przeciwko obniżce płac. Po miesięcznym proteście uzyskali podwyżkę w postaci zaokrąglenia o grosze swoich wypłat.
    • 6 października – święto Jazdy Polskiej na Błoniach z udziałem Józefa Piłsudskiego z okazji 250-lecia odsieczy wiedeńskiej.
    • Powstanie awangardowego teatru Cricot.
    • Pierwsze Kajakowe Mistrzostwa Polski pod Wawelem.
  • 1934:
    • 19 stycznia – na gmachu krakowskiej Poczty Głównej zainstalowano elektryczny zegar świetlny.
    • 1 czerwca – położenie kamienia węgielnego pod budowę nowego gmachu Muzeum Narodowego w Krakowie.
    • 5 lipca – uchwała Rady Miejskiej Krakowa o usypaniu na Sowińcu kopca Piłsudskiego.
    • 5 sierpnia – otwarcie domu im. Józefa Piłsudskiego w Oleandrach.
    • 6 sierpnia – położenie kamienia węgielnego pod budowę kopca Józefa Piłsudskiego. Oficjalne zakończenie sypania kopca nastąpiło 9 lipca 1937 r., prace wykończeniowe trwały do 1939 r.
    • 28 września – aleja 3 Maja w Krakowie na całej długości została oświetlona 34 trzystuwatowymi lampami elektrycznymi.
    • 1 października – zmarł Antoni Mateczny, architekt, twórca zakładu wodoleczniczego.
    • 24 listopada – uruchomiono nowe połączenie kolejowe Krakowa z Warszawą przez Tunel.
    • 25 listopada – inauguracyjny koncert Filharmonii Krakowskiej w Teatrze Starym.
    • 31 grudnia – ukazał się ostatni krakowski numer dziennika „Czas”, redakcja pisma przeniosła się do Warszawy.
    • Po raz pierwszy od lat nie zgłoszono policji ani jednego wypadku, oszustwa i kradzieży.
  • 1935:
    • Styczeń – ukazał się pierwszy tom Polskiego Słownika Biograficznego.
    • 14 stycznia – w Teatrze im. J. Słowackiego odbył się koncert Jana Kiepury, z którego tzw. czysty dochód w wysokości 13 387, 86 zł przekazano na budowę Muzeum Narodowego.
    • 19 stycznia – do Krakowa przyjechał na dwa dni Ernst Zörner, nadburmistrz Drezna, późniejszy niemiecki komisarz Krakowa.
    • 9 maja – oddanie do użytku po przebudowie gmachu Poczty Głównej.
    • 12 maja – zmarł Marszałek Polski Józef Piłsudski.
    • 18 maja – do Krakowa specjalnym pociągiem przywieziona została trumna z ciałem Józefa Piłsudskiego. Pogrzeb zgromadził 300 tys. osób. Mszę żałobną odprawił arcybiskup Adam Sapieha. Trumna z ciałem Marszałka złożona została w krypcie św. Leonarda na Wawelu.
    • 1 czerwca – rozpoczęły się kolejowe wycieczki na sypanie kopca Józefa Piłsudskiego. Zorganizowała je Liga Popierania Turystyki.
    • 8 lipca – pogrzeb Michała Bobrzańskiego na Cmentarzu Rakowickim.
    • 17 lipca – w Borku Fałęckim uruchomiono oświetlenie elektryczne.
    • 20 lipca – do Krakowa przybyły delegacje wszystkich chorągwi ZHP, razem około tysiąca harcerzy, które złożyły hołd u trumny marszałka Piłsudskiego i wzięły udział w sypaniu jego kopca.
    • 7 grudnia – ukończona została budowa gmachu Akademii Górniczej w Krakowie, jednej z największych budowli w Polsce.
    • Józef Cyrankiewicz został sekretarzem Okręgowego Komitetu Robotniczego PPS w Krakowie.
    • Kraków został odznaczony Śląskim Krzyżem Waleczności i Zasługi.
  • 1936:
    • 5 stycznia – przy ul. Pędzichów Boczna 3 w Krakowie otwarto uroczyście nową siedzibę krakowskiej rozgłośni radiowej.
    • 7 stycznia – w ramach amnestii z krakowskiego więzienia wypuszczono około 280 więźniów.
    • 24-30 stycznia – strajk studentów przeciw wygórowanym opłatom.
    • 1 marca – otwarto Dom Śląski przy ul. Pomorskiej.
    • 2-8 marca – strajk okupacyjny w Polsko-Szwajcarskiej Fabryce Czekolady „Suchard”.
    • 18-21 marca – strajk okupacyjny w Polskich Zakładach Gumowych „Semperit”.
    • 23 marca – w Krakowie doszło do rozruchów antysanacyjnych. Policja otworzyła ogień do manifestujących robotników, zabijając 10 i raniąc 45 osób.
    • 28 marca – przy krakowskim Rynku Głównym otwarto lokal Związku Żydów Uczestników Walk o Niepodległość Polski.
    • 9-24 czerwca – zorganizowano pierwsze obchody Dni Krakowa.
    • 3 sierpnia – zamknięto kulę zdjętą przed rokiem z Bramy Floriańskiej w Krakowie. Pozostawiono w niej znalezione tam pamiątki i włożono nowe. Wśród nich znajdował się tekst pisany ręcznie na pergaminie z historią remontu wieży, plakietka porcelanowa, wydana przez komitet budowy Muzeum Narodowego, znaczek pocztowy o nominale 1 zł wydany z okazji dziesięciolecia prezydentury Ignacego Mościckiego, 10 monet obiegowych, medal brązowy budowy kopca Józefa Piłsudskiego, dyplom sypania kopca i egzemplarz „IKC”. Kula została następnie zalutowana i umieszczona na szczycie wieży.
    • 3 listopada – uroczysty pogrzeb Ignacego Daszyńskiego na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie.
    • 14 listopada – połączenie żydowskich gmin wyznaniowych Krakowa i Podgórza.
    • Pod wodzą Józefa Kałuży, legendarnego piłkarza Cracovii, później selekcjonera reprezentacji Polski, reprezentacja Polski zajęła 4 miejsce na olimpiadzie w Berlinie.
    • Pierwszy wawelski festiwal muzyczny transmitowany przez Radio Kraków dla słuchaczy z Polski, Niemiec i Anglii.
  • 1937:
  • 1938:
  • 1939:
    • Przeprowadzono prace wykopaliskowe w kopcu Krakusa.
    • 5 stycznia – w kościele Kapucynów w Krakowie odprawiono mszę w intencji zmarłego 2 stycznia Romana Dmowskiego. W mszy uczestniczył bp Adam Sapieha. Na krakowskich budynkach Stronnictwa Narodowego wywieszono czarne flagi. Studenckie organizacje narodowe opublikowały odezwę, wzywającą do wzięcia udziału w pogrzebie Dmowskiego.
    • 8 stycznia – w Krakowie powstał Komitet Opracowania Historii Oswobodzenia Miasta Krakowa. Do uczestników wydarzeń z października 1918 r. wystosowano apel o nadsyłanie dokumentów, zdjęć i relacji.
    • Luty – w Krakowie przebywało około 3,5 tys. Żydów, uciekinierów z Niemiec.
    • 7 marca – odbyło się posiedzenie prezydium Reprezentacji Zjednoczonego Żydostwa Miasta Krakowa. Udział wzięli przedstawiciele rabinatu i cechu rzeźników żydowskich. Dyskutowano o ustawie o uboju rytualnym.
    • 23 marca – powołanie „Armii Kraków” pod dowództwem Antoniego Szyllinga.
    • 21 kwietnia – Bolesław Czuchajowski został prezydentem Krakowa.
    • 11 maja – Krakowski Zarząd Zrzeszeń Właścicieli Kinoteatrów zaapelował do właścicieli, by zaprzestali wyświetlania niemieckich filmów.
    • W Collegium Novum odbył się wiec słuchaczy uczelni krakowskich pod hasłem: „Młodzież odeprze zakusy germanizmu”.
    • Do opactwa tynieckiego po 120-letniej nieobecności powrócili ojcowie benedyktyni.
    • 3 sierpnia – wielka manifestacja patriotyczna na Błoniach z udziałem marszałka Edwarda Śmigłego-Rydza w 25 rocznice wymarszu Pierwszej Kadrowej.

Lata 1939-1945 – okres II wojny światowej[edytuj | edytuj kod]

  • 1939:
    • 1 września – bombardowanie Krakowa przez lotnictwo niemieckie. Zbombardowane zostały koszary, dworzec i lotnisko. W walce powietrznej zginął kpt. pilot Mieczysław Medwecki.
    • 3 września – Stanisław Klimecki został prezydentem Krakowa.
    • 4 września – utworzenie Obywatelskiego Komitetu Pomocy z arcybiskupem Adamem S. Sapiehą.
    • 6 września – około południa do Krakowa wkroczyły oddziały Wehrmachtu. Żołnierze Wehrmachtu zastrzelili 11 Żydów.
    • 20 września:
      • powstała konspiracyjna wojskowa Organizacja Orła Białego (w kwietniu 1940 wcielona do Związku Walki Zbrojnej (ZWZ)).
      • komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Ernst Zörner.
    • 12 października – na murach Krakowa pojawiły się obwieszczenia proklamujące utworzenie Generalnego Gubernatorstwa (GG) dla okupowanych obszarów środkowej Polski ze stolicą w Krakowie.
    • 15 października – początek tworzenia struktur krakowskiego okręgu Służby Zwycięstwu Polski.
    • Październik-listopad – powstały zalążki tajnych struktur Polskiej Partii Socjalistycznej (PPS), Stronnictwa Narodowego (SN), Stronnictwa Demokratycznego (SD) i Stronnictwa Pracy (SP).
    • Listopad – początek burzenia przez Niemców Pomnika Grunwaldzkiego w Krakowie. Operacja ta trwała do kwietnia 1940 r.
    • 6 listopada – aresztowanie przez gestapo profesorów Uniwersytetu Jagiellońskiego, Akademii Górniczej i Akademii Handlowej w Krakowie, zaproszonych do Collegium Novum na wykład SS-Sturmbannführera dr. B. Mullera. Podczas tej akcji, znanej jako Sonderaktion Krakau, uwięziono 183 osoby (UJ:155, AG:22, AH:3).
    • 9 listopada – kolejna akcja pacyfikacyjna elity intelektualnej Krakowa, aresztowano około 120 osób (Zweite Sonderaktion Krakau).
    • 21 listopada – zamknięcie średnich szkół ogólnokształcących.
    • 15 grudnia – powołanie przez niemieckie władze okupacyjne Banku Emisyjnego w Polsce z siedzibą w Krakowie, pełniącego rolę banku centralnego dla Generalnego Gubernatorstwa.
    • W dzielnicy żydowskiej Krakowa, tj. na Kazimierzu, Niemcy przeprowadzili akcję rekwizycyjną. Zabierali ludności złoto, kosztowności i gotówkę powyżej 2.000 zł.
  • 1940:
    • 7 stycznia – w Krakowie ukazało się pierwsze wydanie gazety Krakiwśki Wisti, rozprowadzanej wśród Ukraińców w Generalnym Gubernatorstwie i III Rzeszy.
    • 17 lutego – Niemcy zniszczyli pomnik Tadeusza Kościuszki na Wawelu.
    • 22 lutego – powołanie Rady Głównej Opiekuńczej.
    • 23 lutego – komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Karl Schmid.
    • 20 kwietnia – otwarcie w gmachu Collegium Maius Instytutu Niemieckich Prac na Wschodzie (Institut für Deutsche Ostarbeit), mającego dokumentować domniemany niemiecki charakter ziem polskich.
    • 18 maja – początek akcji wysiedlania Żydów.
    • 17 sierpnia – zniszczenie przez hitlerowców pomnika Adama Mickiewicza w Krakowie.
    • 9 września – założenie Teatru Podziemnego przez. A. Mularczyka.
    • 13 października – przyjazd do Krakowa Reichsführera SS Heinricha Himmlera na uroczystości 1. rocznicy powstania GG.
    • 14 października – inauguracja działalności Filharmonii GG.
    • Członkowie Związku Odwetu dokonali pierwszego w Krakowie zamachu na konfidenta gestapo.
    • Listopad-grudzień – akcje dywersyjne organizowane przez Związek Walki Zbrojnej (ZWZ), grupy bojowe PPS oraz Związek Odwetu.
    • Delegacje ludności niemieckiej z całego GG wzięły udział w uroczystości założenia Organizacji Wspólnoty Niemieckiej. Wieczorem przemaszerowały z pochodniami na Wawel, gdzie przyjął je Hans Frank, generalny gubernator GG.
    • Niemcy przeprowadzili masową łapankę na ulicach Krakowa. Zatrzymano kilkaset osób.
    • Na boisku „Juvenii” rozpoczął się konspiracyjny turniej piłkarski. Zakończył się zwycięstwem „Wisły”.
  • 1941:
    • 28 lutego – Gestapo przejęło więzienie przy ul. Montelupich w Krakowie.
    • 3 marca – szef dystryktu krakowskiego wydał zarządzenie o utworzeniu w Krakowie żydowskiej dzielnicy mieszkaniowej (getta).
    • Marzec-kwiecień – fala aresztowań wśród członków ZWZ.
    • Kwiecień – komisarzem miasta Krakowa z nadania okupacyjnych władz niemieckich został Rudolf Pavlu.
    • 13 czerwca – 27 okolicznych gmin wiejskich wcielono do Krakowa. Ludność miasta wzrosła w ten sposób do 321 tys.
    • 22 sierpnia – powstał konspiracyjny Teatr Słowa, zwany Rapsodycznym.
    • 15 października – zamknięcie przez niemieckie władze okupacyjne getta krakowskiego. Za przekroczenie granic dzielnicy bez specjalnej przepustki groziła kara śmierci.
    • 1 listopada – odbyło się pierwsze przedstawienie konspiracyjnego Teatru Rapsodycznego.
    • Niemieckie władze okupacyjne zakazały używania polskiej nazwy Krakowa. Wkrótce na niemieckie zmieniona została też większość nazw ulic i placów Krakowa.
  • 1942:
    • 8 lutego – powstał Komitet Okręgowy PPR.
    • 15 kwietnia – na terenie kamieniołomów w Podgórzu Niemcy założyli karny obóz Służby Budowlanej S-Lager Krakau, zwany „Liban”.
    • 16 kwietnia – aresztowanie 198 osób (inteligencję, plastyków, aktorów, dziennikarzy) w „Kawiarni Plastyków” przy ul. Łobzowskiej 3 (168 z nich zginęło w Oświęcimiu).
    • Maj – rozpoczął działalność konspiracyjny Uniwersytet Jagielloński.
    • 26 czerwca – pierwsza publiczna egzekucja w Płaszowie.
    • Czerwiec – w forcie koło kopca Krakusa w Krakowie Niemcy założyli obóz dla jeńców radzieckich.
    • 22 grudnia – zamach grupy Żydowskiej Organizacji Bojowej, wraz bojowcami żydowskimi z Warszawy i przy współpracy gwardzistów PPR na niemiecki lokal „Cyganeria” (wówczas „tylko dla Niemców”), w wyniku czego zginęło według różnych szacunków od 7 do 10 niemieckich oficerów.
    • Niemcy utworzyli obóz w Płaszowie.
    • Gestapo zlikwidowało zakład psychiatryczny w Kobierzynie. 30 chorych zastrzelono, 537 wywieziono do KL Auschwitz.
  • 1943:
  • 1944:
    • 15 marca – otwarcie Teatru Powszechnego dla Polaków w gmachu Starego Teatru.
    • 24 marca – aresztowanie komendanta Okręgu Krakowskiego AK, Józefa Spychalskiego.
    • 30 maja – powstała konspiracyjna Wojewódzka Rada Narodowa.
    • 11 lipca – grupa żołnierzy AK z Warszawy dokonała nieudanego zamachu na dowódcę SS i policji w GG gen. Wilhelma Koppego.
    • 6 sierpnia – w związku z wybuchem powstania warszawskiego aresztowano około 8 tys. osób.
  • 1945:
    • 7 stycznia – rozpoczął działalność Instytut Nafty i Gazu w Krośnie. Po trzech latach siedziba instytutu została przeniesiona do Krakowa.
    • 12 stycznia – początek ofensywy Armii Czerwonej. Niemcy zarządzili pogotowie ewakuacyjne.
    • 15 stycznia – na Dąbiu w Krakowie Niemcy przeprowadzili ostatnią egzekucję.
    • 16 stycznia – przestał istnieć obóz w Płaszowie. Ostatnich więźniów wywieziono do KL Auschwitz.
    • 17 stycznia – ostatnie posiedzenie okupacyjnego rządu Generalnego Gubernatorstwa.
    • 18 stycznia – Niemcy wysadzili mosty na Wiśle.
    • 18 stycznia – około godziny 16 do Krakowa wkroczyły wojska sowieckie Pierwszego Frontu Ukraińskiego marszałka Iwana Koniewa.
    • 21 stycznia – Aleksander Żaruk-Michalski został prezydentem Krakowa.

Lata 1945-1989 – okres Polski Ludowej[edytuj | edytuj kod]

Lata od 1990 – III Rzeczpospolita[edytuj | edytuj kod]

Zobacz też[edytuj | edytuj kod]

Przypisy

  1. Na prawdopodobieństwo istnienia biskupstwa krakowskiego przed rokiem 1000 wskazują wzmianki o biskupach Prohoriuszu (970 r.) i Prokulfie (986 r.).
  2. W literaturze toczy się dyskusja na temat ewentualnej pierwszej lokacji Krakowa, która mogła mieć miejsce ok. 1220 r. z inicjatywy biskupa Iwona Odrowąża lub księcia Leszka Białego (konieczność nowej lokacji w 1257 r. miała wynikać ze zniszczenia miasta wskutek najazdu tatarskiego; świadectwo wcześniejszej lokacji mają stanowić pojawiający się przed 1257 r. w źródłach sołtysi krakowscy). Jeszcze w XIX w. taką tezę postawił J. Szujski, Kraków aż do początków XV-go wieku. Wstępne słowo do najstarszych ksiąg tego miasta, w: Najstarsze księgi i rachunki miasta Krakowa od r. 1300 do 1400, wyd. F. Piekosiński, J. Szujski, Kraków 1878; podtrzymywali ją później liczni badacze m.in. H. Münch, Kraków do roku 1257 włącznie, „Kwartalnik Architektury i Urbanistyki. Teoria i Historia”, t. VIII, 1958, z. 1, s. 1-40, J. Wyrozumski, Dzieje Krakowa, t. 1: Kraków do schyłku wieków średnich, Kraków 1992, s. 147-160 czy B. Krasnowolski, Lokacje i rozwój Krakowa, Kazimierza i Okołu. Problematyka rozwiązań urbanistycznych, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 („Biblioteka Krakowska”, nr 150), s. 355-426. Ostatnio z podsumowaniem tej dyskusji oraz głosem przeciwko wcześniejszej lokacji, a uzasadniającym istnienie sołtysów organizacją niemieckiej gminy w Krakowie: J. Wyrozumski, Lokacja czy lokacje Krakowa na prawie niemieckim?, w: Kraków. Nowe studia nad rozwojem miasta, red. J. Wyrozumski, Kraków 2007 („Biblioteka Krakowska”, nr 150), s. 121-151.
  3. Późniejszy system wodny młynówek założony został za czasów panowania króla Władysława Łokietka. System ten został zniszczony w okresie najazdów szwedzkich na Kraków.
  4. Zbudowane przez nich szpitale i kościół św. Ducha przetrwały aż do drugiej połowy XIX wieku.
  5. O przywileju lokacyjnym Bolesława V Wstydliwego z 1257 r. m.in.: B. Wyrozumska, B. Krasnowolski, Wielka lokacja, w: Encyklopedia Krakowa, Kraków-Warszawa 2000, s. 1041-1042. Reprodukcja aktu lokacji (oraz krótkie omówienie wraz ze wskazaniem podstawowej literatury) dostępna jest w Katalogu Skarbów Dziedzictwa Narodowego.
  6. Rocznik franciszkański krakowski, s. 50.
  7. Jest też możliwe, że już wtedy postawiono część murów Krakowa, ale za czas budowy właściwych murów miejskich przyjmuje się okres rządów Wacława II Czeskiego, króla Czech i Polski.
  8. Później używana była także nazwa Circulum Forum. Od 1882 pod obecną nazwą.
  9. Jadwiga Andegaweńska kanonizowana została 8 czerwca 1997 przez papieża Jana Pawła II.
  10. Bazylika Mariacka w Krakowie – Historia.
  11. Jan z Kęt został beatyfikowany w 1680 r., kanonizowany w 1764 r.
  12. Szymon z Lipnicy został beatyfikowany w 1685 r. przez papieża Innocentego IX, kanonizowany w Watykanie 3 czerwca 2007 r.
  13. Temat słynnego obrazu Jana Matejki.
  14. Tradycję szkoły kontynuuje I Liceum Ogólnokształcące im. Bartłomieja Nowodworskiego.
  15. W latach 1815–1846 mieścił się tutaj Senat Wolnego Miasta Krakowa. Od 1971 r. Collegium Broscianum.
  16. Pozostałości takich kun do dziś można zobaczyć przy wrotach południowych kościoła Mariackiego w Krakowie.
  17. Stacja meteorologiczna w krakowskim ogrodzie botanicznym posiada nieprzerwaną serię pomiarową od 1825 r.
  18. Ostateczna regulacja placu Dominikańskiego w Krakowie nastąpiła po 1850 r.
  19. Dziennik „Czas” w latach 1935–1939 redagowany był w Warszawie.
  20. W 1909 r. Teatr Miejski w Krakowie otrzymał imię Juliusza Słowackiego.
  21. Budynek elektrowni Teatru Miejskiego w Krakowie istnieje do dziś, obecnie mieści się w nim teatr Miniatura.
  22. Założona przez Antoniego Hawełkę restauracja przy krakowskim rynku istnieje do dzisiaj.
  23. Od 1947 r. siedzibą Muzeum Etnograficznego w Krakowie jest ratusz kazimierski przy placu Wolnica.
  24. Statek „Melsztyn” wykorzystywany był przez wojsko polskie w wojnie polsko-bolszewickiej. Był dwukrotnie zatapiany i wydobywany, pływał do 1970 r.
  25. Miejskie Biuro Statystyczne w Krakowie. Ruch ludności w Krakowie. „Czas”, 2 kwietnia 1911. 
  26. W 1937 r. Wyższe Studium Handlowe w Krakowie przekształcone zostało w Akademię Handlową. W 1950 r. Akademia została przekształcona w Wyższą Szkołę Ekonomiczną z trzema wydziałami, zaś w 1974 r. uczelnia uzyskała dzisiejszą nazwę Akademii Ekonomicznej.
  27. Teatr Rapsodyczny ponownie otworzony został w 1957, ostatecznie zlikwidowany w 1967 r.
  28. Leszek J. Sibila: Dzieje nowohuckiego kombinatu w latach 1949-1958. W: „Kryptonim Gigant”. Dzieje nowohuckiego kombinatu w latach 1949-1958. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2008, s. 31. ISBN 978-83-89599-64-3.
  29. Leszek J. Sibila: Dzieje nowohuckiego kombinatu w latach 1949-1958. W: „Kryptonim Gigant”. Dzieje nowohuckiego kombinatu w latach 1949-1958. Kraków: Muzeum Historyczne Miasta Krakowa, 2008, s. 31. ISBN 978-83-89599-64-3.
  30. W roku 1989 nazwę Park Kultury i Wypoczynku zmieniono na Park Lotników Polskich.
  31. Magdalena Mania: Kiedy mózg morduje (3). Gazeta Wyborcza, 2010. [zarchiwizowane z tego adresu (2012-01-11)].
  32. Od 1994 r. Festiwal Kultury Żydowskiej w Krakowie organizowany corocznie.
  33. Wartości złotych sprzed denominacji, która miała miejsce w 1995 r.
  34. Orlik dla Prądnika Czerwonego.
  35. Ministrowie spraw wewnętrznych grupy G6 i USA w Krakowie (pol.). krakow.gazeta.pl, 2014-02-04. [dostęp 2014-02-05].
  36. Zakończyło się spotkanie ministrów spraw wewnętrznych grupy G6 i USA (pol.). infokrakow24.pl, 2014-02-07. [dostęp 2014-02-08].